Կրթություն գաղղիերեն լեզվի ընթերցման ի պետքս հայոց

Культура

Մատենագիտական ընթացիկ տեղեկատուն նվիրված է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հրատարակվող նոր գրականության հաշվառմանը, համակարգմանը և հանրայնացմանը։ Այն նախատեսված է մշակութային կյանքի տարբեր բնագավառներին առնչվող գրքերի, հոդվածների, գիտական աշխատությունների, պարբերական հրապարակումների և տեղեկատվական այլ նյութերի մասին մատենագիտական տեղեկություններ տրամադրելու համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ մշակույթի պատմությանը, գրականությանը, երաժշտությանը, թատրոնին, կերպարվեստին, ճարտարապետությանը, կինոարվեստին և ժողովրդական ստեղծագործությանը վերաբերող հրապարակումների ներկայացմանը։ Տեղեկատուի հիմնական նպատակն է նպաստել նոր հրատարակությունների վերաբերյալ տեղեկատվության տարածմանը, մասնագիտական գրականության որոնման դյուրացմանը և մշակույթի ու արվեստի ոլորտներում իրականացվող հետազոտական, կրթական և ստեղծագործական աշխատանքների տեղեկատվական ապահովմանը։ Մատենագիտական նյութերի թեմատիկ դասակարգումն ու համակարգված ներկայացումը հնարավորություն են տալիս ընթերցողներին կողմնորոշվելու համապատասխան գրականության ընտրության հարցում և հետևելու տվյալ ժամանակաշրջանի հրատարակչական գործունեության հիմնական ուղղություններին։ Հրատարակությունը նաև պատմամշակութային արժեք ունի՝ որպես խորհրդային շրջանի Հայաստանի մշակութային կյանքի, գիտական հետաքրքրությունների և արվեստագիտական ուսումնասիրությունների վերաբերյալ տեղեկատվական աղբյուր։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, մշակութաբանների, արվեստաբանների, պատմաբանների, գիտաշխատողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

История

1920–1930-ական թվականներին Թուրքիայի քաղաքական համակարգը ձևավորվում և արմատական կերպով վերափոխվում էր Օսմանյան կայսրության անկումից հետո ստեղծված նոր պետականության՝ Թուրքիայի Հանրապետության շրջանակներում։ Այս շրջանը կապված է Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի ղեկավարությամբ իրականացված պետականաշինության գործընթացի հետ, որի հիմքում դրված էր կենտրոնացված, աշխարհիկ և ազգայնական պետության ստեղծումը։ 1920 թվականին ձևավորվեց Թուրքիայի Ազգային Մեծ Ժողովը Անկարայում, որը դարձավ նոր քաղաքական իշխանության հիմնական կենտրոնը և աստիճանաբար փոխարինեց սուլթանական համակարգին։ 1922 թվականին վերացվեց սուլթանությունը, իսկ 1923 թվականին հռչակվեց Թուրքիայի Հանրապետությունը, ինչը նշանավորեց նոր պետական կարգի իրավական հաստատումը։ Քաղաքական համակարգը փաստացի դարձավ միակուսակցական՝ հիմնված Հանրապետական Ժողովրդական կուսակցության վրա, որը ղեկավարում էր պետական կառավարման բոլոր հիմնական ուղղությունները։ Պետությունը որդեգրեց խիստ կենտրոնացված կառավարման մոդել, որտեղ գործադիր իշխանությունը գերակշռում էր օրենսդիրի նկատմամբ, իսկ կուսակցությունը և պետական ինստիտուտները գործնականում միաձուլված էին։ 1920–1930-ականներին իրականացվեցին լայնածավալ բարեփոխումներ՝ իրավական համակարգի աշխարհիկացում, կրոնական ինստիտուտների ազդեցության սահմանափակում, կրթական համակարգի միավորում և արևմտյան իրավական մոդելների ընդունում։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է հայ մեծանուն բանաստեղծ, արձակագիր և հասարակական գործիչ Հովհաննես Թումանյանի կյանքի ու գրական գործունեության ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով 1900–1912 թվականների պատմական և մշակութային ժամանակաշրջանը։ Գիտական կենսագրության շրջանակում լուսաբանվում են գրողի անձնական կյանքի կարևոր իրադարձությունները, ստեղծագործական որոնումները, գրական միջավայրի հետ ունեցած կապերը և հասարակական գործունեության հիմնական ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Թումանյանի աշխարհայացքի զարգացմանը, գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկություններին, գրական ժանրերի բազմազանությանը և նրա ստեղծագործություններում արտահայտված ազգային ու համամարդկային գաղափարներին։ Քննարկվում են բանաստեղծի պոեզիայի, պոեմների, պատմվածքների և հեքիաթների գեղարվեստական առանձնահատկությունները, ժողովրդական բանահյուսության հետ ունեցած առնչությունները և հայ գրական լեզվի զարգացման գործում նրա ունեցած ներդրումը։ Ուսումնասիրվում են ժամանակաշրջանի հասարակական-քաղաքական իրադարձությունների ազդեցությունը գրողի գործունեության վրա, հայ մտավորականության հետ նրա համագործակցությունը և գրական-մշակութային նախաձեռնություններին մասնակցությունը։ Անդրադարձ է կատարվում Թիֆլիսի գրական միջավայրին, «Վերնատուն» գրական խմբակի գործունեությանը, ժամանակակից գրողների ու մշակութային գործիչների հետ Թումանյանի հարաբերություններին և հայ գրական կյանքի կազմակերպման հարցերում նրա ունեցած դերակատարությանը։ Կարևորվում են նամակագրության, հուշագրությունների, մամուլի հրապարակումների, արխիվային փաստաթղթերի և այլ սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրությունը՝ գրողի կենսագրական իրադարձություններն ու ստեղծագործական զարգացումը պատմական համատեքստում ներկայացնելու նպատակով։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Թումանյանի ստեղծագործական հասունացման, հասարակական դիրքորոշումների և հայ գրականության զարգացման վրա նրա ազդեցության մասին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, թումանյանագետների, հայ գրականության պատմաբանների, բանասերների, մանկավարժների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Медицина

Բժշկագիտական, ստոմատոլոգիական և հանրային առողջապահության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բնակչության ստոմատոլոգիական հիվանդացության գնահատմանը՝ հաշվի առնելով բժշկասոցիալական գործոնները և առաջնային կանխարգելման ծրագրերի արդյունավետությունը։ Քննության են առնվում բերանի խոռոչի և ատամների հիվանդությունների տարածվածության առանձնահատկությունները, դրանց առաջացման հիմնական ռիսկի գործոնները և բնակչության տարբեր տարիքային ու սոցիալական խմբերում ստոմատոլոգիական առողջության վիճակը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ատամների կարիեսի, պարոդոնտի հիվանդությունների և այլ տարածված ստոմատոլոգիական ախտահարումների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց հաճախականության և ինտենսիվության գնահատման ցուցանիշներին։ Վերլուծվում են սոցիալ-տնտեսական պայմանների, բնակչության կրթական մակարդակի, սննդային սովորությունների, բերանի խոռոչի հիգիենայի և ստոմատոլոգիական ծառայությունների հասանելիության հնարավոր ազդեցությունները հիվանդացության կառուցվածքի վրա։ Քննարկվում են առաջնային կանխարգելման հիմնական ուղղությունները, բնակչության ստոմատոլոգիական կրթության, հիգիենիկ հմտությունների ձևավորման և կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են համաճարակաբանական հետազոտությունների, ստոմատոլոգիական զննումների, բժշկասոցիալական հարցումների և վիճակագրական վերլուծության մեթոդները՝ հիվանդացության մակարդակի և կանխարգելման ծրագրերի արդյունքների գնահատման նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի առողջապահական համակարգում ստոմատոլոգիական կանխարգելման կազմակերպման, բնակչության իրազեկվածության բարձրացման և կանխարգելիչ ծառայությունների արդյունավետության կատարելագործման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ստոմատոլոգիայի, հանրային առողջապահության, բժշկական համաճարակաբանության, կանխարգելիչ բժշկության և առողջապահության կազմակերպման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի հյուսիսարևելյան շրջաններում բնակվող քրդական համայնքների պատմության, էթնիկական կազմի, ավանդական մշակույթի և հասարակական կյանքի համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բնակչության ձևավորման պատմական գործընթացներն են, տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած վերաբնակեցումները, ցեղային և տոհմային կառուցվածքները, բնակավայրերի աշխարհագրական տարածվածությունը և հարակից ժողովուրդների հետ երկարատև փոխհարաբերությունները։ Քննվում են այն պատմական հանգամանքները, որոնց ազդեցությամբ քրդական խմբեր հաստատվեցին Խորասանում, ինչպես նաև նրանց դերը տարածաշրջանի քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական կյանքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում համայնքների ներքին կազմակերպմանը, ազգակցական կապերին, ընտանիքի կառուցվածքին, ավանդական զբաղմունքներին, գյուղատնտեսությանը, անասնապահությանը և կենցաղային տնտեսության տարբեր ձևերին։ Ազգագրական տեսանկյունից ուսումնասիրվում են բնակարանային մշակույթը, հագուստը, սննդային ավանդույթները, տոները, ընտանեկան և հասարակական ծեսերը, երաժշտությունը, պարերը, բանահյուսությունը և ժողովրդական հավատալիքները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում լեզվական միջավայրի ուսումնասիրությունը՝ քրդերենի տեղական խոսվածքների, բազմալեզու հաղորդակցության և հարևան լեզուների հետ շփումների համատեքստում։ Դիտարկվում են նաև կրոնական ավանդույթների, համայնքային ինքնագիտակցության և պատմական հիշողության դերը խմբային ինքնության պահպանման գործում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե աշխարհագրական հեռավորությունը քրդաբնակ մյուս խոշոր տարածքներից և երկարատև փոխգործակցությունը իրանական բազմազգ միջավայրի հետ ինչպես են անդրադարձել տեղական մշակույթի առանձնահատկությունների ձևավորման վրա։ Աղբյուրագիտական հիմք կարող են կազմել պատմական գրավոր վկայությունները, ազգագրական դաշտային նյութերը, բանավոր պատմությունները, ժողովրդագրական տվյալները և լեզվական նյութերը, որոնց համադրումը նպաստում է համայնքների անցյալի և մշակութային զարգացման բազմակողմանի վերականգնմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պատմության, ազգագրության, ժողովրդագրության և մշակութային մարդաբանության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Խորասանի քրդական բնակչությունը որպես Իրանի էթնոմշակութային բազմազանության պատմականորեն ձևավորված բաղադրիչ։

Сельское хозяйство

Հրատարակությունը ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտին առնչվող նոր տեխնիկական լուծումների, գյուտերի և նորարարական մշակումների վերաբերյալ համակարգված արտոնագրային ու մատենագիտական տեղեկատվություն։ Նյութերը կարող են ընդգրկել բուսաբուծության, անասնաբուծության, գյուղատնտեսական մեքենայացման, ոռոգման և ջրային տնտեսության, հողերի մշակման, բերքահավաքի, գյուղատնտեսական հումքի պահպանման ու վերամշակման և հարակից բնագավառներում ստեղծված տեխնիկական նորույթներ։ Հեղինակային վկայագրերի և պատենտների մասին տեղեկությունները հնարավորություն են տալիս հետևելու տվյալ ժամանակաշրջանում գյուղատնտեսական գիտության և տեխնիկայի զարգացման հիմնական ուղղություններին, բացահայտելու կիրառական նշանակություն ունեցող նոր գաղափարներ և գնահատելու գյուտարարական գործունեության ակտիվությունը։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել գյուտի անվանումը, հեղինակի կամ հեղինակների վերաբերյալ տվյալները, դասակարգման ցուցիչները, հայտի կամ պահպանական փաստաթղթի տվյալները և նոր տեխնիկական լուծման բովանդակությունը բնութագրող համառոտ տեղեկությունները։ Նման տեղեկատվական նյութը կարևոր գործիք է գիտահետազոտական կազմակերպությունների, ինժեներների, գյուղատնտեսության մասնագետների, գյուտարարների և տեղեկատվական ծառայությունների համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել արդեն գրանցված տեխնիկական լուծումների շրջանակում և խուսափել նախկինում մշակված գաղափարների անհարկի կրկնությունից։ Հրատարակության տեղեկատվական նշանակությունը կապված է նաև արտոնագրային փաստաթղթերի՝ որպես գիտատեխնիկական տեղեկատվության առանձնահատուկ աղբյուրի հետ, քանի որ դրանցում արտացոլվում են ոչ միայն տեսական գաղափարներ, այլև արտադրական խնդիրների լուծմանն ուղղված տեխնիկական մոտեցումներ։ Նյութերի թեմատիկ և դասակարգային կազմակերպումը կարող է նպաստել անհրաժեշտ փաստաթղթերի որոնմանը, տեխնոլոգիական զարգացման ուղղությունների համեմատմանը և որոշակի ոլորտում նորարարությունների պատմական ընթացքի ուսումնասիրությանը։ Միաժամանակ նման հավաքածուները արժեքավոր աղբյուր են գյուղատնտեսական տեխնիկայի ու տեխնոլոգիաների պատմության ուսումնասիրության համար՝ ցույց տալով, թե տարբեր ժամանակաշրջաններում ինչ խնդիրներ են համարվել առաջնային և ինչ ուղղություններով է զարգացել գյուտարարական գործունեությունը։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը համադրում է արտոնագրային, գիտատեխնիկական և մատենագիտական տեղեկատվությունը՝ ծառայելով գյուղատնտեսական նորարարությունների որոնման, ուսումնասիրության և համակարգման նպատակներին։