1847 թվականի օրացույց՝ ըստ տերունական և հայոց ՌՄՂԶ թվականի հաշվարկի

Математика

Աշխատությունը նվիրված է ամինաթթուների աղերի հիման վրա նոր ոչ գծային օպտիկական բյուրեղների ստացման, աճեցման և դրանց ֆիզիկական ու օպտիկական հատկությունների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այնպիսի բյուրեղային նյութերի որոնման և ձևավորման վրա, որոնք օժտված են բարձր օպտիկական որակով, բավարար կայունությամբ և ոչ գծային օպտիկական երևույթների դրսևորման համար անհրաժեշտ կառուցվածքային առանձնահատկություններով։ Ամինաթթուների և դրանց աղերի օգտագործումը դիտարկվում է որպես նոր օպտիկական նյութերի ստեղծման հեռանկարային ուղղություն, քանի որ օրգանական և անօրգանական բաղադրիչների համապատասխան համակցությունը հնարավորություն է տալիս ստանալ հետաքրքիր ֆիզիկաքիմիական և օպտիկական հատկություններով բյուրեղային համակարգեր։ Քննության են առնվում նոր միացությունների սինթեզի պայմանները, սկզբնական նյութերի ընտրությունը, բաղադրության և միջավայրի ազդեցությունը բյուրեղացման գործընթացի վրա։ Կարևորվում է նյութերի մաքրության աստիճանը, լուծույթների պատրաստման եղանակը, բաղադրիչների հարաբերակցությունը, ջերմաստիճանը, թթվայնությունը և այլ գործոններ, որոնք կարող են որոշիչ ազդեցություն ունենալ ձևավորվող բյուրեղների կառուցվածքի և որակի վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բյուրեղների աճեցման տեխնոլոգիական պայմանների օպտիմալացմանը։ Ուսումնասիրվում են լուծույթից բյուրեղացման տարբեր մեթոդներ, գերհագեցման ձևավորման առանձնահատկությունները, բյուրեղացման կենտրոնների առաջացումը և բյուրեղի հետագա աճի ընթացքը։ Կառավարվող աճեցման նպատակն է ստանալ հնարավորինս խոշոր, միատարր և կառուցվածքային արատների նվազագույն քանակով մոնոբյուրեղներ, որոնք հարմար կլինեն հետագա ֆիզիկական և օպտիկական հետազոտությունների համար։ Քննության են առնվում ջերմաստիճանի փոփոխման արագության, լուծույթի գոլորշիացման, աճեցման տևողության և արտաքին միջավայրի կայունության ազդեցությունները բյուրեղների ձևավորման վրա։ Կարևորվում է նաև բյուրեղների արտաքին ձևի և ներքին կառուցվածքի միջև կապը։ Ստացված նմուշների կառուցվածքային ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշել բյուրեղային ցանցի հիմնական պարամետրերը, համաչափությունը և մոլեկուլների կամ իոնների դասավորության առանձնահատկությունները։ Այս տվյալներն անհրաժեշտ են նյութի ոչ գծային օպտիկական հատկությունների ծագումը հասկանալու համար, քանի որ համապատասխան ազդեցությունների դրսևորումը սերտորեն կապված է բյուրեղի ներքին համաչափության և կառուցվածքային կազմակերպման հետ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ռենտգենակառուցվածքային հետազոտություններին, որոնց միջոցով հնարավոր է պարզել նոր միացությունների բյուրեղագիտական բնութագրերը և հաստատել ստացված նյութերի կառուցվածքը։ Քննության են առնվում նաև սպեկտրային հետազոտությունները, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել նյութերի օպտիկական թափանցելիության տիրույթը, կլանման առանձնահատկությունները և կառուցվածքային խմբերի դերը։ Ինֆրակարմիր, տեսանելի և այլ սպեկտրային տիրույթներում կատարվող չափումները կարող են արժեքավոր տեղեկություններ տրամադրել բյուրեղներում առկա քիմիական կապերի և դրանց օպտիկական վարքագծի վերաբերյալ։ Հատուկ նշանակություն է տրվում ոչ գծային օպտիկական հատկությունների փորձարարական գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում է նյութերի արձագանքը բարձր ինտենսիվության էլեկտրամագնիսական ճառագայթմանը և գնահատվում են հաճախականության փոխակերպման հետ կապված երևույթները։ Կարևորվում է երկրորդ հարմոնիկի գեներացման հնարավորությունը, որի դեպքում համապատասխան պայմաններում մուտքային լազերային ճառագայթման հաճախականությունը փոխակերպվում է ավելի բարձր հաճախականության ճառագայթման։ Նման հատկությունը կարևոր չափանիշ է նոր բյուրեղների ոչ գծային օպտիկական կիրառելիությունը գնահատելու համար։ Ստացված արդյունքները կարող են համադրվել արդեն հայտնի ոչ գծային օպտիկական նյութերի բնութագրերի հետ՝ նոր բյուրեղների արդյունավետությունը և հնարավոր առավելությունները գնահատելու նպատակով։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բյուրեղների օպտիկական որակին։ Լույսի տարածման ընթացքում ցրման, կլանման և կառուցվածքային արատների ազդեցությունը կարող է զգալիորեն սահմանափակել նյութի գործնական կիրառությունը։ Այդ պատճառով ուսումնասիրվում են բյուրեղներում հնարավոր ներառումները, ճաքերը, կառուցվածքային անհամասեռությունները և այլ արատներ, ինչպես նաև դրանց առաջացման պատճառները։ Աճեցման պայմանների կատարելագործումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել նման թերությունները և ստանալ ավելի բարձր որակի նմուշներ։ Քննության են առնվում նաև նյութերի ջերմային հատկությունները և կայունությունը։ Ջերմային վերլուծության մեթոդները հնարավորություն են տալիս որոշել բյուրեղների կայունության ջերմաստիճանային սահմանները, հնարավոր փուլային փոփոխությունները և քայքայման առանձնահատկությունները։ Այս տվյալները կարևոր են այն դեպքերում, երբ նյութերը նախատեսվում են կիրառել լազերային կամ այլ օպտիկական սարքավորումներում, որտեղ բյուրեղը կարող է ենթարկվել ջերմային ազդեցության։ Առանձին նշանակություն է տրվում մեխանիկական հատկություններին, քանի որ բյուրեղների կարծրությունը, ամրությունը և մշակելիությունը նույնպես ազդում են դրանց գործնական կիրառելիության վրա։ Օպտիկական սարքերում օգտագործվող բյուրեղները պետք է ոչ միայն ունենան անհրաժեշտ ֆիզիկական հատկություններ, այլև հնարավոր լինի դրանք համապատասխան չափերով մշակել և պահպանել շահագործման ընթացքում։ Ամինաթթուների աղերի հիմքով բյուրեղների առանձնահատկություններից է օրգանական և իոնական կառուցվածքային բաղադրիչների համակցությունը, որը հնարավորություն է տալիս փոփոխել նյութի հատկությունները քիմիական բաղադրության նպատակային ընտրության միջոցով։ Տարբեր ամինաթթուների, թթուների և համապատասխան իոնների օգտագործումը կարող է հանգեցնել նոր բյուրեղային կառուցվածքների ձևավորման և դրանց օպտիկական բնութագրերի փոփոխության։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ուսումնասիրել առանձին նյութեր, այլև բացահայտել բաղադրության, կառուցվածքի և ոչ գծային օպտիկական հատկությունների միջև ընդհանուր օրինաչափությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ստացված բյուրեղների ֆիզիկական բնութագրերի համեմատական վերլուծությունը։ Կառուցվածքային, սպեկտրային, ջերմային և օպտիկական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս որոշել առավել հեռանկարային միացությունները և գնահատել դրանց հետագա կիրառման հնարավորությունները։ Նման նյութերը կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել լազերային տեխնիկայի, օպտոէլեկտրոնիկայի, ֆոտոնիկայի, օպտիկական ազդանշանների մշակման և հաճախականության փոխակերպման համակարգերի համար։ Առանձին կարևորություն ունի բյուրեղների աճեցման վերարտադրելի տեխնոլոգիայի մշակումը, քանի որ նոր նյութի գործնական օգտագործման համար անհրաժեշտ է տարբեր փորձերում ստանալ կայուն և կանխատեսելի բնութագրերով նմուշներ։ Այդ նպատակով ուսումնասիրվում են աճեցման տեխնոլոգիական պարամետրերի և վերջնական նյութի հատկությունների փոխկապակցվածությունները։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նոր բյուրեղային միացությունների ստացմամբ և դրանց կառուցվածք-հատկություն կապերի բացահայտմամբ, իսկ կիրառական նշանակությունը՝ ժամանակակից օպտիկական և լազերային տեխնոլոգիաների համար նոր ֆունկցիոնալ նյութերի ստեղծման հնարավորությամբ։ Տարբեր փորձարարական մեթոդների համատեղ կիրառումը հնարավորություն է տալիս ստացված բյուրեղների վերաբերյալ ձևավորել ամբողջական պատկերացում՝ սկսած դրանց սինթեզից և աճեցումից մինչև կառուցվածքային ու ոչ գծային օպտիկական բնութագրերի գնահատումը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել բյուրեղագիտության, նյութագիտության, ոչ գծային օպտիկայի, լազերային ֆիզիկայի, ֆիզիկական քիմիայի և օպտոէլեկտրոնիկայի ոլորտների հետազոտողների, ֆիզիկոսների, քիմիկոսների, ինժեներների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Сельское хозяйство

Աշխատությունը նվիրված է խոճկորների աճի և զարգացման, ինչպես նաև խոզերի բտման արդյունավետության ուսումնասիրմանը՝ ամարանտի խոտալյուր պարունակող կերախառնուրդների կիրառման պայմաններում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է գնահատել ամարանտի բուսական հումքի սննդային ներուժը և պարզել, թե դրա ներառումը կերաբաժնում ինչպես է ազդում կենդանիների աճի ինտենսիվության, կենդանի զանգվածի ավելացման, կերի օգտագործման արդյունավետության և բտման արդյունքների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր կերակրման սխեմաներ՝ ամարանտի խոտալյուրի տարբեր չափաբաժինների կիրառմամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս որոշելու դրա օգտագործման առավել նպատակահարմար մակարդակը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խոճկորների աճի և զարգացման հիմնական ցուցանիշներին՝ կենդանի զանգվածի փոփոխությանը, օրական միջին քաշաճին, աճի տեմպերին և կերի ծախսին մեկ միավոր քաշաճի հաշվով։ Քննարկվում են նաև կենդանիների ֆիզիոլոգիական վիճակի, ախորժակի և կերային ռացիոնի յուրացման հետ կապված առանձնահատկությունները։ Խոզերի բտման արդյունավետության գնահատման ընթացքում կարևոր նշանակություն են ստանում բտման տևողությունը, վերջնական կենդանի զանգվածը, քաշաճի ինտենսիվությունը, կերի փոխակերպման ցուցանիշները և ստացված արտադրանքի տնտեսական արդյունավետությունը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ ամարանտի խոտալյուրի սննդային արժեքին, դրա պարունակած սպիտակուցների, վիտամինների, հանքային նյութերի և այլ կենսաբանորեն ակտիվ բաղադրիչների նշանակությանը կենդանիների կերակրման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև ավանդական կերային բաղադրիչների մասնակի փոխարինման հնարավորության գնահատումը տեղական բուսական կերային ռեսուրսով, ինչը կարող է նպաստել կերային բազայի ընդլայնմանը և անասնաբուծական արտադրության ինքնարժեքի նվազեցմանը։ Փորձարարական տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ամարանտի խոտալյուրի կիրառման կենսաբանական և տնտեսական նպատակահարմարությունը և մշակելու դրա օգտագործման վերաբերյալ գործնական առաջարկություններ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կարևոր լինել խոզաբուծության արտադրողականության բարձրացման, կենդանիների լիարժեք կերակրման կազմակերպման և կերային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել անասնաբույժներին, անասնաբույծներին, կերակրման մասնագետներին, գյուղատնտեսներին, գիտաշխատողներին, խոզաբուծական տնտեսությունների մասնագետներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Экономика

Հանրային կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տեղական ինքնակառավարման համակարգի գործունեության արդյունավետության բարձրացման հիմնական ուղղությունների և կառուցակարգերի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում համայնքային կառավարման կազմակերպման սկզբունքները, տեղական ինքնակառավարման մարմինների լիազորությունների իրականացումը, վարչական և ֆինանսական կարողությունների զարգացումը, ինչպես նաև համայնքային ծառայությունների կազմակերպման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնության, սեփական եկամուտների ձևավորման, բյուջետային միջոցների արդյունավետ օգտագործման և կառավարման հաշվետվողականության բարձրացման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են պետական ու տեղական կառավարման մարմինների փոխհարաբերությունները, լիազորությունների բաշխման և ապակենտրոնացման հետ կապված հարցերը։ Քննարկվում են նաև համայնքային կառավարման թափանցիկության, բնակչության մասնակցության, տեղական ծրագրերի մշակման և համայնքային ենթակառուցվածքների զարգացման կազմակերպական մեխանիզմները։ Դիտարկվում են կառավարման համակարգի կատարելագործման և տեղական մակարդակում որոշումների ընդունման արդյունավետության բարձրացման հնարավոր մոտեցումները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հանրային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, տարածքային զարգացման և համայնքային տնտեսության ոլորտներով զբաղվող հետազոտողների, մասնագետների ու համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Литература

«Էպիկուրի պարտեզը» խորագիրը հղում է հին հունական փիլիսոփա Էպիկուրի ուսմունքին և նրա հիմնադրած փիլիսոփայական դպրոցին, որը հայտնի էր որպես «Պարտեզ»։ Էպիկուրի փիլիսոփայության կենտրոնում մարդու երջանկության, հոգեկան անդորրի և բարեկեցիկ կյանքի հարցերն էին։ Նրա ուսմունքի համաձայն՝ երջանկության հասնելու համար կարևոր են չափավոր ցանկությունները, մարմնական տառապանքներից և հոգեկան անհանգստությունից հնարավորինս ազատ լինելը, բարեկամությունը և բանական դատողությունը։ Էպիկուրական մտածողությունը հաճույքը դիտարկում էր ոչ թե որպես անսահման վայելքների հետապնդում, այլ որպես հավասարակշռված կյանքի, ներքին խաղաղության և ավելորդ վախերից ազատագրվելու պայման։ «Պարտեզը» խորհրդանշում էր նաև փիլիսոփայական համայնք, որտեղ գիտելիքի, զրույցի և համատեղ մտորումների միջոցով մարդիկ ձգտում էին հասկանալ կյանքի իմաստն ու մարդկային երջանկության հիմքերը։ Այս խորագրով աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում անտիկ փիլիսոփայության, էթիկայի և երջանկության մասին փիլիսոփայական պատկերացումների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է դիտարկվել նաև որպես 19-րդ դարի հայալեզու ընթերցողական միջավայրում դասական փիլիսոփայական գաղափարների նկատմամբ հետաքրքրության արտահայտություն՝ նպաստելով հին հունական մտքի և բարոյագիտական հարցադրումների ուսումնասիրությանը։

География

Աշխարհագրական, ժողովրդագրական և տարածքային պլանավորման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղական տարաբնակեցման համակարգի ձևավորման, պատմական զարգացման, տարածական կազմակերպման և ժամանակակից վիճակի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գյուղական բնակավայրերի առաջացման ու տեղաբաշխման բնական, պատմական, սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական նախադրյալները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը բնակավայրային ցանցի կառուցվածքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի տարբեր մարզերում գյուղական բնակավայրերի տարածքային բաշխվածությանը, բնակչության թվաքանակին, բնակավայրերի մեծությանը և դրանց գործառական առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են գյուղական տարաբնակեցման շարժընթացը, բնակչության բնական աճի և միգրացիոն գործընթացների ազդեցությունը, ինչպես նաև գյուղական բնակավայրերի զարգացման անհամաչափությունները։ Քննարկվում են լեռնային և նախալեռնային տարածքների բնակեցման առանձնահատկությունները, տրանսպորտային հասանելիության, բնական ռեսուրսների և տնտեսական գործունեության նշանակությունը գյուղական բնակավայրերի կայացման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել գյուղական բնակավայրերի խոշորացման, բնակչության նվազման, որոշ բնակավայրերի աստիճանական դատարկման և բնակավայրային ցանցի կառուցվածքային փոփոխությունների հիմնախնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում գյուղատնտեսության զարգացման, զբաղվածության, սոցիալական ենթակառուցվածքների, կրթական ու առողջապահական ծառայությունների հասանելիության և գյուղական բնակչության կենսապայմանների փոխկապակցվածությանը։ Կարևորվում է վիճակագրական տվյալների, պատմաաշխարհագրական աղբյուրների, քարտեզագրական նյութերի և աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի կիրառումը գյուղական տարաբնակեցման տարածաժամանակային փոփոխությունների գնահատման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է նպաստել Հայաստանի գյուղական բնակավայրերի զարգացման օրինաչափությունների բացահայտմանը, տարածքային անհամաչափությունների գնահատմանը և գյուղական համայնքների կայուն զարգացման ուղղությունների հիմնավորմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել բնակչության աշխարհագրության, ժողովրդագրության, տարածաշրջանային զարգացման, գյուղական բնակավայրերի պլանավորման և տարածքային կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Педагогика

Մեթոդական և լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է բանասիրական ֆակուլտետների ոչ ռուսախոս խմբերում ռուսերենի բառապաշարի և քերականության փոխկապակցված ուսուցման կազմակերպմանը՝ մասնագիտական տեքստերի կիրառմամբ։ Քննության են առնվում բառային և քերականական նյութի համատեղ յուրացման սկզբունքները, դրանց հաջորդական ներկայացման եղանակները և գործնական դասընթացում լեզվական հմտությունների ձևավորման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մասնագիտական տեքստերի ընտրությանը, դրանց լեզվական կառուցվածքի վերլուծությանը և նոր բառապաշարի յուրացումը քերականական կառուցվածքների գործնական կիրառման հետ համադրելու մեթոդներին։ Վերլուծվում են ընթերցանության, խոսքի, գրավոր աշխատանքի և տեքստային վարժությունների միջոցով ուսանողների բառապաշարային պաշարի ընդլայնման ու քերականական կարողությունների զարգացման հնարավորությունները։ Քննարկվում են նաև ուսումնական նյութի համակարգման, լեզվական դժվարությունների հաղթահարման, մասնագիտական բառապաշարի ամրապնդման և հաղորդակցական կարողությունների զարգացման մեթոդական հարցերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ներկայացնելու բառապաշարի և քերականության միասնական ուսուցման արդյունավետ կազմակերպման մոտեցումները մասնագիտական ուղղվածություն ունեցող ռուսերենի դասընթացում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ռուսերենի դասավանդման մեթոդիկայի մասնագետների, բանասիրական ֆակուլտետների դասախոսների և օտար լեզվի ուսուցման հարցերով զբաղվող հետազոտողների համար։