ԵՄ Արևելյան գործընկերության ծրագրի շուրջ համաեվրոպական խորհրդարանական կուսակցությունների դիսկուրսը

Экономика

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արտաքին առևտրի պետական կարգավորման համակարգի ուսումնասիրությանը, դրա առկա մեխանիզմների գնահատմանը և կատարելագործման հիմնական ուղղությունների բացահայտմանը։ Աշխատության հիմքում այն գաղափարն է, որ փոքր և բաց տնտեսություն ունեցող Հայաստանի համար արտաքին առևտուրը կարևոր դեր ունի տնտեսական աճի, արտադրության ընդլայնման, շուկաների հասանելիության, ներդրումների ներգրավման և տնտեսության մրցունակության բարձրացման գործում։ Միաժամանակ արտաքին շուկաներից բարձր կախվածությունը տնտեսությունը դարձնում է արտաքին տնտեսական փոփոխությունների նկատմամբ զգայուն, ինչի պատճառով անհրաժեշտ է արդյունավետ և ճկուն կարգավորման համակարգ։ Թեման դիտարկում է արտաքին առևտրի կարգավորումը ոչ միայն որպես մաքսային կամ վարչական գործընթաց, այլև որպես տնտեսական քաղաքականության ամբողջական համակարգ, որը ներառում է սակագնային և ոչ սակագնային միջոցներ, մաքսային վարչարարություն, լիցենզավորման և թույլտվությունների համակարգ, առևտրային ռեժիմներ, արտահանման խթանում, ներմուծման կարգավորում և միջազգային տնտեսական պայմանագրերի շրջանակներում ստանձնած պարտավորություններ։ ՀՀ արտաքին տնտեսական գործունեության կարգավորման իրավական դաշտը ներառում է ինչպես ազգային օրենսդրությունը, այնպես էլ Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած միջազգային պայմանագրերը, ԵԱՏՄ շրջանակի կանոնները, մաքսային կարգավորման և հարկային օրենսդրության համապատասխան դրույթները։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը արտաքին առևտրի կարգավորման տեսական հիմքերի վերլուծությունն է։ Պետությունը արտաքին առևտրի միջոցով կարող է ազդել ներմուծման և արտահանման ծավալների, ներքին շուկայի պաշտպանության, ազգային արտադրողների մրցունակության, ռազմավարական ապրանքների հասանելիության և երկրի տնտեսական անվտանգության վրա։ Սակայն կարգավորման չափազանց խիստ միջոցները կարող են սահմանափակել մրցակցությունը և բարձրացնել ներմուծվող ապրանքների գները, իսկ չափազանց ազատական մոտեցումը որոշ ոլորտներում կարող է մեծացնել ներքին արտադրողների խոցելիությունը։ Հետևաբար ուսումնասիրության առանցքային խնդիրը կարգավորման արդյունավետության և արտաքին առևտրի ազատականացման միջև հավասարակշռության գտնելն է։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի արտաքին առևտրի կառուցվածքին և դրա կատարելագործման անհրաժեշտությանը։ Հայաստանի տնտեսության համար կարևոր խնդիր է արտահանման ապրանքային և աշխարհագրական կառուցվածքի դիվերսիֆիկացումը, քանի որ սահմանափակ թվով ապրանքատեսակներից կամ շուկաներից կախվածությունը մեծացնում է արտաքին ցնցումների ազդեցությունը։ Այդ պատճառով արտաքին առևտրի կարգավորման կատարելագործումը կարող է ուղղված լինել ոչ միայն առևտրային հոսքերի ավելացմանը, այլև դրանց որակական փոփոխությանը՝ բարձր ավելացված արժեք ունեցող արտադրանքի արտահանման խթանմանը, նոր շուկաների բացմանը և տեղական արտադրողների միջազգային մրցունակության բարձրացմանը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ է մաքսային կարգավորման և վարչարարության ուսումնասիրությունը։ Արտաքին առևտրի արդյունավետությունը մեծապես կախված է այն բանից, թե որքան արագ, կանխատեսելի և թափանցիկ են սահմանային և մաքսային ընթացակարգերը։ Մաքսային գործընթացների թվայնացումը, փաստաթղթաշրջանառության պարզեցումը, ռիսկերի կառավարման համակարգերի կատարելագործումը և վերահսկողության ու բիզնեսի օրինական շահերի միջև հավասարակշռությունը կարող են նվազեցնել արտաքին առևտրային գործարքների ժամանակային և ֆինանսական ծախսերը։ ՀՀ-ում արտաքին և փոխադարձ առևտրի վիճակագրության վարման համար ևս սահմանված է առանձին կարգ, ինչը ցույց է տալիս առևտրային հոսքերի հաշվառման և տվյալների համակարգված կառավարման կարևորությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի նաև Հայաստանի անդամակցությունը Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանը և դրա հետևանքով ձևավորված պարտավորությունները։ ԱՀԿ անդամակցությունը Հայաստանի արտաքին առևտրի կարգավորման համակարգը կապում է միջազգային առևտրի ընդհանուր սկզբունքների հետ և սահմանում որոշակի շրջանակներ մաքսատուրքերի, առևտրային սահմանափակումների, խտրականության բացառման և առևտրային քաղաքականության թափանցիկության համար։ ՀՀ արտաքին առևտրի կարգավորումը ԱՀԿ անդամակցության շրջանակում առանձին ուսումնասիրությունների առարկա է եղել նաև հայ տնտեսագիտական գրականության մեջ։ Միաժամանակ Հայաստանի՝ Եվրասիական տնտեսական միության կազմում գտնվելը արտաքին առևտրի կարգավորմանը հաղորդում է լրացուցիչ առանձնահատկություններ։ ՀՀ արտաքին տնտեսական գործունեության կարգավորման իրավական հիմքերի շարքում ներառվում են ԵԱՏՄ մասին պայմանագիրը և Միության մաքսային օրենսգիրքը, ինչի հետևանքով Հայաստանի մաքսային և արտաքին առևտրային քաղաքականության մի շարք գործիքներ գործում են միասնական տարածաշրջանային կանոնների շրջանակում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը կարող է լինել Հայաստանի և տարբեր երկրների արտաքին առևտրի կարգավորման փորձի համեմատությունը։ Այդպիսի համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել այն մեխանիզմները, որոնք կարող են կիրառելի լինել ՀՀ պայմաններում՝ հաշվի առնելով երկրի տնտեսության չափը, աշխարհագրական դիրքը, արտադրական կառուցվածքը, միջազգային պարտավորությունները և արտաքին շուկաների առանձնահատկությունները։ Հատուկ նշանակություն կարող է ունենալ արտահանման պետական խթանման համակարգի կատարելագործումը։ Արտահանող ձեռնարկությունները հաճախ բախվում են ֆինանսավորման, շուկաների վերաբերյալ տեղեկատվության, սերտիֆիկացման, միջազգային ստանդարտների համապատասխանության, լոգիստիկայի և մարքեթինգի խնդիրների։ Հետևաբար արդյունավետ արտաքին առևտրային քաղաքականությունը կարող է ներառել արտահանողների տեղեկատվական և խորհրդատվական աջակցություն, միջազգային շուկաներ մուտքի խթանում, արտահանման ապահովագրության և ֆինանսավորման մեխանիզմների զարգացում, ինչպես նաև տեղական արտադրանքի միջազգային ճանաչելիության բարձրացում։ Ներմուծման կարգավորման ոլորտում ևս անհրաժեշտ է հավասարակշռված մոտեցում։ Ներմուծումը մի կողմից ապահովում է բնակչության և ձեռնարկությունների պահանջարկի բավարարումը, տեխնոլոգիաների ու հումքի հասանելիությունը, իսկ մյուս կողմից կարող է մրցակցային ճնշում ստեղծել ներքին արտադրության համար։ Ուստի ներմուծման քաղաքականության նպատակահարմարությունը պետք է գնահատվի ոչ միայն առանձին ապրանքների ծավալներով, այլև դրանց ազդեցությամբ արտադրության, զբաղվածության, գների, ներդրումների և տնտեսական անվտանգության վրա։ Արտաքին առևտրի կարգավորման կատարելագործման կարևոր ուղղություն է նաև թվայնացումը։ Էլեկտրոնային հայտարարագրումը, տվյալների փոխանակումը, պետական մարմինների միջև տեղեկատվական համակարգերի ինտեգրումը և ռիսկերի ավտոմատացված գնահատումը կարող են նվազեցնել վարչական բեռը և բարձրացնել վերահսկողության արդյունավետությունը։ Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ արագացնել օրինական առևտրային գործարքները և ավելի արդյունավետ բացահայտել բարձր ռիսկային գործողությունները։ Արտաքին առևտրի կարգավորման ժամանակակից մոտեցումների շրջանակում կարևոր է նաև տնտեսական անվտանգության խնդիրը։ Արտաքին առևտուրը պետք է նպաստի տնտեսության բազմազանեցմանը, նորարարության զարգացմանը, առևտրի և ներդրումների ծավալների ավելացմանը և արտաքին առևտրի կառուցվածքի բարելավմանը․ հենց այս նպատակներն են ամրագրվել ՀՀ արտաքին տնտեսական գործունեության կարգավորմանը վերաբերող օրենսդրական նախաձեռնությունների հիմնավորումներում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արտաքին առևտրի կարգավորումը դիտարկում է որպես Հայաստանի տնտեսական զարգացման ռազմավարության կարևոր բաղադրիչ։ Այն համադրում է արտաքին առևտրի տեսական հիմքերը, պետական կարգավորման գործիքները, մաքսային վարչարարությունը, միջազգային առևտրային պարտավորությունները, արտահանման խթանումը, ներմուծման քաղաքականությունը և արտաքին առևտրի կառուցվածքային կատարելագործման խնդիրները։ Աշխատության հիմնական գաղափարական ուղղությունը արդյունավետ, կանխատեսելի և մրցունակ արտաքին առևտրային միջավայրի ձևավորումն է, որը միաժամանակ կպաշտպանի երկրի տնտեսական շահերը և կնպաստի Հայաստանի տնտեսության ավելի խոր ինտեգրմանը միջազգային շուկաներին։ Թեման կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, միջազգային տնտեսական հարաբերությունների մասնագետներին, մաքսային և առևտրային քաղաքականության հետազոտողներին, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետներին, արտահանող և ներմուծող ընկերությունների ներկայացուցիչներին, ինչպես նաև տնտեսագիտական մասնագիտությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։

История

Գիրքը ներկայացնում է Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ ձևավորված երկարատև քաղաքական, պատմական և հասարակական գործընթացների մանրամասն ուսումնասիրություն՝ անդրադառնալով ինքնորոշման ձգտումներին, պետականության գաղափարին, հակամարտության զարգացման փուլերին և տարածաշրջանում տեղի ունեցած կարևոր փոփոխություններին։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են տասնամյակներ շարունակ ընթացած քաղաքական պայքարը, տարբեր կողմերի դիրքորոշումները, միջազգային դերակատարների ազդեցությունը և այն հանգամանքները, որոնք ձևավորել են տարածաշրջանի ներկա իրադրությունը։ Հեղինակը ներկայացնում է ոչ միայն քաղաքական իրադարձությունների հաջորդականությունը, այլև դրանց ազդեցությունը մարդկանց կյանքի, ինքնության, անվտանգության և ապագայի վերաբերյալ պատկերացումների վրա։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ բարդ հակամարտության պատճառները, դրա պատմական արմատները և այն գործընթացները, որոնք հանգեցրել են նախկին քաղաքական նպատակների փոփոխության։ Այն նախատեսված է ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հարավային Կովկասի պատմությամբ, ազգային շարժումներով, տարածքային հակամարտություններով և ժամանակակից միջազգային հարաբերությունների խնդիրներով։

Экономика

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արտաքին առևտրի բանկային սպասարկման հիմնախնդիրների, առանձնահատկությունների և զարգացման ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է արտաքին առևտրային գործառնությունների ֆինանսավորման տեսական հիմքերը, բանկերի դերը միջազգային տնտեսական հարաբերությունների սպասարկման գործընթացում և արտաքին առևտրի արդյունավետ կազմակերպման ֆինանսական մեխանիզմները։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են միջազգային վճարումների համակարգերը, արտահանման և ներմուծման գործարքների բանկային սպասարկման ձևերը, արժութային գործառնությունները, հաշվարկային մեխանիզմները և դրանց կիրառման առանձնահատկությունները Հայաստանի պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտաքին առևտրի ֆինանսավորման խնդիրներին, բանկային ծառայությունների կատարելագործմանը, ռիսկերի կառավարմանը և միջազգային ֆինանսական գործիքների կիրառման հնարավորություններին։ Գիրքը բացահայտում է Հայաստանի բանկային համակարգի առջև ծառացած խնդիրները արտաքին տնտեսական գործունեության սպասարկման ոլորտում և ներկայացնում դրանց լուծման հնարավոր ուղիները՝ նպաստելով միջազգային առևտրային կապերի զարգացմանն ու ֆինանսական ծառայությունների արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատանքը նախատեսված է ֆինանսների և բանկային գործի մասնագետների, տնտեսագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և արտաքին տնտեսական գործունեությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Другие предметы

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածական պլանավորման համակարգի ուսումնասիրությանը, առկա հիմնախնդիրների բացահայտմանը և դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիների մշակմանը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ երկրի տարածքային զարգացումը պետք է իրականացվի ոչ թե առանձին բնակավայրերի և ոլորտների չհամակարգված զարգացման, այլ տնտեսական, սոցիալական, բնապահպանական, ենթակառուցվածքային և քաղաքաշինական գործոնների փոխկապակցված հաշվառման միջոցով։ ՀՀ օրենսդրությամբ տարածական պլանավորումը դիտարկվում է որպես այնպիսի գործընթաց, որի միջոցով սահմանվում են տարաբնակեցման համակարգերի, տարածքների համաչափ զարգացման և նպատակային օգտագործման հիմնական ուղղություններն ու պայմանները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի տարածքային կառուցվածքի և զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ Երկրի լեռնային ռելիեֆը, բնակավայրերի անհավասար տարածական բաշխվածությունը, տնտեսական գործունեության բարձր կենտրոնացվածությունը, ենթակառուցվածքների տարածքային անհամաչափությունները և տարբեր համայնքների սոցիալ-տնտեսական զարգացման մակարդակների տարբերությունները բարդացնում են միասնական և հավասարակշռված տարածական քաղաքականության իրականացումը։ Այս պայմաններում տարածական պլանավորումը պետք է նպաստի բնակչության, տնտեսական գործունեության, արտադրական ներուժի և ենթակառուցվածքների առավել արդյունավետ տարածքային կազմակերպմանը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել տարածական պլանավորման փաստաթղթերի գործող համակարգը։ ՀՀ-ում այն ներառում է ազգային մակարդակի տարաբնակեցման և տարածքային կազմակերպման գլխավոր նախագծերը, մարզային և միկրոռեգիոնալ մակարդակների տարածքային հատակագծման նախագծերը, համայնքների գլխավոր հատակագծերը և քաղաքաշինական գոտիավորման նախագծերը։ Օրենսդրությունը նախատեսում է նաև պատմամշակութային և բնապահպանական տարածքների, ինչպես նաև լանդշաֆտային, ռեկրեացիոն, արտադրական, տրանսպորտային, ինժեներական և սոցիալական ենթակառուցվածքների տարածքային կազմակերպման նախագծեր։ Այդ համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու պլանավորման տարբեր մակարդակների փոխկապակցվածությունը և դրանց միջև գործառույթների բաշխման արդյունավետությունը։ Հետազոտության առանցքային խնդիրներից մեկը կարող է լինել տարածական պլանավորման փաստաթղթերի ոչ լիարժեքության կամ դրանց արդիականացման անհրաժեշտության ուսումնասիրությունը։ Համայնքի գլխավոր հատակագիծը ռազմավարական բնույթի փաստաթուղթ է, որը սահմանում է տարածական զարգացման հիմնական ուղղությունները, հողերի օգտագործման ռեժիմները, կառուցապատման պահանջները և զարգացման առաջնահերթ, միջնաժամկետ ու հեռանկարային փուլերը։ Հետևաբար այդ փաստաթղթերի առկայությունն ու արդիականությունը կարևոր նախապայման են համայնքների զարգացման գործընթացը կանխատեսելի և համակարգված դարձնելու համար։ Առանձին հիմնախնդիր է տարածքային զարգացման անհամաչափությունը։ Հայաստանի տարածքում տնտեսական ակտիվությունը, աշխատատեղերը, բնակչության կենտրոնացումը և ծառայությունների հասանելիությունը տարբեր տարածքներում էապես տարբերվում են։ Տարածական պլանավորման արդյունավետ քաղաքականությունը պետք է ուղղված լինի այդ անհամաչափությունների մեղմմանը՝ խթանելով մարզային կենտրոնների և փոքր բնակավայրերի զարգացման ներուժը, բարելավելով տրանսպորտային հասանելիությունը և ստեղծելով տնտեսական գործունեության տարածքային նոր կենտրոններ։ Այս համատեքստում կարևոր է նաև միկրոռեգիոնալ պլանավորման կիրառումը, որը հնարավորություն է տալիս մեկից ավելի համայնքների փոխկապակցված խնդիրները դիտարկել միասնական տարածքային համակարգի շրջանակում։ ՀՀ օրենսդրությունը նախատեսում է մինչև 15,000 բնակիչ ունեցող համայնքների որոշ խմբերի համար համակցված տարածական պլանավորման փաստաթղթերի մշակման հնարավորություն, որտեղ կարող են միասնականորեն ներառվել միկրոռեգիոնալ տարածքային հատակագծման, գլխավոր հատակագծի և գոտիավորման պահանջները։ Հետազոտության մեկ այլ կարևոր ուղղություն է հողային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Տարածական պլանավորման միջոցով անհրաժեշտ է հստակեցնել բնակելի, հասարակական, արտադրական, գյուղատնտեսական, բնապահպանական և ռեկրեացիոն նշանակության տարածքների փոխհարաբերությունները։ Հողերի ոչ նպատակային կամ չհամակարգված օգտագործումը կարող է հանգեցնել գյուղատնտեսական նշանակության հողերի կորստի, բնական լանդշաֆտների խախտման և քաղաքային տարածքների անկառավարելի ընդարձակման։ Հետևաբար տարածական պլանավորումը պետք է ապահովի հողօգտագործման և կառուցապատման փոխկապակցված կառավարում։ Մեծ նշանակություն ունի նաև տրանսպորտային և ինժեներական ենթակառուցվածքների տարածական կազմակերպումը։ Ճանապարհային ցանցի, հասարակական տրանսպորտի, ջրամատակարարման, ջրահեռացման, էներգետիկ համակարգերի և կապի ենթակառուցվածքների զարգացումը պետք է համապատասխանեցվի բնակավայրերի աճի և տնտեսական գործունեության տարածական հեռանկարներին։ Քաղաքաշինության կոմիտեի գործառույթների շրջանակում ընդգրկված են նաև տրանսպորտային և ինժեներական ենթակառուցվածքների զարգացման ծրագրերի հետ կապված քաղաքաշինական փաստաթղթերի համակարգման հարցերը, ինչը ընդգծում է այդ ոլորտների փոխկապակցվածությունը։ Աշխատանքը կարող է առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնել բնապահպանական գործոնների ինտեգրմանը տարածական պլանավորման գործընթացում։ Հայաստանի համար կարևոր խնդիրներ են բնական լանդշաֆտների պահպանումը, էրոզիոն և սողանքային գործընթացների կառավարումը, ջրային ռեսուրսների պաշտպանությունը, բնական աղետների ռիսկերի նվազեցումը և բնակավայրերի կայուն զարգացումը։ Տարածքային որոշումների ընդունման ժամանակ բնական վտանգների քարտեզագրումը և տարածքների խոցելիության գնահատումը կարող են կանխել այնպիսի կառուցապատումը, որը հետագայում կստեղծի լրացուցիչ ռիսկեր բնակչության և ենթակառուցվածքների համար։ Կարևոր հիմնախնդիր է նաև պատմամշակութային ժառանգության և ժամանակակից քաղաքաշինական զարգացման համատեղումը։ Պատմական բնակավայրերի և հուշարձանների պահպանությունը պետք է իրականացվի այնպես, որ միաժամանակ հնարավոր լինի ապահովել տարածքների ժամանակակից սոցիալ-տնտեսական զարգացումը։ Տարածական պլանավորման փաստաթղթերի համակարգում դրա համար նախատեսված են նաև բնակավայրերի պատմամշակութային հիմնավորումների և պատմության ու մշակույթի անշարժ հուշարձանների պահպանության գոտիների նախագծերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նաև բնակչության մասնակցության խնդիրը։ Տարածական պլանավորման արդյունավետությունը մեծապես կախված է նրանից, թե որքանով են պլանավորման գործընթացներում հաշվի առնվում բնակիչների, համայնքային կառույցների, մասնավոր հատվածի և այլ շահագրգիռ կողմերի կարիքները։ Հանրային քննարկումների և թափանցիկ որոշումների միջոցով հնարավոր է նվազեցնել տարածքային զարգացման վերաբերյալ հակասությունները և բարձրացնել ընդունվող որոշումների լեգիտիմությունն ու արդյունավետությունը։ Գործնական կարևորություն ունի նաև թվային տեխնոլոգիաների կիրառումը։ Աշխատանքը կարող է առաջարկել աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի, թվային քարտեզագրման, տարածական տվյալների միասնական բազաների և մշտադիտարկման համակարգերի ավելի լայն կիրառում։ Դրանք հնարավորություն են տալիս համատեղ վերլուծել հողօգտագործման, բնակչության, ենթակառուցվածքների, բնապահպանական սահմանափակումների և տնտեսական գործունեության վերաբերյալ տվյալները և դրանց հիման վրա ավելի հիմնավորված տարածական որոշումներ ընդունել։ Տարածական պլանավորման փաստաթղթերի մշակման, փորձաքննության, համաձայնեցման և հաստատման ընթացակարգերը ՀՀ-ում կարգավորվում են կառավարության համապատասխան կարգավորմամբ, իսկ վերջին փոփոխություններով այդ համակարգում ներառվում են նաև համակցված տարածական պլանավորման փաստաթղթերը։ Հետազոտության արդյունքում կարող են առաջարկվել տարածական պլանավորման համակարգի կատարելագործման մի շարք ուղղություններ՝ փաստաթղթերի պարբերական թարմացում, ազգային-տարածքային-տեղական մակարդակների ավելի արդյունավետ համակարգում, միկրոռեգիոնալ պլանավորման ընդլայնում, տարածքային տվյալների թվայնացում, համայնքների մասնագիտական կարողությունների ուժեղացում, հանրային մասնակցության բարձրացում և տարածական պլանավորման կապի ամրապնդում տնտեսական ու ենթակառուցվածքային զարգացման ծրագրերի հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը տարածական պլանավորումը դիտարկում է որպես Հայաստանի Հանրապետության երկարաժամկետ և հավասարակշռված զարգացման կարևոր գործիք։ Դրա արդյունավետ կազմակերպումը կարող է նպաստել բնակավայրերի համաչափ զարգացմանը, հողային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործմանը, ենթակառուցվածքների արդյունավետ տեղաբաշխմանը, բնապահպանական և բնական աղետների ռիսկերի նվազեցմանը, պատմամշակութային ժառանգության պահպանմանը և բնակչության համար անվտանգ ու բարենպաստ կենսամիջավայրի ձևավորմանը։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է միջուկային էներգետիկայում թորիում պարունակող վառելիքային համակարգերի կիրառման տեսական և հաշվարկային ուսումնասիրությանը՝ ջրաջրային էներգետիկ ռեակտորների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում վառելիքային ցիկլի նեյտրոնաֆիզիկական առանձնահատկություններն են, թորիումի ներգրավման ազդեցությունը ռեակտորի հիմնական ֆիզիկական բնութագրերի, վառելիքի օգտագործման արդյունավետության և իզոտոպային կազմի փոփոխությունների վրա։ Քննվում է թորիումային վառելիքային ցիկլի առանձնահատկությունը, որի դեպքում սկզբնական նյութի միջուկային փոխակերպումները կարող են հանգեցնել էներգետիկ նշանակություն ունեցող նոր ճեղքվող նյութի առաջացմանը։ Այդ գործընթացները դիտարկվում են ռեակտորային ֆիզիկայի ընդհանուր օրինաչափությունների, նեյտրոնների բազմացման, կլանման և վառելիքի այրման տեսանկյունից։ Աշխատությունում կարող են համեմատվել վառելիքային տարբեր հայեցակարգեր՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը էներգետիկ արդյունավետության, վառելիքային պաշարների օգտագործման և միջուկային թափոնների բնութագրերի վրա։ Պլուտոնիումի և բարձր հարստացված ուրանի ներգրավումը դիտարկվում է բացառապես միջուկային վառելիքային ցիկլի գիտական վերլուծության շրջանակում՝ առանց դրանց ստացման կամ գործնական մշակման տեխնոլոգիական ընթացակարգերի ներկայացման։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռեակտորի անվտանգության հետ կապված ընդհանուր նեյտրոնաֆիզիկական պարամետրերին, վառելիքի բաղադրության փոփոխության հնարավոր հետևանքներին և գործող էներգետիկ ռեակտորների համար այլընտրանքային վառելիքային ցիկլերի գնահատման խնդիրներին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև միջուկային նյութերի արդյունավետ օգտագործման, երկարաժամկետ ռադիոտոքսիկության նվազեցման և վառելիքային ցիկլի կայունության վերաբերյալ մոտեցումների քննարկումը։ Նման ուսումնասիրությունները սովորաբար հիմնվում են ռեակտորային ֆիզիկայի մաթեմատիկական մոդելների և հաշվարկային մեթոդների վրա, որոնց միջոցով հնարավոր է համեմատել տարբեր վառելիքային համակարգերի ընդհանուր վարքը՝ առանց իրական ռեակտորային փորձարկումների։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է միջուկային ֆիզիկայի, ռեակտորային ֆիզիկայի և միջուկային էներգետիկայի մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով թորիումային վառելիքային ցիկլերի գիտական հնարավորություններն ու սահմանափակումները էներգետիկ ռեակտորների զարգացման համատեքստում։

История

Սա տեղեկատու-մատենագիտական հրատարակություն է, որը նախատեսված է 1950 թվականի ընթացքում հիշատակվող կարևոր տարեթվերի և հոբելյանների համակարգված ներկայացման համար, որտեղ ըստ օրացուցային հաջորդականության ընդգրկված են պատմական, մշակութային, գիտական և հասարակական նշանակություն ունեցող իրադարձություններ, ինչպես նաև նշանավոր անձանց ծննդյան և մահվան տարելիցներ, աշխատանքը նպատակ ունի ապահովել տեղեկատվության մատչելի և հարմար կառուցվածք ընթերցողների լայն շրջանակի համար՝ ներառյալ ուսուցիչներ, ուսանողներ և մշակութային ոլորտի աշխատողներ, միաժամանակ ծառայելով որպես կրթական և հանրահռչակող աղբյուր, որը նպաստում է պատմական հիշողության պահպանմանը և հասարակական գիտակցության զարգացմանը՝ ներկայացնելով տարբեր ոլորտների զարգացման կարևոր հանգրվանները մեկ միասնական համակարգված ձևաչափով։