Մկրտչյան, Սամվել Սուրենի

История

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բնակչության ժամանակակից տոնածիսական մշակույթի էթնոսոցիոլոգիական ուսումնասիրությանը՝ ավանդական սովորույթների պահպանման, վերափոխման և նոր սոցիալ-մշակութային պայմաններին հարմարվելու գործընթացների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում տոներն ու ծեսերը դիտարկվում են ոչ միայն որպես մշակութային ժառանգության տարրեր, այլև որպես հասարակական հարաբերությունների, ընտանեկան կապերի, խմբային ինքնության և արժեքային պատկերացումների արտահայտման ձևեր։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ավանդույթի և արդիականության փոխհարաբերությունը՝ պարզելու համար, թե պատմականորեն ձևավորված տոնական սովորույթներից որոնք են շարունակել կենսագործվել ժամանակակից հասարակությունում, որոնք են ենթարկվել բովանդակային կամ կառուցվածքային փոփոխությունների, իսկ որոնք աստիճանաբար կորցրել են իրենց նախկին նշանակությունը։ Էթնոսոցիոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տարբեր սոցիալական, տարիքային և բնակավայրային խմբերի վերաբերմունքը տոների ու ծեսերի նկատմամբ, դրանց մասնակցության ձևերը և ավանդույթների փոխանցման հիմնական միջավայրերը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ընտանիքի և ազգակցական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ բազմաթիվ տոնական սովորույթներ պահպանվում և սերնդեսերունդ փոխանցվում են հենց ընտանեկան միջավայրում։ Միաժամանակ ուշադրություն է հատկացվում համայնքային, եկեղեցական և հասարակական միջավայրերի դերակատարությանը՝ տոնածիսական մշակույթի պահպանման և վերաիմաստավորման գործընթացներում։ Քննության առարկա են դառնում օրացուցային, կրոնական, ընտանեկան և հասարակական տոները, դրանց հետ կապված խորհրդանշական գործողությունները, սովորույթները, հաղորդակցական ձևերը և սոցիալական գործառույթները։ Կարևոր է նաև խորհրդային և հետխորհրդային հասարակական փոփոխությունների ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ քաղաքական և սոցիալ-մշակութային վերափոխումները նշանակալի ազդեցություն են ունեցել որոշ ավանդույթների հանրային դրսևորման, վերականգնման կամ նոր ձևերով տարածման վրա։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են ժամանակակից տոնական սովորույթներում միաժամանակ պահպանվում պատմական մշակութային շերտերը և ձևավորվում նոր տարրեր՝ զանգվածային մշակույթի, քաղաքային կենսակերպի և հասարակական հարաբերությունների փոփոխության ազդեցությամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ազգագրության, էթնոսոցիոլոգիայի, մշակութաբանության և կրոնական վարքագծի ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով տոնածիսական համակարգը որպես փոփոխվող, սակայն մշակութային հիշողության և հասարակական ինքնության պահպանման գործում կարևոր դեր ունեցող սոցիալական երևույթ։

История

Ազգագրական և մշակութաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայոց տոնական համակարգի էթնոմշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ավանդական ժառանգության և արդի փոխակերպումների համատեքստում։ Քննության են առնվում ժողովրդական և կրոնական տոների ձևավորման ու պահպանման առանձնահատկությունները, դրանց ծիսական կառուցվածքը, խորհրդանշական բովանդակությունը և հասարակական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տոներին ուղեկցող սովորույթներին, ծեսերին, հավատալիքներին, ընտանեկան և համայնքային ավանդույթներին, ինչպես նաև դրանց փոխանցմանը սերնդեսերունդ։ Վերլուծվում են տոնական մշակույթի պատմական զարգացման ընթացքում տեղի ունեցած փոփոխությունները և տարբեր ժամանակաշրջանների սոցիալական ու մշակութային պայմանների ազդեցությունը դրանց պահպանման և վերափոխման վրա։ Քննարկվում են ավանդական տոնական տարրերի շարունակականությունը, նոր ձևերի առաջացումը և ժամանակակից հասարակության մեջ դրանց վերաիմաստավորման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տոնական մշակույթի դերը մշակութային հիշողության, համայնքային կապերի և ազգային մշակութային ժառանգության պահպանման գործընթացներում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ազգագրության, մշակութաբանության, բանահյուսության, կրոնագիտության և հայ ժողովրդական մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների ու ուսանողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է հայոց տոնածիսական մշակույթին՝ հայ ժողովրդի պատմական հիշողության, ինքնության և ազգային ավանդույթների կարևոր բաղադրիչներից մեկին։ Տոները և ծեսերը հայկական մշակութային կյանքի բազմաշերտ երևույթներ են, որոնցում արտացոլվում են ժողովրդի աշխարհընկալումը, կրոնական պատկերացումները, բնության ու ժամանակի ընկալման առանձնահատկությունները, ընտանեկան և համայնքային հարաբերությունները, ինչպես նաև սերնդեսերունդ փոխանցվող սովորույթներն ու վարքականոնները։ Տոնածիսական մշակույթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայկական տոնական օրացույցի առանձնահատկությունները, տարվա տարբեր ժամանակահատվածների հետ կապված ավանդույթները, ծիսական գործողությունների նշանակությունը և դրանց հասարակական գործառույթները։ Այս մշակութային համակարգում միահյուսվում են քրիստոնեական եկեղեցական տոները, ժողովրդական հավատալիքները, ընտանեկան ծեսերը, համայնքային հավաքույթները, ավանդական երգերը, պարերը, ուտեստները և տոնական խորհրդանիշները։ Հետազոտության թեման կարևոր է նաև հին սովորույթների պահպանման, պատմական փոփոխությունների ընթացքում դրանց վերափոխման և ժամանակակից հասարակության մեջ դրանց շարունակականության ուսումնասիրման համար։ Հայոց տոնածիսական մշակույթի քննությունը նպաստում է ազգային մշակութային ժառանգության ճանաչմանը, ժողովրդական գիտելիքների ու ավանդույթների արժևորմանը և հայ ժողովրդի հոգևոր ու հասարակական կյանքի առանձնահատկությունների ընկալմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել ազգագրագետներին, բանահյուսագետներին, մշակութաբաններին, պատմաբաններին, ծիսագիտության մասնագետներին, ուսանողներին և հայկական ավանդական տոներով ու սովորույթներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

История

Աշխատությունը նվիրված է հայկական ժողովրդական տոնական մշակույթի ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով տոների հետ կապված ծեսերը, սովորույթներն ու հավատալիքները՝ ավանդույթի և արդիականության փոխհարաբերության համատեքստում։ Այն անդրադառնում է տոնական կյանքի՝ որպես համայնքային հիշողության, ինքնության և մշակութային ժառանգության պահպանման կարևոր ձևի նշանակությանը։ Ժողովրդական տոները ներկայացվում են ոչ միայն որպես օրացուցային կամ հանդիսավոր իրադարձություններ, այլև որպես սերունդների միջև փոխանցվող մշակութային փորձի ամբողջություն, որի միջոցով պահպանվում են հասարակական հարաբերությունների, ընտանեկան կյանքի, բնության երևույթների և հոգևոր պատկերացումների հետ կապված ավանդույթները։ Ծիսական գործողությունների, խորհրդանիշների և հավատալիքների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայկական ժողովրդական աշխարհընկալման առանձնահատկությունները և դրանց արտահայտությունները առօրյա ու տոնական կյանքում։ Հատուկ կարևորություն ունի ավանդական սովորույթների շարունակականության, փոփոխության և ժամանակակից հասարակության մեջ դրանց վերաիմաստավորման հարցը։ Գիրքը նպաստում է հայկական ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ճանաչմանն ու արժևորմանը և օգտակար է ազգագրությամբ, բանահյուսությամբ, մշակութաբանությամբ ու ժողովրդական ավանդույթների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող մասնագետների, ուսանողների և ընթերցողների համար։