Օրդոյան, Գրիգոր Վրույրի

Культура

Գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է հայ կրկեսային արվեստի ձևաբանական քննությանը և կրկեսի տեսության հիմնարար հարցերի վերլուծությանը։ Աշխատանքի առանցքում կրկեսային արվեստի կառուցվածքային, գեղարվեստական և արտահայտչական առանձնահատկությունների բացահայտումն է, ինչպես նաև հայկական կրկեսի ձևավորման, զարգացման և ազգային արվեստի համակարգում ունեցած դերի ուսումնասիրությունը։ Կրկեսը բեմական արվեստի յուրահատուկ տեսակ է, որտեղ միավորվում են մարմնի պլաստիկան, ակրոբատիկան, ձեռնածությունը, հավասարակշռության արվեստը, ծաղրածուական կատարումը, երաժշտությունը, տեսողական ձևավորումը և դրամատուրգիական կազմակերպումը։ Այդ բաղադրիչների փոխկապակցվածությունն է ձևավորում կրկեսային ներկայացման ամբողջական գեղարվեստական կերպարը։ Ձևաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս առանձին ուսումնասիրել ներկայացման կառուցվածքային տարրերը, համարների տեսակները, կատարողական տեխնիկան, բեմական տարածությունը, ռիթմը, շարժման լեզուն, դերակատարի կերպարը և հանդիսատեսի հետ հաղորդակցության ձևերը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է կրկեսի տեսական հասկացությունների համակարգումը։ Կարող են քննարկվել կրկեսային համարի կառուցվածքը, ժանրային առանձնահատկությունները, կատարողական հնարքները, ռիսկի և վարպետության հարաբերակցությունը, ֆիզիկական գործողության վերածումը գեղարվեստական արտահայտության, ինչպես նաև զվարճանքի և արվեստի փոխհարաբերությունը։ Կրկեսային արվեստի առանձնահատկությունն այն է, որ կատարողի ֆիզիկական կարողությունը ինքնին վերածվում է գեղարվեստական նյութի, իսկ տեխնիկական բարդությունը հաճախ միահյուսվում է կերպարային և դրամատուրգիական լուծումների հետ։ Հայկական կրկեսի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս դիտարկել, թե ինչպես են համընդհանուր կրկեսային ավանդույթները համադրվել ազգային մշակութային առանձնահատկությունների հետ։ Կարևոր կարող են լինել հայկական բեմական մշակույթի, երաժշտական ավանդույթների, հումորի, կերպարային մտածողության և կատարողական դպրոցի ազդեցությունները կրկեսային արվեստի ձևավորման վրա։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ այն պատմական և մշակութային պայմաններին, որոնց ներքո ձևավորվել և զարգացել է հայկական կրկեսը։ Աշխատանքի շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նաև կրկեսային արտիստի մասնագիտությունը և կատարողական դպրոցի ձևավորման գործընթացը։ Կրկեսային արվեստը պահանջում է երկարատև մասնագիտական պատրաստվածություն, ֆիզիկական բարձր պատրաստվածություն, շարժումների ճշգրտություն, տարածական կողմնորոշում և բեմական արտահայտչականություն։ Այդ պատճառով կատարողի վարպետությունը ձևավորվում է տեխնիկական ուսուցման և գեղարվեստական մտածողության համադրման արդյունքում։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև հանդիսատեսի գործոնը։ Կրկեսային ներկայացման ազդեցությունը մեծապես պայմանավորված է անմիջական հաղորդակցությամբ, զարմանքի, հումորի, վտանգի և հուզական լարվածության ստեղծմամբ։ Հանդիսատեսի արձագանքը հաճախ դառնում է ներկայացման գեղարվեստական ռիթմի կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև կրկեսի և թատրոնի, պարի, երաժշտության ու այլ բեմական արվեստների փոխհարաբերություններին՝ ցույց տալով դրանց միջև առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Ժամանակակից կրկեսային արվեստի զարգացման համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել ավանդական համարների վերաիմաստավորումը, նոր բեմական տեխնոլոգիաների կիրառումը, դրամատուրգիական ամբողջական ներկայացումների ձևավորումը և կրկեսային արտահայտչամիջոցների ընդլայնումը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի կրկեսը դիտարկել ոչ միայն որպես զվարճանքի ձև, այլև որպես ինքնուրույն գեղարվեստական համակարգ՝ իր ժանրերով, արտահայտչամիջոցներով, կատարողական լեզվով և տեսական օրինաչափություններով։ Հայ կրկեսային արվեստի ձևաբանական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու ազգային կրկեսի գեղարվեստական առանձնահատկությունների, զարգացման ընթացքի և հայկական մշակույթի ընդհանուր համակարգում նրա ունեցած նշանակության մասին։