Նիկողոսյան, Նարինե Վաչագանի

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է գիտական ֆանտաստիկայի ոճագործառական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը կիբերփանկ ժանրում՝ Ուիլյամ Գիբսոնի ստեղծագործությունների հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում այն լեզվական, ոճական և գեղարվեստական միջոցներն են, որոնց օգնությամբ կիբերփանկ գրականությունը ձևավորում է տեխնոլոգիապես զարգացած, սոցիալական հակասություններով և տեղեկատվական հոսքերի գերակայությամբ բնութագրվող ապագայի պատկեր։ Ուսումնասիրությունը դիտարկում է գիտական ֆանտաստիկան ոչ միայն որպես թեմատիկ ուղղություն, այլև որպես առանձնահատուկ լեզվական և ոճական համակարգ, որտեղ տեխնոլոգիական նորարարությունները, վիրտուալ իրականությունը, կիբերտարածությունը, արհեստական բանականությունը և մարդու ու տեխնոլոգիայի փոխհարաբերությունները արտահայտվում են հատուկ բառապաշարի, պատկերային համակարգի և խոսքային կառուցվածքների միջոցով։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կիբերփանկ ժանրի ձևավորման և դրա հիմնական գեղագիտական սկզբունքների վերլուծությունը։ Այդ համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել տեխնոլոգիական առաջընթացի և սոցիալական անհավասարության հակադրությունը, կորպորատիվ իշխանության ազդեցությունը, անհատի օտարացումը, քաղաքային միջավայրի դիստոպիական պատկերումը և մարդու ինքնության փոփոխությունը տեխնոլոգիական միջավայրում։ Գիբսոնի արձակը հատկապես հետաքրքիր է լեզվական տեսանկյունից, քանի որ հեղինակը ստեղծում է նոր իրականություն՝ օգտագործելով տեխնիկական տերմիններ, նորաբանություններ, կրճատումներ, փոխառություններ և ժարգոնային բառապաշար։ Այս լեզվական շերտերի համադրությունը նպաստում է կիբերփանկ աշխարհի առանձնահատուկ մթնոլորտի ձևավորմանը և ընթերցողին անմիջականորեն ներառում է ստեղծագործության տեխնոլոգիական միջավայրում։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել նաև նորաբանությունների և տերմինաբանական միավորների կառուցվածքային ու իմաստային առանձնահատկությունները, դրանց առաջացման եղանակները և գեղարվեստական տեքստում կատարած գործառույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել փոխաբերությանը, համեմատությանը, էպիտետներին, խորհրդանշական պատկերներին և տեսողական բնույթի նկարագրություններին, որոնց միջոցով տեխնոլոգիական երևույթները ձեռք են բերում գեղարվեստական և երբեմն փիլիսոփայական իմաստ։ Կարևոր ուսումնասիրության ոլորտ է նաև խոսքի տարբեր ռեգիստրների փոխազդեցությունը․ գրական, տեխնիկական, խոսակցական և ժարգոնային լեզվական շերտերի համադրումը կերպարների սոցիալական միջավայրը, անհատականությունը և հաղորդակցական իրավիճակը ներկայացնելու արդյունավետ միջոց է։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև պատմողական տեխնիկային, երկխոսությունների կառուցմանը, ներքին խոսքին և հեղինակային նկարագրություններին՝ պարզելու համար, թե ինչպես են դրանք մասնակցում կիբերփանկ աշխարհի կառուցմանը։ Գիբսոնի ստեղծագործություններում քաղաքային տարածքը, թվային միջավայրը և տեխնոլոգիական ենթակառուցվածքները հաճախ դառնում են ոչ միայն գործողության վայր, այլև ինքնուրույն գեղարվեստական համակարգ, որի լեզվական ներկայացումը ձևավորում է ստեղծագործությունների ընդհանուր ոճական նկարագիրը։ Ուսումնասիրության կարևոր նշանակությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես է գիտական և տեխնոլոգիական թեմատիկան վերածվում գեղարվեստական խոսքի՝ փոխելով բառապաշարի, պատկերավորման և պատմողական կառուցվածքի ավանդական ձևերը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, ոճաբաններին, գրականագետներին, թարգմանագետներին և գիտական ֆանտաստիկայի ու կիբերփանկ գրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը բացահայտում է կիբերփանկ ժանրում գիտական ֆանտաստիկայի ոճագործառական դրսևորումները՝ ցույց տալով տեխնոլոգիական տերմինաբանության, նորաբանությունների, ժարգոնի, պատկերավորման միջոցների, խոսքային ռեգիստրների և պատմողական տեխնիկաների դերը Վ. Գիբսոնի ստեղծած գեղարվեստական աշխարհի ձևավորման գործում։