Ստեփանյան, Աննա Վարդանի

Литература

Գիտական աշխատությունը նվիրված է հայ միջնադարյան քնարերգության մեջ հեղինակային մտածողության, ստեղծագործական անհատականության և սուրբգրային կանոնի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով կրոնական աշխարհայացքի, աստվածաշնչյան ավանդույթի և բանաստեղծական ինքնարտահայտման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է միջնադարյան հայ բանաստեղծության գաղափարական, գեղագիտական և հոգևոր հիմքերի վերլուծության հետ՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով հեղինակի ստեղծագործական ինքնագիտակցության ձևավորումը, սուրբգրային տեքստերի ազդեցությունը և գրական կանոնների շրջանակներում անհատական գեղարվեստական մտածողության դրսևորումները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հայ միջնադարյան քնարերգության զարգացման պատմությունը, կրոնական և աշխարհիկ բանաստեղծության փոխառնչությունները, աստվածաշնչյան պատկերների ու խորհրդանիշների կիրառությունը, ինչպես նաև միջնադարյան գրականության մեջ հեղինակային ներկայության և ստեղծագործական ինքնուրույնության հիմնախնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի սուրբգրային կանոնի՝ որպես գաղափարական, բարոյական և գեղարվեստական համակարգի նշանակությունը, աստվածաշնչյան թեմաների վերաիմաստավորումը և դրանց արտահայտությունը միջնադարյան բանաստեղծական խոսքում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է այն հարցը, թե ինչպես են հայ միջնադարյան հեղինակները համադրել քրիստոնեական վարդապետության հաստատված սկզբունքները սեփական հոգևոր ապրումների, աշխարհընկալման և գեղարվեստական պատկերացումների հետ։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն աղոթքի, ապաշխարության, մեղքի և փրկության, աստվածային սիրո, մարդկային գոյության անցողիկության, հոգևոր կատարելության և հավերժության գաղափարները, որոնք լայնորեն արտահայտված են հայ միջնադարյան քնարական ժառանգության մեջ։ Հետազոտության թեմատիկան հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու Գրիգոր Նարեկացու, Ներսես Շնորհալու, Հովհաննես Երզնկացու, Կոստանդին Երզնկացու, Ֆրիկի և միջնադարյան այլ հեղինակների ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրության հիմնահարցերին՝ դիտարկելով նրանց բանաստեղծական մտածողության առանձնահատկությունները և կրոնական ու գրական ավանդույթների հետ ունեցած կապերը։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում հեղինակային «ես»-ի արտահայտման ձևերը, բանաստեղծական խոսքի անձնական և ընդհանրական բնույթը, քնարական հերոսի հոգևոր ապրումները և միջնադարյան մարդու՝ Աստծո, աշխարհի ու սեփական գոյության նկատմամբ վերաբերմունքը։ Սուրբգրային կանոնի ուսումնասիրությունը ներառում է նաև աստվածաշնչյան մեջբերումների, ակնարկների, խորհրդանշական պատկերների, այլաբանությունների և տիպաբանական զուգահեռների կիրառման առանձնահատկությունները, որոնց միջոցով միջնադարյան բանաստեղծությունը ձեռք է բերում բազմաշերտ իմաստային և գեղարվեստական կառուցվածք։ Առանձին նշանակություն ունեն բանաստեղծական տեքստի և աստվածաշնչյան սկզբնաղբյուրի փոխհարաբերությունները, ավանդական պատկերների ստեղծագործական վերամշակումը, ինչպես նաև կրոնական բովանդակության և գեղարվեստական ձևի փոխազդեցությունը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում կարևորվում են նաև միջնադարյան գրականության ժանրային առանձնահատկությունները, մասնավորապես՝ տաղերի, շարականների, գանձերի, ողբերի, աղոթքների և հոգևոր երգերի կառուցվածքային ու գաղափարական հատկանիշները։ Հեղինակային հայեցակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես է միջնադարյան բանաստեղծը ներկայանում որպես աստվածային ճշմարտության մեկնաբան, հոգևոր փորձառության կրող և ինքնուրույն գեղարվեստական աշխարհ ստեղծող անհատականություն։ Հետազոտության համար կարևոր նշանակություն ունեն նաև միջնադարյան մեկնողական գրականության, հայրաբանական ավանդույթի, քրիստոնեական խորհրդաբանության և աստվածաբանական մտածողության ազդեցությունները հայ քնարերգության զարգացման վրա։ Գրականագիտական տեսանկյունից ուսումնասիրությունը առնչվում է միջտեքստայնության, հեղինակային ինքնության, գրական ավանդույթի շարունակականության, գեղարվեստական պատկերավորման և բանաստեղծական լեզվի զարգացման հիմնախնդիրներին։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հայ միջնադարյան գրականության գաղափարական և գեղագիտական համակարգի առավել խորքային բացահայտման, սուրբգրային ավանդույթի ստեղծագործական յուրացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրման և հեղինակային անհատականության դերի արժևորման անհրաժեշտությամբ։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմաբաններին, միջնադարագետներին, բանասերներին, գրականագետներին, աստվածաբաններին, մշակութաբաններին, կրոնական գրականության ուսումնասիրողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև հայ միջնադարյան հոգևոր մշակույթի և բանաստեղծական ժառանգության նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողներին։ Աշխատությունը նպաստում է հայ միջնադարյան քնարերգության մեջ աստվածաշնչյան ավանդույթի և անհատական ստեղծագործական մտածողության փոխկապակցվածության ընկալմանը՝ ընդգծելով սուրբգրային կանոնի նշանակությունը բանաստեղծական աշխարհայացքի ձևավորման, հոգևոր արժեքների արտահայտման և հայկական միջնադարյան գրական մշակույթի զարգացման գործում։