Թեսաւրոս, Էմանուէլ

Философия

Մարդու բարոյական կյանքի, վարքագծի սկզբունքների և հասարակական հարաբերությունների փիլիսոփայական քննությանն ուղղված այս աշխատությունը ներկայացնում է բարոյագիտության հիմնարար գաղափարները՝ ուսումնասիրելով բարու և չարի, առաքինության և արատի, պարտքի և պատասխանատվության, ազատ կամքի և խղճի փոխհարաբերությունները։ Բարոյական փիլիսոփայությունը դիտարկվում է որպես փիլիսոփայական գիտելիքի կարևոր բնագավառ, որի հիմնական նպատակն է բացահայտել մարդկային արարքների բարոյական հիմքերը, սահմանել արժանապատիվ կյանքի սկզբունքները և պարզաբանել այն արժեքները, որոնցով պետք է առաջնորդվի անհատը սեփական որոշումների ու հասարակական հարաբերությունների մեջ։ Աշխատության գաղափարական առանցքը մարդու բարոյական բնույթի և նրա գործողությունների պատասխանատվության ուսումնասիրությունն է։ Մարդը ներկայացվում է որպես գիտակցված ընտրություն կատարելու ունակ էակ, որի վարքը պայմանավորված է ոչ միայն արտաքին հանգամանքներով, այլև ներքին համոզմունքներով, խղճով, դաստիարակությամբ և բարոյական սկզբունքներով։ Այս տեսանկյունից բարոյագիտությունը կոչված է օգնելու մարդուն տարբերելու ճիշտն ու սխալը, գնահատելու սեփական արարքների հետևանքները և ձևավորելու պատասխանատու վերաբերմունք իր, մերձավորների ու հասարակության նկատմամբ։ Աշխատության կարևոր թեմաներից է բարու և չարի փիլիսոփայական իմաստավորումը։ Բարին դիտարկվում է որպես մարդկային համակեցության, արդարության, ներդաշնակության և հասարակական բարօրության հիմք, իսկ չարը՝ որպես բարոյական կարգը խաթարող և մարդկային հարաբերությունները վնասող երևույթ։ Այս հակադրության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բարոյական գնահատականի չափանիշները և մարդու վարքագծի կարգավորման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի առաքինությունների և արատների փոխհարաբերությունները։ Առաքինությունները՝ արդարությունը, խոհեմությունը, արիությունը, չափավորությունը, ազնվությունը, համբերությունը և բարեգործությունը, դիտարկվում են որպես բարոյական անհատականության ձևավորման անհրաժեշտ պայմաններ։ Դրանց հակադիր արատները՝ եսասիրությունը, ագահությունը, հպարտությունը, նախանձը և անարդարությունը, ներկայացնում են այնպիսի վարքագծային դրսևորումներ, որոնք խոչընդոտում են ինչպես անհատի հոգևոր զարգացմանը, այնպես էլ հասարակական համերաշխությանը։ Բարոյական կատարելագործումը ենթադրում է առաքինությունների գիտակցված զարգացում և սեփական թերությունների հաղթահարում։ Աշխատության գաղափարական շրջանակում կարևոր տեղ ունի նաև խղճի և բարոյական պարտքի խնդիրը։ Խիղճը հանդես է գալիս որպես մարդու ներքին բարոյական դատավոր, որն օգնում է գնահատել սեփական արարքները և տարբերել պարտավորությունները անձնական ցանկություններից։ Բարոյական պարտքը դիտարկվում է որպես այն սկզբունքների ամբողջություն, որոնք մարդը պետք է կատարի անկախ անձնական շահից կամ արտաքին հանգամանքներից։ Այս համատեքստում ուսումնասիրման կարևոր խնդիր է դառնում ազատ կամքի և պատասխանատվության փոխհարաբերությունը։ Եթե մարդն ունի ընտրության հնարավորություն, ապա պատասխանատու է նաև իր ընտրության հետևանքների համար։ Այս սկզբունքը բարոյական վարքագծին հաղորդում է գիտակցված և նպատակային բնույթ։ Հասարակական հարաբերությունների տեսանկյունից բարոյական փիլիսոփայությունը կարևորում է արդարության, փոխադարձ հարգանքի, ճշմարտասիրության և ընդհանուր բարօրության սկզբունքները։ Մարդը չի դիտարկվում մեկուսացված անհատականություն, այլ հասարակության անդամ, որի գործողություններն անմիջական ազդեցություն ունեն ուրիշների կյանքի վրա։ Ուստի բարոյական վարքը ենթադրում է սեփական շահերի և ընդհանուր բարիքի ներդաշնակեցում, հասարակական պարտականությունների կատարում և ուրիշների իրավունքների նկատմամբ հարգանք։ Այս մոտեցմամբ բարոյագիտությունը ձեռք է բերում ոչ միայն անհատական, այլև հասարակական նշանակություն՝ դառնալով քաղաքացիական պատասխանատվության և համակեցության կարգավորման գաղափարական հիմքերից մեկը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև մարդու դաստիարակության և բարոյական զարգացման խնդիրը։ Բարոյական նկարագիրը ձևավորվում է ընտանիքի, կրթության, հասարակական միջավայրի և անձնական փորձի ազդեցությամբ։ Մարդու վարքագիծը կատարելագործելու համար անհրաժեշտ են գիտելիք, ինքնաքննություն, կամքի ուժ և բարոյական սկզբունքներին հետևողականություն։ Կրթությունը այս առումով դիտարկվում է ոչ միայն որպես մտավոր զարգացման միջոց, այլև որպես արժեհամակարգի ձևավորման կարևոր պայման։ Բարոյական գիտելիքը պետք է դառնա գործնական վարքագծի ուղեցույց՝ նպաստելով անհատի պատասխանատու և արժանապատիվ կյանքին։ Աշխատության փիլիսոփայական նշանակությունը պայմանավորված է նաև բարոյագիտության և կրոնական աշխարհայացքի փոխհարաբերության ուսումնասիրության հնարավորությամբ։ Հայ մտավոր և կրթական ավանդույթում բարոյական սկզբունքների քննությունը հաճախ կապված էր քրիստոնեական ուսմունքի, բնական իրավունքի և դասական փիլիսոփայական ժառանգության հետ։ Այդ շրջանակում մարդու բարոյական կատարելագործումը դիտարկվում էր որպես բանականության, խղճի, ազատ կամքի և հոգևոր արժեքների համադրման արդյունք։ Բարոյականության սկզբունքները ներկայացվում էին որպես անհատի և հասարակության կյանքի կարգավորման անհրաժեշտ հիմք։ Գրական-գիտական առումով աշխատությունը պատկանում է փիլիսոփայական և բարոյագիտական գրականության ավանդույթին։ Այս բնագավառին բնորոշ են հասկացությունների սահմանումը, գաղափարների տրամաբանական դասակարգումը, բարոյական խնդիրների համակարգված քննությունը և տեսական դրույթների կապակցումը մարդկային կյանքի գործնական հարցերի հետ։ Բարոյական փիլիսոփայությունը միավորում է փիլիսոփայական վերլուծությունը և դաստիարակչական նպատակը՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ոչ միայն ծանոթանալու բարոյական հասկացություններին, այլև քննադատաբար գնահատելու սեփական վարքն ու հասարակական միջավայրի արժեքային չափանիշները։ Պատմամշակութային առումով աշխատությունը կարևոր տեղ ունի 19-րդ դարի հայ լուսավորական և փիլիսոփայական մտքի զարգացման համատեքստում։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ կրթական ու գիտական կենտրոնները մեծ ուշադրություն էին դարձնում եվրոպական փիլիսոփայական գիտելիքի յուրացմանը, հայերեն գիտական գրականության հարստացմանը և բարոյական դաստիարակության տեսական հիմքերի մշակմանը։ Վենետիկի Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանությունը կարևոր դեր է կատարել այս գործընթացում՝ հրատարակելով փիլիսոփայական, պատմագիտական, լեզվաբանական, աստվածաբանական և կրթական աշխատություններ։ Միաբանության գործունեությունը նպաստել է եվրոպական մտավոր ժառանգության տարածմանը հայ ընթերցողների շրջանում, ինչպես նաև հայերեն գիտական լեզվի ու տերմինաբանության զարգացմանը։ Այս աշխատությունը արժեքավոր է հայ փիլիսոփայական մտքի, բարոյագիտության պատմության, 19-րդ դարի կրթական գաղափարների և հայերեն գիտական գրականության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում փիլիսոփաների, բարոյագետների, հայագետների, մանկավարժության պատմաբանների և հասարակական մտքի հետազոտողների համար, ինչպես նաև այն ընթերցողների, որոնք ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել մարդկային վարքի, բարոյական ընտրության, խղճի, պարտքի և հասարակական պատասխանատվության հիմնարար հարցերը։