Պետրոսյան, Վարդան Զորիկի

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է հայ լեզվաբանական մտքի պատմության կարևոր փուլերից մեկի ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով Մխիթարյան գիտական ավանդույթի սկզբնավորման շրջանում ձևավորված լեզվաբանական հայացքների, սկզբունքների և գործնական成果ների վրա։ Հետազոտության առանցքում են հայերենի քերականական կառուցվածքի նկարագրությունը, բառապաշարի համակարգումը, լեզվական նորմավորման խնդիրները և լեզվի ուսուցման համար մշակված մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քերականագիտական աշխատություններին՝ պարզելու, թե ինչպես են ներկայացվել խոսքի մասերը, բառերի ձևափոխությունները, հոլովման ու խոնարհման համակարգերը, շարահյուսական կապերը և հայերենի կառուցվածքային այլ առանձնահատկություններ։ Դրանք դիտարկվում են ինչպես հայկական նախորդ քերականական ավանդույթի, այնպես էլ ժամանակի եվրոպական լեզվաբանական ու կրթական մտքի հետ հնարավոր առնչությունների համատեքստում։ Կարևոր ուղղություն է բառարանագրական գործունեության ուսումնասիրությունը, քանի որ բառապաշարի հավաքագրումը, իմաստների բացատրությունը, բառային տարբերակների համադրումը և օտար լեզուների հետ համապատասխանությունների ներկայացումը նշանակալի դեր են ունեցել հայ բառարանագրության հետագա զարգացման համար։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև գրաբարի նկատմամբ հեղինակի վերաբերմունքը, լեզվական կանոնների համակարգման սկզբունքները և գրավոր լեզվի միասնականության պահպանման ձգտումը։ Միաժամանակ քննվում են կենդանի խոսքի և գրական ավանդույթի փոխհարաբերությունները՝ ցույց տալով, թե լեզվական նյութի ընտրությունն ինչպես էր պայմանավորված կրթական, գիտական և մշակութային նպատակներով։ Լեզվաբանական գործունեությունը դիտարկվում է ավելի լայն կրթական ծրագրի շրջանակում, որտեղ լեզվի ուսումնասիրությունը կապված էր դասագրքերի ստեղծման, թարգմանական աշխատանքի, գրական ժառանգության պահպանման և գիտելիքի տարածման հետ։ Աղբյուրագիտական և պատմալեզվաբանական քննությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու այդ ժառանգության տեղը հայ քերականագիտության, բառարանագրության և լեզվի ուսուցման մեթոդաբանության զարգացման պատմության մեջ։ Կարևորվում է նաև հետագա Մխիթարյան հեղինակների վրա ունեցած ազդեցության ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելով գիտական ավանդույթի շարունակականությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է լեզվաբանական գործունեության բազմակողմանի բնույթը և դրա նշանակությունը հայերենի գիտական նկարագրության, համակարգման ու ուսումնասիրման պատմության համար։