Орманиан, Малахия, 1841-1918

История

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայ եկեղեցու պատմության, ձևավորման, զարգացման և հասարակական-մշակութային դերի ուսումնասիրությանը՝ հայ ժողովրդի հոգևոր և ազգային ինքնության ձևավորման համատեքստում։ Նյութում ներկայացվում են քրիստոնեության տարածման նախադրյալները Հայաստանում, եկեղեցական կառույցի ձևավորման գործընթացը և դրա հետագա զարգացումը՝ սկսած վաղ քրիստոնեական շրջանից մինչև պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայ եկեղեցու ինքնուրույն ավանդույթների, դավանաբանական առանձնահատկությունների, ծիսական համակարգի և հոգևոր ժառանգության ձևավորմանը։ Ուսումնասիրվում է եկեղեցու նշանակությունը հայ ժողովրդի պատմական կյանքում, հատկապես այն ժամանակաշրջաններում, երբ պետականության բացակայության պայմաններում այն ստանձնել է նաև կրթական, մշակութային, սոցիալական և ազգային ինքնության պահպանման կարևոր գործառույթներ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ եկեղեցական վարչական կառուցվածքին, նվիրապետական համակարգին, կաթողիկոսական աթոռի պատմությանը, թեմերի գործունեությանը և հոգևորականության դերին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև հայկական վանքերի և եկեղեցիների՝ որպես հոգևոր, կրթական, ձեռագրական և մշակութային կենտրոնների նշանակությանը։ Նյութում կարող են քննարկվել հայ եկեղեցական ճարտարապետության, մանրանկարչության, ձեռագրական մշակույթի, աստվածաբանական գրականության և եկեղեցական երաժշտության զարգացումը՝ որպես ազգային մշակույթի կարևոր բաղադրիչներ։ Առանձին ուշադրության են արժանի Հայ եկեղեցու հարաբերությունները տարբեր պետությունների, քրիստոնեական այլ եկեղեցիների և հասարակական կառույցների հետ, ինչպես նաև պատմական փոփոխությունների ազդեցությունը նրա գործունեության վրա։ Եկեղեցու դերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու դրա ազդեցությունը ոչ միայն կրոնական կյանքի, այլև հայ ժողովրդի կրթության, մշակույթի, հասարակական կազմակերպման և ազգային ինքնագիտակցության զարգացման վրա։ Աշխատությունը կարող է ընդգրկել նաև ժամանակակից շրջանի խնդիրներ՝ եկեղեցական կառույցների գործունեություն, համայնքային կյանք, հոգևոր ժառանգության պահպանում և հասարակության հետ փոխհարաբերություններ։ Նյութը կարևոր է Հայ եկեղեցու՝ որպես պատմական և մշակութային ինստիտուտի ամբողջական ընկալման համար և կարող է նպաստել հայ ժողովրդի հոգևոր պատմության ու մշակութային ժառանգության ավելի խոր ուսումնասիրմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հայագետների, եկեղեցագետների, մշակութաբանների, կրոնի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսուցիչների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։