Սողոմոնյան, Գայանե Արշավիրի

Журналистика

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի 1880-ական թվականների արևմտահայ հասարակական-քաղաքական և մշակութային կյանքի կարևոր բաղադրիչներից մեկի՝ ժողովրդավարական ուղղվածություն ունեցող պարբերական մամուլի ձևավորման, գաղափարական բովանդակության և հասարակական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն պարբերականներն ու հրապարակախոսական շրջանակներն են, որոնք մամուլը դիտարկում էին որպես հասարակական կարծիքի ձևավորման, կրթության տարածման, սոցիալական խնդիրների քննարկման և ազգային կյանքի բարեփոխման միջոց։ Քննվում է տվյալ ժամանակաշրջանի արևմտահայ մամուլի գործունեությունը Օսմանյան կայսրության հասարակական և քաղաքական միջավայրի համատեքստում՝ ուշադրություն դարձնելով հրապարակախոսության զարգացմանը, մտավորականության մասնակցությանը և ընթերցողական հասարակության ընդլայնմանը։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում մամուլի էջերում հասարակական անհավասարության, կրթության, մշակույթի, աշխատանքի, համայնքային կառավարման, ազգային ինքնագիտակցության և հասարակության արդիականացման վերաբերյալ ծավալված քննարկումներին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էին տարբեր հեղինակներ և խմբագրական շրջանակներ մեկնաբանում հասարակական առաջընթացի գաղափարը և ինչ դեր էին վերապահում կրթությանը, գիտելիքի տարածմանը ու քաղաքացիական ակտիվությանը։ Կարևոր ուղղություն է հրապարակախոսական ժանրերի, լեզվական ու ոճական առանձնահատկությունների և գաղափարների ներկայացման եղանակների քննությունը, քանի որ մամուլը ոչ միայն տեղեկատվություն էր փոխանցում, այլև ձևավորում էր հասարակական բանավեճի մշակույթ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գրականության և լրագրության փոխհարաբերությանը, քանի որ պարբերական մամուլը կարևոր հարթակ էր նոր գրական ստեղծագործությունների, քննադատական հոդվածների և մշակութային գաղափարների տարածման համար։ Հետազոտության մեջ էական նշանակություն ունի տարբեր պարբերականների դիրքորոշումների համեմատությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու արևմտահայ հասարակական մտքի ներքին բազմազանությունը և գաղափարական տարբեր հոսանքների փոխազդեցությունը։ Մամուլի նյութերը միաժամանակ արժեքավոր պատմական սկզբնաղբյուր են՝ արտացոլելով ժամանակակիցների պատկերացումները հասարակության խնդիրների, մշակութային փոփոխությունների և ազգային կյանքի զարգացման վերաբերյալ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է մամուլի պատմության, հայոց պատմության, հրապարակախոսության և հասարակական մտքի պատմության մոտեցումները՝ նպաստելով XIX դարի վերջին տասնամյակների արևմտահայ մտավոր ու մշակութային միջավայրի առավել ամբողջական ընկալմանը։