Payaslian, Simon

История

Այս գիրքը նվիրված է Հայկական հարցի և Հայոց ցեղասպանության նկատմամբ Միացյալ Նահանգների քաղաքականության համապարփակ ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ամերիկյան արտաքին քաղաքականության ձևավորման վրա ազդած քաղաքական, տնտեսական, մարդասիրական և աշխարհաքաղաքական գործոններին։ Հեղինակ Սայմոն Փայասլյանը ուսումնասիրությունը կառուցում է XIX դարի սկզբից մինչև XX դարի առաջին քառորդն ընկած ժամանակաշրջանի վրա՝ հետևելով ԱՄՆ-ի և Օսմանյան կայսրության հարաբերությունների զարգացմանը և դրանցում Հայկական հարցի ունեցած տեղին։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ ամերիկյան քաղաքականությունը ներկայացվում է ոչ միայն մարդասիրական արձագանքի տեսանկյունից, այլև որպես տարբեր շահերի փոխազդեցության արդյունք։ Հեղինակը քննարկում է ամերիկյան միսիոներական կառույցների գործունեությունը, առևտրային և տնտեսական շահերը, միջազգային մրցակցությունը, աշխարհաքաղաքական հաշվարկները և դրանց ազդեցությունը որոշումների կայացման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հակասությանը, որ ամերիկյան հասարակության շրջանում Հայերի նկատմամբ բռնությունների վերաբերյալ լայն մարդասիրական մտահոգություն կար, մինչդեռ պետական քաղաքականությունը երկար ժամանակ սահմանափակված էր ավելի զգուշավոր և իրատեսական մոտեցումներով։ Աշխատության մեջ առանձին ուսումնասիրվում են ԱՄՆ-ի հարաբերությունները երիտթուրքական կառավարության հետ, Վուդրո Վիլսոնի վարչակազմի քաղաքականությունը, Առաջին համաշխարհային պատերազմի պայմաններում ամերիկյան չեզոքությունը, ինչպես նաև Կոստանդնուպոլսում ԱՄՆ դեսպան Հենրի Մորգենթաուի քաղաքական դիրքորոշումները և առաջարկությունները։ Այս թեմաների համադրումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչու մարդասիրական կոչերը և քաղաքական իրականությունը միշտ չէ, որ համընկել են։ Հեղինակը նաև վերլուծում է ռեալիզմի, իրավական մոտեցումների և մարդասիրության միջև առկա լարվածությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունները սահմանափակում կամ ձևափոխում Հայկական հարցում հնարավոր ամերիկյան միջամտության շրջանակները։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է նաև հետպատերազմյան շրջանը, երբ քննարկվում էին խաղաղության պայմանները, Օսմանյան կայսրության ապագան և Հայաստանի նկատմամբ ԱՄՆ-ի հնարավոր դերակատարությունը։ Գրքի կառուցվածքը ներառում է քաղաքական տնտեսությանը, երիտթուրքական կառավարության հետ հարաբերություններին, Վիլսոնի վարչակազմին, պատերազմական չեզոքությանը, Մորգենթաուի գործունեությանը, խաղաղության գործընթացին և Վիլսոնյան քաղաքականության հետագա ժառանգությանը նվիրված գլուխներ։ Գիրքը հրատարակվել է 2005 թվականին Palgrave Macmillan-ի կողմից և ունի 268 էջ։ Այն կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, Հայոց ցեղասպանության պատմությամբ, ԱՄՆ դիվանագիտական պատմությամբ, միջազգային հարաբերություններով և Մերձավոր Արևելքի պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։ Աշխատության հիմնական արժեքն այն է, որ Հայկական հարցը և ցեղասպանության տարիներին ԱՄՆ-ի արձագանքը ներկայացվում են լայն միջազգային և քաղաքական-տնտեսական համատեքստում՝ փորձելով բացահայտել ոչ միայն ամերիկյան քաղաքականության արտաքին դրսևորումները, այլև այն ներքին և միջազգային շահերը, որոնք պայմանավորել են այդ քաղաքականության ձևավորումն ու սահմանափակումները։