Տեր-Հոհանյանց, Խաչատուր

Лингвистика

Հայոց լեզվի կառուցվածքին, քերականական օրինաչափություններին և լեզվական կանոններին նվիրված ուսումնական աշխատություն, որի հիմնական նպատակն է համակարգված և մատչելի ձևով ներկայացնել հայերենի քերականական կառուցվածքը և նպաստել գրագետ խոսքի ու գրավոր արտահայտման հմտությունների ձևավորմանը։ Աշխատությունը պատկանում է հայ քերականագիտական մտքի այն ավանդույթին, որի շրջանակում լեզուն դիտարկվում է ոչ միայն որպես հաղորդակցման միջոց, այլև որպես ազգային մշակույթի, պատմական հիշողության և մտավոր ժառանգության պահպանման կարևորագույն հիմք։ Գրքի բովանդակային առանցքը հայերենի քերականական համակարգի ուսումնասիրությունն է՝ լեզվի հնչյունական, բառային և ձևաբանական առանձնահատկությունների ներկայացմամբ։ Քերականական նյութի շարադրանքը միտված է բացահայտելու բառերի կազմության, փոփոխության, խոսքի մասերի, նախադասության կառուցման և լեզվական ձևերի գործածության հիմնական սկզբունքները։ Նման ուսումնական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին հասկանալու հայերենի ներքին կառուցվածքը, տարբերակելու բառերի քերականական հատկանիշները, ճանաչելու լեզվական ձևերի փոխհարաբերությունները և գործնականում կիրառելու գրական խոսքի կանոնները։ Հայկազյան քերականական ավանդույթի շրջանակում առանձնահատուկ կարևորություն ունի գրաբարի ուսումնասիրությունը՝ որպես հայ գրավոր մշակույթի դասական լեզվական հիմք։ Գրաբարը դարեր շարունակ եղել է հայ մատենագրության, պատմագրության, աստվածաբանական երկերի, գիտական աշխատությունների և եկեղեցական գրականության հիմնական լեզուն։ Հետևաբար նման քերականական ձեռնարկը կարևոր նշանակություն ունի նաև դասական հայերենի լեզվական կառուցվածքի, քերականական ձևերի և գրավոր խոսքի ավանդական կանոնների յուրացման համար։ Աշխատության ուսումնական արժեքը պայմանավորված է քերականական գիտելիքների համակարգման և լեզվական մտածողության զարգացման հնարավորությամբ։ Այն նպաստում է լեզվական երևույթների գիտակցված ընկալմանը, ճիշտ գրության և արտասանության, բառերի քերականական կիրառության ու նախադասությունների կառուցման հմտությունների ձևավորմանը։ Գրական և գիտական առումով գիրքը կարևոր է հայ քերականագիտական մտքի զարգացման պատմության ուսումնասիրության համար։ Քերականության կանոնների դասակարգումն ու բացատրությունը վկայում են լեզուն գիտականորեն նկարագրելու, նրա կառուցվածքային օրինաչափությունները բացահայտելու և ուսուցման համար միասնական համակարգ ստեղծելու ձգտման մասին։ Այսպիսի աշխատություններում լեզվական նյութի ներկայացումը սովորաբար հիմնվում է սահմանումների, դասակարգումների, քերականական կանոնների և օրինակների վրա, ինչը նպաստում է տեսական գիտելիքի և գործնական լեզվական կարողությունների փոխկապակցմանը։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունն առանձնահատուկ նշանակություն ունի 19-րդ դարի առաջին կեսի հայ կրթական և տպագրական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն լույս է տեսել Շուշիում՝ արքեպիսկոպոս Բաղդասարի միջոցներով, ինչը վկայում է հոգևորականության և ազգային կրթական նախաձեռնությունների կարևոր դերի մասին հայերեն ուսումնական գրականության ստեղծման ու տարածման գործում։ 19-րդ դարում Շուշին դարձել էր Արևելյան Հայաստանի և Արցախի հայ մշակութային կյանքի կարևոր կենտրոններից մեկը։ Այստեղ զարգանում էին դպրոցական կրթությունը, գրականությունը, տպագրությունը և գիտելիքի տարածման տարբեր նախաձեռնություններ։ Հայոց լեզվի քերականության հրատարակումը հատկապես կարևոր էր այն ժամանակաշրջանում, երբ ազգային կրթության զարգացումը, հայերեն գրավոր խոսքի կատարելագործումը և լեզվական միասնականության պահպանումը դիտարկվում էին որպես մշակութային առաջընթացի հիմնական պայմաններ։ Նման ձեռնարկները նպաստում էին դպրոցական ուսուցման կազմակերպմանը, գրագետ ընթերցողների և գրողների ձևավորմանը, ինչպես նաև հայերենի դասավանդման մեթոդական հիմքերի ամրապնդմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ լեզվաբանության, քերականագիտության, հայ գրական լեզվի պատմության, կրթության պատմության և 19-րդ դարի հայկական տպագրության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժամանակաշրջանի լեզվաբանական գիտելիքների մակարդակի, քերականական հասկացությունների դասակարգման և հայերենի ուսուցման ավանդական մոտեցումների մասին։ Գիրքը կարևոր հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, հայագետների, բանասերների, պատմաբանների, մանկավարժների և հայոց լեզվի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է հայերեն լեզվական կրթության պատմական ընթացքը ճանաչելու և գնահատելու տեսանկյունից՝ ներկայացնելով այն մտավոր ու կրթական ավանդույթը, որի շնորհիվ հայոց լեզուն պահպանվել, ուսումնասիրվել և փոխանցվել է հաջորդ սերունդներին։