Մուրատյանց, Մելքիսեդեկ

Религия

Այս աշխատությունը նվիրված է Ռուսական կայսրության տարածքում բնակվող հայության կրոնական և կրթական դրության քննարկմանը՝ անդրադառնալով ազգային հոգևոր կյանքի, եկեղեցական կազմակերպման, կրթական հաստատությունների և հայ համայնքների հասարակական զարգացման հետ կապված հարցերին։ Երկում դիտարկվում են կրոնի ու կրթության նշանակությունը հայ ժողովրդի ինքնության պահպանման, ազգային գիտակցության ամրապնդման և մշակութային ժառանգության փոխանցման գործում։ Հայ եկեղեցին պատմականորեն կարևոր դեր է ունեցել համայնքային կյանքի կազմակերպման, հոգևոր արժեքների պահպանման, գրագիտության տարածման և կրթական նախաձեռնությունների զարգացման մեջ։ Այդ պատճառով հայության կրոնական ու կրթական վիճակի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու ոչ միայն հոգևոր կյանքի առանձնահատկությունները, այլև կրթության, լեզվի, ազգային սովորույթների և հասարակական ինքնակազմակերպման փոխկապակցվածությունը։ Ռուսական կայսրության հայ համայնքների կյանքը ձևավորվել է քաղաքական, վարչական և սոցիալական տարբեր պայմանների ազդեցությամբ, որոնք իրենց հետքն են թողել եկեղեցական կառույցների գործունեության, դպրոցների կազմակերպման և ազգային կրթության զարգացման վրա։ Կրթությունը հայ հասարակության համար եղել է գիտելիքի փոխանցման միջոցից ավելին․ այն նպաստել է մայրենի լեզվի պահպանմանը, պատմական հիշողության շարունակականությանը, ազգային գրականության տարածմանը և նոր սերունդների հասարակական ու մտավոր ձևավորմանը։ Կրոնական հաստատություններն ու դպրոցները հաճախ փոխլրացրել են միմյանց՝ միաժամանակ կատարելով հոգևոր, կրթական և համայնքային գործառույթներ։ Այս համատեքստում կրոնական և կրթական կյանքի վիճակի քննարկումը առնչվում է նաև այն հարցին, թե ինչպես կարող են ազգային հաստատությունները պահպանել իրենց ավանդույթները՝ արձագանքելով ժամանակի փոփոխվող պահանջներին։ Աշխատության թեմատիկան կարևոր է հայ հասարակական մտքի պատմության տեսանկյունից, քանի որ 19-րդ դարի ընթացքում հայ մտավորականների և հասարակական գործիչների ուշադրության կենտրոնում էին ազգային կրթության բարելավումը, դպրոցական համակարգի զարգացումը, հոգևոր կյանքի կազմակերպումը և համայնքների առաջընթացը։ Նման հարցադրումները նպաստել են կրթության նպատակների, եկեղեցու հասարակական դերի և ազգային կյանքի կազմակերպման շուրջ քննարկումների ծավալմանը։ Երկը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու կրոնն ու կրթությունը որպես հայության մշակութային շարունակականությունն ապահովող փոխկապակցված ոլորտներ, ինչպես նաև հասկանալու, թե ինչ նշանակություն են ունեցել այդ ոլորտները ազգային ինքնության պահպանման և հասարակական զարգացման համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ եկեղեցու պատմությամբ, հայ կրթական մտքի զարգացմամբ, Ռուսական կայսրության հայ համայնքների պատմությամբ և 19-րդ դարի հայ հասարակական ու կրոնական քննարկումներով զբաղվող ընթերցողների և հետազոտողների համար։