Սարգսյան, Վահան Ժորայի

Психология

Աշխատությունը նվիրված է արտակարգ իրավիճակների ազդեցության պայմաններում անձի վարքային շեղումների ձևավորման սոցիալ-հոգեբանական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը և դրանց կանխարգելման ու հաղթահարման ընդհանուր մոտեցումների վերլուծությանը։ Հետազոտության առանցքում այն փոփոխություններն են, որոնք կարող են առաջանալ բնական աղետների, տեխնածին պատահարների, հասարակական ցնցումների և այլ ճգնաժամային իրադարձությունների հետևանքով՝ անդրադառնալով անձի հուզական վիճակին, սոցիալական հարմարմանը, վարքային ինքնակարգավորմանը և շրջապատի հետ հարաբերություններին։ Դևիանտ վարքը դիտարկվում է ոչ թե որպես մեկ միասնական երևույթ, այլ որպես սոցիալական նորմերից շեղվող վարքային դրսևորումների բազմագործոն համակարգ, որի ձևավորման վրա կարող են ազդել ինչպես անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, այնպես էլ ընտանիքի, սոցիալական միջավայրի և ճգնաժամային իրավիճակի բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել սթրեսային ազդեցության ուժգնությանը և տևողությանը, սոցիալական աջակցության հասանելիությանը, անձի հարմարվողական հնարավորություններին և նախկին կենսափորձին։ Հետազոտությունը կարող է ուսումնասիրել նաև տարբեր տարիքային ու սոցիալական խմբերի արձագանքների առանձնահատկությունները՝ բացահայտելով այն գործոնները, որոնք կարող են մեծացնել կամ, հակառակը, նվազեցնել վարքային խնդիրների առաջացման հավանականությունը։ Կարևոր ուղղություն է արտակարգ իրավիճակից հետո սոցիալական միջավայրի վերականգնման նշանակության գնահատումը, քանի որ ընտանեկան հարաբերությունները, կրթական կամ աշխատանքային միջավայր վերադարձը, համայնքային աջակցությունը և մասնագիտական հոգեբանական օգնության հասանելիությունը կարող են նպաստել բնականոն հարմարմանը։ Հաղթահարման ուղիները դիտարկվում են համալիր կանխարգելիչ և վերականգնողական աշխատանքի շրջանակում՝ ներառելով հոգեբանական աջակցությունը, սոցիալական վերաինտեգրումը, հաղորդակցական և հուզական ինքնակարգավորման կարողությունների զարգացումը, ինչպես նաև ռիսկի գործոնների ժամանակին բացահայտումը։ Առանձին նշանակություն ունի համապատասխան մասնագետների և կառույցների համագործակցությունը, քանի որ արտակարգ իրավիճակների սոցիալ-հոգեբանական հետևանքների կառավարումը կարող է պահանջել հոգեբանական, մանկավարժական, սոցիալական և կազմակերպական միջոցների համադրում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիալական հոգեբանության, վարքաբանության, ճգնաժամային հոգեբանության և արտակարգ իրավիճակների կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ճգնաժամային ազդեցությունների և վարքային շեղումների միջև կապերը և ներկայացնել անձի սոցիալական ու հոգեբանական հարմարմանն աջակցող հիմնական ուղղությունները։