Սարգսյան Արմեն

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է Ղարաբաղի բարբառի արդի վիճակի, լեզվական առանձնահատկությունների և պահպանման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բարբառի հնչյունական, բառային, քերականական և շարահյուսական համակարգերն են, ինչպես նաև դրանցում ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցած փոփոխություններն ու ժամանակակից լեզվական միջավայրի ազդեցությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հայ բարբառագիտության տեսանկյունից, քանի որ Ղարաբաղի բարբառը հայերենի տարածքային տարբերակների համակարգում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում և իր լեզվական կառուցվածքում արտացոլում է տվյալ տարածաշրջանի պատմական, մշակութային ու հասարակական զարգացման առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկել բարբառի ներկայիս գործածության շրջանակները, խոսողների լեզվական վարքագիծը, սերունդների միջև լեզվական փոխանցման գործընթացը և այն գործոնները, որոնք կարող են նպաստել բարբառի պահպանմանը կամ, հակառակը, սահմանափակել դրա կենսունակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բարբառի և գրական հայերենի փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև այլ լեզվական ազդեցություններին, որոնք կարող են անդրադառնալ բառապաշարի, արտասանության, քերականական ձևերի և խոսքի կառուցվածքի վրա։ Բարբառի արդի վիճակի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս արձանագրելու այն լեզվական հատկանիշները, որոնք դեռևս պահպանվում են, և միաժամանակ բացահայտելու այն երևույթները, որոնք ենթարկվում են փոփոխության կամ աստիճանական կորստի։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է պահպանման հեռանկարների քննարկումը, քանի որ բարբառի կենսունակությունը կախված է ոչ միայն դրա լեզվական առանձնահատկություններից, այլև սոցիալական միջավայրից, խոսողների թվից, սերունդների միջև փոխանցումից, կրթական ու մշակութային նախաձեռնություններից և բարբառային նյութի փաստագրումից։ Այս առումով աշխատանքը կարող է կարևորել բանավոր խոսքի գրանցումը, բառարանների և բարբառագիտական շտեմարանների ստեղծումը, ժողովրդական բանահյուսության ու բանավոր պատմությունների հավաքագրումը և բարբառային նյութի գիտական ուսումնասիրության շարունակականությունը։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նաև մշակութային ժառանգության պահպանման տեսանկյունից, քանի որ բարբառը միայն հաղորդակցական միջոց չէ, այլ տվյալ համայնքի պատմական հիշողության, մշակութային ինքնության և բանավոր ավանդույթի կարևոր կրող։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել հայերենագիտությամբ, բարբառագիտությամբ, լեզվաբանությամբ, բանահյուսությամբ և մշակութային ժառանգության պահպանմամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը համադրում է լեզվաբանական նկարագրությունը և սոցիալ-մշակութային դիտարկումը՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել Ղարաբաղի բարբառի ներկայիս լեզվական պատկերը, բացահայտել դրա փոփոխության հիմնական միտումները և քննարկել պահպանման ու հետագա ուսումնասիրության հնարավոր ուղիները։