Клинико-лабораторные аспекты диагностики и лечения предраковых заболеваний шейки матки

Технология

Աշխատությունը նվիրված է քարքարոտ հողերի մշակման համար նախատեսված խորը փխրեցուցիչի հաշվարկային մեթոդի մշակմանը և դրա հիմնական պարամետրերի հիմնավորմանը։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակը հողային շերտի խորքային փխրեցման գործընթացի արդյունավետության բարձրացումն է՝ հաշվի առնելով քարքարոտ հողերի մեխանիկական և ֆիզիկական առանձնահատկությունները, աշխատանքային օրգանների վրա առաջացող բեռնվածությունները և մեքենայի աշխատանքի պայմանները։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են խորքային փխրեցման տեխնոլոգիական գործընթացի տեսական հիմքերը, հողի դիմադրության ձևավորման առանձնահատկությունները, քարերի առկայության ազդեցությունը աշխատանքային օրգանի շարժման և բեռնվածության վրա, ինչպես նաև մեքենայի քարշային և էներգետիկ ցուցանիշները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խորը փխրեցուցիչի կառուցվածքային տարրերի և աշխատանքային օրգանների հիմնական երկրաչափական ու տեխնոլոգիական պարամետրերի ընտրությանը։ Հաշվարկային մեթոդի մշակման միջոցով հիմնավորվում են մշակման խորությունը, աշխատանքային օրգանի չափերը, ձևը, տեղադրման անկյունները, շարքերի և աշխատանքային օրգանների միջև եղած հեռավորությունները, ինչպես նաև աշխատանքի ընթացքում առաջացող ուժերի և էներգետիկ ծախսերի գնահատման եղանակները։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է տարբեր աշխատանքային պայմանների դեպքում մեքենայի կայուն և արդյունավետ աշխատանքի ապահովումը՝ նվազեցնելով հողի ավելորդ խտացումը, աշխատանքային օրգանների գերբեռնվածությունը և տեխնիկական մաշվածությունը։ Տեսական հաշվարկների և փորձարարական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել առաջարկվող լուծումների հիմնավորվածությունը, բացահայտել կառուցվածքի առավել արդյունավետ պարամետրերը և որոշել դրանց ազդեցությունը հողի մշակման որակի ու մեքենայի արտադրողականության վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսական մեքենաների նախագծմամբ զբաղվող ինժեներներին, հողամշակման տեխնոլոգիաների մասնագետներին, մեքենաշինական և ագրարային ուղղությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Այն նաև գործնական նշանակություն ունի քարքարոտ հողերի պայմաններում աշխատող հողամշակման մեքենաների կատարելագործման, դրանց էներգետիկ արդյունավետության բարձրացման և աշխատանքային ռեժիմների օպտիմալացման տեսանկյունից։

Психология

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է հիմնային պահանջմունքների և անձնային հատկությունների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը՝ մանկավարժական բուհի ուսանողների օրինակով։ Հետազոտության նպատակն է բացահայտել, թե անձի տարբեր հատկություններն ինչպես են կապված անվտանգության, սոցիալական շփման, ընդունված լինելու և ինքնադրսևորման պահանջմունքների արտահայտվածության հետ։ Թեման հիմնված է այն մոտեցման վրա, որ պահանջմունքները անձի հոգեբանական կառուցվածքից մեկուսացված երևույթներ չեն, այլ փոխներգործում են անձնային այլ բաղադրիչների հետ և կարող են ազդել մարդու վարքի, սոցիալական հարմարման և ինքնադրսևորման ձևերի վրա։ Աշխատանքի էմպիրիկ ուսումնասիրությանը մասնակցել են Խ. Աբովյանի անվան ՀՊՄՀ-ի երկրորդ կուրսի 139 ուսանողներ։ Հետազոտության ընթացքում կիրառվել են հիմնային պահանջմունքների բավարարվածության աստիճանի ախտորոշման մեթոդիկա և Ռ. Կետտելի 16-գործոնային անձնային հարցարանը, իսկ պահանջմունքների և անձնային հատկությունների փոխհարաբերությունները գնահատվել են Սպիրմենի կարգային համահարաբերակցության մեթոդով։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են սոցիալական, ընդունված լինելու, անվտանգության և ինքնադրսևորման պահանջմունքների ու տարբեր անձնային գործոնների միջև առկա կապերը՝ փորձելով առանձնացնել այն հատկությունները, որոնք առավել նշանակալի դեր ունեն պահանջմունքների դրսևորման և դրանց բավարարման միջոցների ընտրության գործընթացում։ Հետազոտության արդյունքները ցույց են տալիս, որ տարբեր պահանջմունքների դրսևորումները կապված են Կետտելի անձնային գործոնների տարբեր համակցությունների հետ, իսկ որոշ գործոններ առանձնահատուկ նշանակություն ունեն մի քանի պահանջմունքների դեպքում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես ապագա մանկավարժների անձնային զարգացման տեսանկյունից, քանի որ ուսանողի պահանջմունքային համակարգի և անձնային առանձնահատկությունների փոխկապակցվածության ըմբռնումը կարող է նպաստել նրա սոցիալական հարմարմանը, մասնագիտական ինքնադրսևորմանը և անձնային ներուժի բացահայտմանը։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտակար լինել ընդհանուր և կրթական հոգեբանության, մանկավարժական հոգեբանության, ուսանողների անձնային զարգացման և մասնագիտական պատրաստվածության ուսումնասիրություններում։

Политология

Քաղաքական միֆը հասարակական գիտակցության մեջ ձևավորված և տարածված պատկերացումների, պատմությունների ու խորհրդանշական մեկնաբանությունների համակարգ է, որը օգտագործվում է քաղաքական իրականությունը բացատրելու, արդարացնելու կամ որոշակի նպատակներով ուղղորդելու համար։ Դրա ծագումը կապված է մարդկային հասարակությունների վաղ փուլերի հետ, երբ աշխարհի ընկալումը հիմնված էր ոչ թե գիտական վերլուծության, այլ առասպելական մտածողության վրա, և աստիճանաբար այդ մտածողության որոշ տարրեր պահպանվել են նաև ժամանակակից քաղաքական մշակույթում՝ վերափոխված ձևերով։ Քաղաքական միֆերը կարող են ձևավորվել ինչպես բնական սոցիալական գործընթացների արդյունքում, այնպես էլ նպատակային կերպով՝ քաղաքական էլիտաների, կուսակցությունների կամ պետական ինստիտուտների կողմից, որոնք դրանք օգտագործում են հասարակական աջակցություն ձևավորելու, իշխանությունը լեգիտիմացնելու կամ հակառակորդներին վարկաբեկելու համար։ Դրանց դինամիկան պայմանավորված է այն հանգամանքով, թե որքանով են դրանք համապատասխանում հասարակության սպասումներին, վախերին և արժեքներին, քանի որ միֆերը արդյունավետ են այն դեպքում, երբ նրանք հուզականորեն ազդում են մարդկանց վրա և հեշտ են ընկալվում, նույնիսկ եթե չեն համապատասխանում իրականությանը։ Գործունեության մեխանիզմները ներառում են տեղեկատվության ընտրովի ներկայացում, խորհրդանիշների և պատմական սյուժեների օգտագործում, կրկնություն մեդիայում և կրթական կամ քարոզչական համակարգերում, ինչպես նաև հասարակական կարծիքի ձևավորման վերահսկում։ Քաղաքական միֆերը կարող են ունենալ ինչպես ինտեգրացիոն, այնպես էլ ապակայունացնող ազդեցություն․ մի կողմից դրանք կարող են ամրապնդել ազգային ինքնությունը և համախմբել հասարակությունը ընդհանուր գաղափարի շուրջ, իսկ մյուս կողմից՝ խորացնել բաժանումները, ստեղծել թշնամու կերպարներ և արդարացնել հակամարտությունները։ Ժամանակակից տեղեկատվական դարաշրջանում քաղաքական միֆերի տարածումը ավելի արագ և լայնամասշտաբ է դարձել լրատվամիջոցների և սոցիալական ցանցերի շնորհիվ, ինչը մեծացնում է դրանց ազդեցությունը հասարակական գիտակցության վրա և բարդացնում քննադատական վերլուծության հնարավորությունները։ Ընդհանուր առմամբ, քաղաքական միֆը ոչ միայն գաղափարական երևույթ է, այլ նաև իշխանության, հաղորդակցության և հասարակական ընկալման կարևոր գործիք, որը շարունակում է ակտիվ դեր ունենալ քաղաքական գործընթացներում։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման և մշակման ժամանակակից հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Երևան քաղաքի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքային միջավայրում առաջացող կենցաղային թափոնների ծավալների և կառուցվածքի փոփոխությունները, դրանց հավաքման, տեղափոխման, տեսակավորման, վերամշակման, օգտահանման և վերջնական տեղադրման գործընթացների արդյունավետության բարձրացման հարցերն են։ Աշխատության մեջ թափոնների կառավարումը դիտարկվում է որպես ոչ միայն բնապահպանական, այլև տնտեսական, սոցիալական և կառավարչական նշանակություն ունեցող համալիր խնդիր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Երևան քաղաքի առանձնահատկություններին, քաղաքային բնակչության կենսագործունեության հետևանքով թափոնների առաջացման գործոններին և առկա կառավարման համակարգի արդյունավետությանը։ Ուսումնասիրվում են թափոնների կառավարման գործընթացում առկա կազմակերպական և ենթակառուցվածքային խնդիրները, դրանց ազդեցությունը շրջակա միջավայրի և բնակչության կենսապայմանների վրա, ինչպես նաև ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները։ Նորարարական կառավարման մոտեցումների շրջանակում աշխատանքը կարևորում է թափոնների տեսակավորման և վերամշակման ընդլայնումը, երկրորդային հումքի արդյունավետ օգտագործումը, թվային և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառումը, տվյալների վրա հիմնված կառավարման մեխանիզմների զարգացումը և շրջանաձև տնտեսության սկզբունքների ներդրումը։ Քննարկվում է նաև բնակչության մասնակցության և բնապահպանական իրազեկվածության բարձրացման նշանակությունը, քանի որ թափոնների արդյունավետ կառավարումը մեծապես կախված է աղբի տեսակավորման մշակույթի, պատասխանատու սպառման և հասարակության ներգրավվածության մակարդակից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կառավարման տարբեր օղակների փոխգործակցության կատարելագործումը, ինչպես նաև քաղաքային իշխանությունների, մասնավոր հատվածի և բնակչության միջև պատասխանատվության ու գործառույթների առավել արդյունավետ բաշխումը։ Աշխատությունը նպատակ ունի բացահայտել Երևանում կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման համակարգի հիմնական մարտահրավերները և առաջարկել դրանց հաղթահարման ժամանակակից ու կիրառելի ուղղություններ՝ հաշվի առնելով բնապահպանական անվտանգության, տնտեսական արդյունավետության և սոցիալական շահերի հավասարակշռությունը։ Ստացված մոտեցումները կարող են օգտակար լինել քաղաքային կառավարման մարմինների, բնապահպանական կազմակերպությունների, թափոնների կառավարման ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան կրթական ծրագրերի մասնակիցների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևոր ներդրում է թափոնների կառավարման արդիականացման վերաբերյալ քննարկումներում՝ շեշտադրելով Երևանի համար կայուն, արդյունավետ և նորարարական համակարգի ձևավորման անհրաժեշտությունը։

Экономика

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգում գոյություն ունեցող ռիսկերին և դրանց կառավարման հիմնախնդիրներին՝ ընդգծելով ֆինանսական կայունության, գործառնական արդյունավետության և շուկայական վստահության ապահովման կարևորությունը։ Աշխատությունը վերլուծում է բանկային ռիսկերի հիմնական տեսակները՝ կրեդիտային, շուկայական, շահութաբերության, ликվիդության, գործողական և իրավական ռիսկերը, ինչպես նաև դրանց ծագման պատճառները և հետևանքները բանկերի գործունեության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռիսկերի գնահատման մեթոդաբանությանը, կանխարգելման և մեղմացման ռազմավարություններին, ներառյալ ներքին վերահսկողության համակարգերի, ռիսկերի կառավարման ստորաբաժանումների և կարգավորիչ մարմինների դերակատարությունը։ Ուսումնասիրությունը ընդգրկում է ինչպես տեսական մոտեցումներ, այնպես էլ հայկական բանկային համակարգի գործնական փորձը՝ ներկայացնելով ռիսկերի կառավարման արդյունավետության բարձրացման ուղիները և լավագույն միջազգային պրակտիկաների կիրառությունը։ Աշխատությունը կարևոր է բանկիրների, ֆինանսական փորձագետների, տնտեսագետների և պետական կարգավորող մարմինների համար՝ նպաստելով Հայաստանի բանկային համակարգի ռիսկերի կառավարման և կայուն զարգացման բարելավմանը։

Химия

Աշխատանքը նվիրված է չհագեցած չորրորդային ամոնիումային աղերի կառուցվածքի ազդեցության ուսումնասիրությանը Ստիվենսի վերախմբավորման ընթացքի վրա, ինչպես նաև ստացված միացությունների հակամանրէային հատկությունների բացահայտմանը։ Հետազոտությունը գտնվում է օրգանական քիմիայի այն ուղղության շրջանակում, որտեղ ուսումնասիրվում են ամոնիումային միացությունների կառուցվածքափոխությունները և դրանց հիման վրա նոր ֆունկցիոնալացված ամինների ստացման հնարավորությունները։ Ստիվենսի վերախմբավորումը չորրորդային ամոնիումային աղերի կարևոր քիմիական փոխակերպումներից է, որի ընթացքում հիմքի ազդեցությամբ սկզբնական միացությունը վերածվում է երրորդային ամինի՝ կառուցվածքային վերադասավորման միջոցով։ Հետազոտության հիմնական նպատակներից է պարզել, թե ելանյութի կառուցվածքային առանձնահատկություններն ինչպես են ազդում վերախմբավորման ուղղության, ընթացքի և առաջացող վերջնական արտադրանքների բնույթի վրա։ Այս խնդիրը կարևոր է հատկապես չհագեցած համակարգերի դեպքում, քանի որ կրկնակի կապերի դիրքը, դրանց հարակից խմբերի բնույթը, փոխարինիչների կառուցվածքը և մոլեկուլի ընդհանուր տարածական կազմակերպվածությունը կարող են էապես ազդել ռեակցիայի ընթացքի վրա։ Հայ քիմիական դպրոցի շրջանակում Ստիվենսի վերախմբավորման ուսումնասիրությունները երկարատև ավանդույթ ունեն, և տարբեր կառուցվածք ունեցող ամոնիումային աղերի հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ելանյութի կառուցվածքը և ռեակցիայի պայմանները կարող են որոշել առաջացող արտադրանքների հարաբերակցությունը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել չհագեցած ամոնիումային աղերի տարբեր կառուցվածքների սինթեզը և դրանց հետագա քիմիական վարքագիծը։ Նման միացությունների ստացման փուլում անհրաժեշտ է վերահսկել փոխարինիչների դիրքը, չհագեցած կապերի բնույթը և ֆունկցիոնալ խմբերի փոխազդեցությունը, քանի որ այդ գործոնները հետագայում պայմանավորում են վերախմբավորման ընտրողականությունը։ Հետազոտության ընթացքում ստացված նյութերի կառուցվածքը կարող է հաստատվել ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական մեթոդների միջոցով՝ համադրելով տարբեր սպեկտրոսկոպիական և վերլուծական տվյալներ։ Ստիվենսի վերախմբավորման տեսական ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ռեակցիայի մեխանիզմը հասկանալու համար։ Գործընթացի ընթացքում հիմքի ազդեցությամբ չորրորդային ամոնիումային աղից առաջանում է միջանկյալ իլիդային համակարգ, որից հետո տեղի է ունենում խմբի ներմոլեկուլային տեղափոխություն և ձևավորվում է նոր կառուցվածք ունեցող երրորդային ամին։ Ռեակցիայի ուղղության վրա կարող են ազդել ինչպես մոլեկուլի էլեկտրոնային կառուցվածքը, այնպես էլ տարածական գործոնները և կիրառվող ռեակցիոն պայմանները։ Չհագեցած համակարգերի դեպքում հատկապես կարևոր է մրցակցող վերադասավորումների հնարավորությունը։ Նախորդ ուսումնասիրություններում տարբեր ամոնիումային աղերի համար արձանագրվել են 1,2- և 3,2-տիպի Ստիվենսի վերախմբավորումներ, իսկ որոշ դեպքերում նաև ալիլային իզոմերացում կամ այլ մրցակցող փոխակերպումներ։ Հետևաբար հետազոտության նշանակալի խնդիրներից է պարզել, թե կառուցվածքային որ գործոններն են նպաստում որոշակի ուղղության գերակշռությանը։ Աշխատանքի մյուս կարևոր ուղղությունը սինթեզված ամոնիումային միացությունների հակամանրէային ակտիվության ուսումնասիրությունն է։ Այս փուլում քիմիական կառուցվածքը դիտարկվում է արդեն ոչ միայն որպես սինթեզի և վերախմբավորման ընթացքը որոշող գործոն, այլև որպես կենսաբանական ազդեցությունը պայմանավորող հատկություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել տարբեր մանրէաբանական շտամների նկատմամբ միացությունների ակտիվության համեմատական գնահատում՝ պարզելու համար, թե մոլեկուլի կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես են անդրադառնում դրա կենսաբանական ազդեցության վրա։ Նմանատիպ ուսումնասիրություններում որոշ չորրորդային ամոնիումային միացությունների ջրային լուծույթներ ցուցաբերել են մանրէասպան ազդեցություն ինչպես գրամդրական, այնպես էլ գրամբացասական միկրոօրգանիզմների նկատմամբ։ Հակամանրէային հատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու «կառուցվածք–կենսաբանական ակտիվություն» կապը։ Եթե մոլեկուլի որոշակի կառուցվածքային փոփոխությունը հանգեցնում է հակամանրէային ազդեցության ուժեղացման կամ թուլացման, ապա հնարավոր է առանձնացնել այն կառուցվածքային տարրերը, որոնք առավել կարևոր են կենսաբանական ակտիվության համար։ Այսպիսի մոտեցումը կարող է հիմք հանդիսանալ նպատակային հատկություններով նոր օրգանական միացությունների հետագա նախագծման և սինթեզի համար։ Հետազոտության կարևորությունն ընդգծվում է նաև նրանով, որ չորրորդային ամոնիումային միացությունները հետաքրքրություն են ներկայացնում ոչ միայն որպես օրգանական սինթեզի միջանկյալ կամ վերջնական նյութեր, այլև որպես կենսաբանական ակտիվ միացությունների հնարավոր աղբյուր։ Հայկական քիմիական հետազոտություններում այս ուղղությամբ ուսումնասիրվել են ինչպես տարբեր կառուցվածքի չորրորդային ամոնիումային աղերի վերախմբավորումները, այնպես էլ դրանց հակամանրէային հատկությունները։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև սինթեզված միացությունների կառուցվածքի և ռեակցիոնունակության փոխկապակցվածությանը։ Միևնույն ֆունկցիոնալ խմբերի առկայության պայմաններում նույնիսկ փոքր կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են փոխել վերախմբավորման արագությունը, ուղղությունը և արտադրանքի ելքը։ Հետևաբար հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել օրգանական ռեակցիաների ընտրողականության վերաբերյալ տեսական պատկերացումների ընդլայնմանը և նպատակային սինթեզի պայմանների ընտրությանը։ Գիտական և գործնական տեսանկյունից աշխատանքը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ Ստիվենսի վերախմբավորման միջոցով հնարավոր է ստանալ նոր կառուցվածք ունեցող չհագեցած ամիններ։ Հայաստանի օրգանական քիմիայի հետազոտություններում նման մոտեցմամբ արդեն ուսումնասիրվել են ալիլային, պրապարգիլային և այլ չհագեցած խմբեր պարունակող ամոնիումային աղեր, որոնցից ստացվել են տարբեր կառուցվածքի չհագեցած ամիններ։ Ստացված միացությունների հետագա քիմիական ձևափոխությունները կարող են ընդլայնել դրանց կիրառական հնարավորությունները՝ հնարավորություն տալով ստանալ նոր ֆունկցիոնալացված ամիններ և այլ օրգանական միացություններ։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է օրգանական սինթեզի, ռեակցիոն մեխանիզմների և կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրության ուղղությունները։ Դրա հիմնական գիտական արժեքը չհագեցած չորրորդային ամոնիումային աղերի կառուցվածքի և Ստիվենսի վերախմբավորման ընթացքի միջև օրինաչափությունների բացահայտումն է, իսկ գործնական նշանակությունը՝ նոր չհագեցած ամինների ստացման և դրանց հնարավոր հակամանրէային կիրառությունների գնահատումը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, դեղագործական քիմիայի, կենսաօրգանական քիմիայի և հակամանրէային նյութերի մշակման բնագավառներում։