Անտիոքի նիստերը՝ վերարտադրված և հրատարակված Սմբատ Սպարապետի մահվան 600-ամյակի առթիվ

Лингвистика

Սիլվա Կապուտիկյանի հուշագրությունների լեզուն առանձնանում է բազմաշերտ կառուցվածքով, որտեղ միաժամանակ համադրվում են գրական, հրապարակախոսական և խոսակցական ոճերը։ Նրա հուշագրական տեքստերում լեզուն ծառայում է ոչ միայն իրադարձությունների վերապատմմանը, այլև հեղինակային դիրքորոշման, հիշողության հուզական լիցքի և ժամանակի սոցիալ-քաղաքական իրականության արտահայտմանը։ Տեքստային կառուցվածքը հաճախ հոսուն է՝ հիմնված ազատ շարահյուսության, ընդարձակ նախադասությունների և ներքին խոսքի վրա, ինչը ստեղծում է մտքի բնական զարգացում հիշողության ընթացքի նման։ Բառապաշարը բազմազան է․ հանդիպում են ինչպես գրական-վեհ արտահայտություններ, այնպես էլ կենդանի խոսակցական ձևեր, երբեմն նաև օտարաբանություններ, որոնք արտացոլում են ժամանակի լեզվական միջավայրը և հեղինակի շփումների լայն շրջանակը։ Հատկանշական է պատկերավորման հարուստ համակարգը՝ փոխաբերություններ, համեմատություններ և խորհրդանշական ձևակերպումներ, որոնք ուժեղացնում են հուզական ազդեցությունը և դարձնում հիշողությունը գրեթե գեղարվեստական պատկեր։ Լեզվի մեջ նկատելի է նաև ընդգծված անհատական ոճ՝ ներսից խոսող, երբեմն հուզականորեն կտրուկ, երբեմն էլ վերլուծական տոնով, ինչը թույլ է տալիս հուշագրությունը ընկալել ոչ միայն որպես հիշողությունների ժողովածու, այլ նաև որպես ինքնարտահայտման և ժամանակի մեկնաբանման միջոց։

История

Աշխատությունը նվիրված է 1895–1914 թվականներին Արևմտյան Հայաստանում ամերիկյան միսիոներների գործունեության ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով Օսմանյան կայսրության քաղաքական, հասարակական և ազգային-կրոնական բարդ իրավիճակի համատեքստում։ Հետազոտության մեջ ուսումնասիրվում են ամերիկյան միսիոներական կազմակերպությունների ձևավորման և տարածաշրջանում գործունեություն ծավալելու նախադրյալները, նրանց հիմնական նպատակները, աշխատանքի կազմակերպման ձևերը և տեղական բնակչության հետ փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթական գործունեությանը, քանի որ միսիոներական կառույցները հիմնել և աջակցել են դպրոցների, ուսումնական հաստատությունների և այլ կրթական կենտրոնների գործունեությանը՝ նպաստելով բնակչության, այդ թվում՝ հայերի կրթական հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև բժշկական և առողջապահական առաքելությունները, հիվանդանոցների ու բուժկետերի գործունեությունը, ինչպես նաև սոցիալական օգնության տարբեր ձևերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հատկապես 1890-ականների կեսերից Օսմանյան կայսրության արևելյան նահանգներում հայ բնակչության նկատմամբ բռնությունների և կոտորածների պայմաններում միսիոներների մարդասիրական գործունեությանը։ Նրանք կարող էին աջակցել տուժածներին, որբերին և տեղահանվածներին՝ կազմակերպելով սննդի, հագուստի, կացարանի և բժշկական օգնության տրամադրում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ միսիոներների կողմից տեղի ունեցող իրադարձությունների վերաբերյալ տեղեկությունների հավաքագրմանն ու փոխանցմանը, ինչպես նաև ամերիկյան հասարակության մեջ Արևմտյան Հայաստանի իրավիճակի մասին իրազեկվածության ձևավորմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում միսիոներների և Օսմանյան իշխանությունների հարաբերություններին, նրանց գործունեության նկատմամբ կիրառվող սահմանափակումներին, թույլտվությունների, վերահսկողության և անվտանգության խնդիրներին։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են հայ համայնքների, տեղական հոգևորականության և միսիոներական կառույցների համագործակցության տարբեր ձևերը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև միսիոներական գործունեության ազդեցության գնահատումը՝ կրթության, առողջապահության, կանանց կրթության, սոցիալական աջակցության և համայնքային կյանքի զարգացման տեսանկյունից։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել ամերիկյան միսիոներների դերը ոչ միայն որպես կրոնական քարոզիչների, այլև որպես կրթական, բժշկական և մարդասիրական գործունեություն իրականացնող կազմակերպիչների։ Միաժամանակ այն կարող է անդրադառնալ միսիոներական աշխատանքի սահմանափակումներին, տեղական հասարակության տարբեր խմբերի արձագանքներին և գործունեության կրոնական ու աշխարհիկ բաղադրիչների հարաբերակցությանը։ Ուսումնասիրության աղբյուրագիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ միսիոներների հաշվետվությունները, նամակները, հուշերը և այլ փաստաթղթեր կարող են կարևոր տեղեկություններ պարունակել տվյալ ժամանակաշրջանի Արևմտյան Հայաստանի սոցիալական և քաղաքական իրավիճակի վերաբերյալ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, Հայոց ցեղասպանության նախապատմությունն ուսումնասիրող հետազոտողներին, կրոնական առաքելությունների պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի կրթական և մարդասիրական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Биология

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է բջջային թաղանթների լիպիդային փոխանակության (մեմբրանային լիպիդների մետաբոլիզմի) վիճակին իոնացնող ճառագայթման ազդեցության պայմաններում և հետագայում պիրազոլոնի ածանցյալ BAC-195-ի կիրառման ֆոնին՝ ընդգծելով ռադիոբիոլոգիայի և կենսաքիմիայի փոխկապակցված խնդիրները։ Նյութում վերլուծվում են ճառագայթման հետևանքով առաջացող օքսիդատիվ սթրեսի մեխանիզմները, լիպիդների պերօքսիդացման մակարդակի փոփոխությունները և բջջաթաղանթի կառուցվածքային-ֆունկցիոնալ խանգարումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում BAC-195 միացության հնարավոր պաշտպանիչ ազդեցությանը՝ որպես ռադիոպրոտեկտոր, որը կարող է նվազեցնել ազատ ռադիկալների առաջացումը, կայունացնել մեմբրանային կառուցվածքները և վերականգնել լիպիդային հոմեոստազը։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է կենսաքիմիական մարկերների՝ ֆոսֆոլիպիդների, խոլեստերինի և պերօքսիդացման արտադրանքների դինամիկայի ուսումնասիրությունը՝ որպես ճառագայթային վնասվածքի գնահատման և վերականգնման գործընթացների վերահսկման միջոց։ Միաժամանակ դիտարկվում են ռադիոպաշտպանիչ միացությունների կիրառման հեռանկարները բժշկության և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտներում։

Математика

Փորձարարական բարձր էներգիաների ֆիզիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պրոտոն-պրոտոնային բախումներում առաջացող հադրոնային շիթերի էներգիայի ճշգրտման և չափաբերման մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում մասնիկների տրոհման արդյունքում առաջացած քվարկային զույգերից ձևավորվող շիթերի վերականգնումն ու դրանց էներգետիկ բնութագրերի գնահատումն է։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դետեկտորում գրանցված ազդանշանների և մասնիկների իրական էներգիայի միջև համապատասխանության որոշմանը, քանի որ չափման անճշտությունները կարող են էական ազդեցություն ունենալ ֆիզիկական գործընթացների հետագա վերլուծության վրա։ Քննարկվում են փորձարարական տվյալների ընտրության, իրադարձությունների վերականգնման, հադրոնային շիթերի նույնականացման և դրանց էներգիայի ուղղման մեթոդները։ Վերլուծվում են նաև վիճակագրական և համակարգային անորոշությունները, դետեկտորի արձագանքի առանձնահատկությունները և չափաբերման արդյունքների ստուգման հնարավորությունները։ Տվյալների համեմատումը մոդելավորված իրադարձությունների հետ հնարավորություն է տալիս գնահատելու կիրառվող մեթոդների ճշգրտությունը և կատարելագործելու չափումների հուսալիությունը։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր նշանակություն ունեն տարրական մասնիկների փոխազդեցությունների ճշգրիտ հետազոտման և բախումների արդյունքում առաջացող ֆիզիկական երևույթների վերակառուցման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել բարձր էներգիաների ֆիզիկայի մասնագետների, փորձարարական ֆիզիկոսների, մասնիկների դետեկտորների և տվյալների վերլուծության ոլորտի հետազոտողների ու համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Право

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության միջազգային իրավասուբյեկտության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ պետության միջազգային իրավական կարգավիճակի, իրավունքների և պարտականությունների, ինչպես նաև միջազգային հարաբերություններում դրա դրսևորման առանձնահատկությունների համակողմանի վերլուծությամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում է պետության՝ որպես միջազգային իրավունքի հիմնական սուբյեկտի, իրավական բնույթը, դրա իրավասուբյեկտության ծագման և իրականացման պայմանները, ինչպես նաև միջազգային իրավական համակարգում պետության ինքնիշխանության և իրավահավասարության նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության միջազգային իրավական կարգավիճակի ձևավորմանը, միջազգային կազմակերպությունների և այլ պետությունների հետ հարաբերություններում նրա իրավունքների ու պարտականությունների իրականացման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են միջազգային պայմանագրեր կնքելու, դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու, միջազգային կազմակերպություններին անդամակցելու, միջազգային վեճերին մասնակցելու և միջազգային իրավական պատասխանատվություն կրելու հետ կապված հարցերը։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև պետության տարածքային ամբողջականության, ինքնիշխանության, միջազգային ճանաչման և իրավահավասարության սկզբունքներին ու դրանց նշանակությանը Հայաստանի միջազգային իրավական դիրքի ձևավորման գործում։ Քննության են առնվում միջազգային իրավասուբյեկտության իրականացման ընթացքում առաջացող իրավական և քաղաքական խնդիրները, ինչպես նաև պետության արտաքին հարաբերությունների և միջազգային պարտավորությունների կատարման հետ կապված հարցերը։ Կարևորվում է միջազգային իրավունքի նորմերի ներպետական իրավակարգում իրականացման, միջազգային պայմանագրային պարտավորությունների կատարման և ազգային օրենսդրության ու միջազգային իրավական պահանջների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել Հայաստանի Հանրապետության միջազգային իրավասուբյեկտության տեսական և գործնական հիմքերի, դրա իրականացման մեխանիզմների և առկա հիմնախնդիրների վերաբերյալ։ Այն կարող է օգտակար լինել միջազգային իրավունքի մասնագետների, դիվանագետների, իրավաբանների, պետական կառավարման ոլորտի աշխատակիցների, իրավագիտության և միջազգային հարաբերությունների ուսանողների, գիտաշխատողների և Հայաստանի միջազգային իրավական կարգավիճակի հիմնահարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է Բեռնարդ Մալամուդի գրական ժառանգության մեջ կրոնական, ռասայական, բարոյական և հասարակական-քաղաքական խնդիրների գեղարվեստական արտահայտման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գրողի արձակում անհատի ինքնության, բարոյական ընտրության, օտարման, խտրականության, պատասխանատվության և մարդկային արժանապատվության թեմաների փոխկապակցվածությունն է։ Քննվում է հրեական մշակութային ու կրոնական ավանդույթի ազդեցությունը կերպարների աշխարհընկալման, արժեքային համակարգի և ներքին հակասությունների ձևավորման վրա՝ միաժամանակ դիտարկելով նրանց գոյությունը ամերիկյան բազմամշակութային հասարակության պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազգային և կրոնական ինքնության պահպանման, մշակութային միջավայրին հարմարվելու, տարբեր համայնքների միջև հարաբերությունների և սոցիալական պատկանելության խնդիրներին։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են նախապաշարմունքները, անհավասարությունը և հասարակական սահմանափակումները ներգործում հերոսների ճակատագրերի ու բարոյական որոշումների վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տառապանքի, մեղքի, կարեկցանքի, անձնական պատասխանատվության և բարոյական վերափոխման թեմաների քննությունը, որոնք գրողի ստեղծագործական աշխարհում հաճախ կապվում են մարդու՝ ուրիշի հանդեպ ունեցած պարտավորության գաղափարի հետ։ Դիտարկվում են նաև անհատի և հասարակության փոխհարաբերությունները, սոցիալական մեկուսացումը, նյութական դժվարությունները, հաջողության ձգտումը և դրանց հետևանքով առաջացող արժեքային հակասությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել կերպարների համակարգը, սյուժետային կառուցվածքը, խորհրդանիշները, հեգնանքը, փոխաբերական պատկերները և այլ գեղարվեստական միջոցներ, որոնց միջոցով արտահայտվում են ստեղծագործությունների բարոյափիլիսոփայական և հասարակական շերտերը։ Մալամուդի արձակը կարող է դիտարկվել նաև ամերիկյան հրեական գրականության ավելի լայն համատեքստում՝ համադրելով ազգային մշակութային փորձը համամարդկային բարոյական հարցադրումների հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գրականագիտական, մշակութաբանական, բարոյափիլիսոփայական և համեմատական մոտեցումները՝ բացահայտելով, թե ինչպես են գրողի ստեղծագործություններում կրոնական ու էթնոմշակութային ինքնության խնդիրները միահյուսվում սոցիալական արդարության, բարոյական պատասխանատվության և անհատի հասարակական գոյության հարցերին։