Գիտության փիլիսոփայություն

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է Համո Սահյանի պոեզիայում փոխաբերական մտածողության և պատկերավորման համակարգի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են բանաստեղծի ստեղծագործական աշխարհը ձևավորող հիմնական գեղարվեստական միջոցները, հատկապես փոխաբերության դերը բնության, մարդու ներաշխարհի և հայրենիքի թեմաների արտահայտման մեջ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է Սահյանի լեզվական ու պատկերային համակարգի առանձնահատկությունները՝ ցույց տալով, թե ինչպես է փոխաբերությունը ծառայում որպես իմաստաստեղծ հիմնական մեխանիզմ նրա պոեզիայում։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնապատկերային մտածողությանը, զգայական ընկալումների փոխակերպմանը խորհրդանշական պատկերների և բանաստեղծական իմաստների խորացմանը։ Վերլուծվում են նաև հեղինակի լեզվաոճական առանձնահատկությունները, պատկերավորման միջոցների բազմազանությունը և դրանց կապը ազգային մտածողության ու բանահյուսական ավանդույթների հետ։ Ներկայացվում է փոխաբերության կառուցվածքային և գործառական դերը՝ որպես պոետիկ համակարգի կենտրոնական տարր, որը ձևավորում է Սահյանի ստեղծագործության հուզական և իմաստային խորությունը։ Գիրքը նախատեսված է գրականագետների, բանասերների, ուսանողների, դպրոցական և համալսարանական ծրագրերի մասնագետների, ինչպես նաև հայ պոեզիայով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Экономика

Այս թեման վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետության և Իրանի Իսլամական Հանրապետության կորպորատիվ արժեթղթերի շուկաների զարգացման հիմնական խնդիրների համեմատական վերլուծությանը՝ ընդգծելով այն ինստիտուցիոնալ, տնտեսական և կարգավորող գործոնները, որոնք ազդում են կապիտալի շուկաների խորացման և արդյունավետության վրա։ Կորպորատիվ արժեթղթերի շուկաները հանդիսանում են տնտեսության ֆինանսավորման կարևոր աղբյուր, քանի որ հնարավորություն են տալիս ընկերություններին ներգրավել երկարաժամկետ կապիտալ՝ պարտատոմսերի և բաժնետոմսերի թողարկման միջոցով, սակայն երկու երկրների դեպքում էլ այդ շուկաների զարգացումը բախվում է մի շարք կառուցվածքային սահմանափակումների։ Հայաստանի Հանրապետությունում կորպորատիվ արժեթղթերի շուկայի զարգացման հիմնական խնդիրներից են շուկայի փոքր չափը, սահմանափակ թողարկողների շրջանակը և ներդրողների ցածր ակտիվությունը։ Բացի այդ, երկրորդային շուկայի ոչ բավարար խորությունը և իրացվելիության ցածր մակարդակը սահմանափակում են արժեթղթերի գրավչությունը։ Կորպորատիվ պարտատոմսերի շուկան որոշակի զարգացում ունի, սակայն բաժնետիրական շուկան դեռևս մնում է թույլ զարգացած՝ պայմանավորված ինչպես խոշոր ընկերությունների սահմանափակ հրապարակայնությամբ, այնպես էլ կորպորատիվ կառավարման մշակույթի ոչ բավարար զարգացմամբ։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է փոփոխական-հաստատուն հոսանքի քարշային էլեկտրահաղորդակի թվային կառավարման համակարգի հետազոտությանը՝ ուսումնասիրելով դրա կառուցվածքը, աշխատանքի սկզբունքները և կառավարման արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Ներկայացվում են քարշային էլեկտրաշարժիչների, ուժային փոխակերպիչների, կառավարման ալգորիթմների և թվային համակարգերի փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Աշխատությունում վերլուծվում են էլեկտրահաղորդակի դինամիկական բնութագրերը, կարգավորման գործընթացները, համակարգի կայունության և հուսալիության ապահովման խնդիրները, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են մոդելավորման և փորձարարական հետազոտության մեթոդները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում միկրոպրոցեսորային կառավարման միջոցների կիրառմանը, էներգաարդյունավետության բարձրացմանը, արագության և ոլորող մոմենտի կարգավորման մեխանիզմներին, ինչպես նաև տրանսպորտային էլեկտրական համակարգերի կատարելագործման ժամանակակից մոտեցումներին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի էլեկտրատրանսպորտի, ավտոմատացման և ուժային էլեկտրոնիկայի զարգացման տեսանկյունից։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել էլեկտրատեխնիկայի, ավտոմատ կառավարման համակարգերի, տրանսպորտային տեխնոլոգիաների ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների, ինչպես նաև քարշային էլեկտրահաղորդակների նախագծմամբ և շահագործմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է կենդանիների վարքագծի անհատական-տիպաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը՝ «նորույթի ազատ ընտրության» պայմաններում։ Հետազոտության հիմքում ընկած է կենդանիների վարքային արձագանքների անհատական տարբերությունների բացահայտումը և այն հարցի ուսումնասիրությունը, թե ինչպես են տարբեր առանձնյակներ արձագանքում անծանոթ կամ նոր ազդակներին՝ դրանց ուսումնասիրության, մոտենալու, խուսափելու կամ ընտրության տարբեր ռազմավարությունների միջոցով։ Գրքում ներկայացվում են կենդանիների վարքի ուսումնասիրման էթոլոգիական և փորձարարական մոտեցումները, վարքային անհատականության հիմնական հասկացությունները և նորույթի նկատմամբ արձագանքի գնահատման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազատ ընտրության պայմաններում կենդանիների վարքային դրսևորումների գրանցմանը և համեմատական վերլուծությանը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ոչ միայն տվյալ տեսակի համար բնորոշ ընդհանուր վարքային օրինաչափությունները, այլև նույն տեսակի առանձնյակների միջև առկա կայուն տարբերությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են կենդանիների ակտիվության մակարդակը, հետաքրքրասիրությունը, կողմնորոշիչ և հետազոտական վարքը, զգուշավորությունը, խուսափման արձագանքները և նոր իրավիճակներին հարմարվելու առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է նաև արտաքին միջավայրի, փորձարարական պայմանների և անհատական կենսաբանական առանձնահատկությունների հնարավոր ազդեցությունը վարքային ընտրության վրա։ Ստացված տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել կենդանիների վարքային տարբեր տիպեր և գնահատել դրանց կայունությունը տարբեր պայմաններում։ Աշխատության կարևոր նշանակությունն այն է, որ կենդանիների վարքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տվյալ պահին դրսևորվող արձագանքների ամբողջություն, այլև որպես անհատական առանձնահատկություններով պայմանավորված համակարգ, որը կարող է կապված լինել հարմարվողականության, ուսումնառության և միջավայրի հետ փոխազդեցության գործընթացների հետ։ Նման մոտեցումը կարող է արժեքավոր լինել կենդանիների վարքագծի անհատական տարբերությունների, նորույթի ընկալման և որոշումների կայացման մեխանիզմների ուսումնասիրման համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել էթոլոգների, կենդանաբանների, ֆիզիոլոգների, հոգեբանների, կենսաբանների, անասնաբուժության և կենսաբժշկական հետազոտությունների մասնագետների, ինչպես նաև ասպիրանտների և ուսանողների համար։

Биология

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ականաճանճերի՝ Diptera կարգի Agromyzidae ընտանիքի ներկայացուցիչների ֆաունայի և էկոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը Արցախի Հանրապետության տարածքում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տարածաշրջանում տարածված ականաճանճերի տեսակային կազմը, դրանց տարածվածության օրինաչափությունները, կենսաբանական առանձնահատկությունները, տեր-բույսերի շրջանակը և շրջակա միջավայրի տարբեր պայմաններին հարմարվելու առանձնահատկությունները։ Ականաճանճերի թրթուրները սովորաբար զարգանում են բույսերի հյուսվածքների ներսում՝ տերևներում, ցողուններում կամ այլ օրգաններում առաջացնելով բնորոշ «ականներ», և այդ կենսակերպը դրանք դարձնում է ինչպես բույսերի և միջատների փոխհարաբերությունների, այնպես էլ գյուղատնտեսական վնասատուների ուսումնասիրության կարևոր օբյեկտ։ Հայաստանի վերաբերյալ ավելի լայն ժամանակակից տվյալները ցույց են տալիս, որ Agromyzidae ընտանիքը դեռևս համեմատաբար քիչ ուսումնասիրված խմբերից է․ 2025 թվականի համապարփակ ցանկում Հայաստանի համար արձանագրված էր ընտանիքի 12 տեսակ, ինչը նաև մատնանշում է հետագա ֆաունիստական ուսումնասիրությունների անհրաժեշտությունը։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում տեսակների նույնականացմանը և դրանց տարածման ուսումնասիրությանը։ Այդ նպատակով կարող են օգտագործվել դաշտային հավաքների, բույսերի վրա հայտնաբերված ականների, թրթուրների և հասուն միջատների ուսումնասիրության տվյալները։ Տարբեր բնակավայրերից հավաքված նյութի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու տեսակների տարածական բաշխվածությունը և դրանց հանդիպման հաճախականությունը։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել այն հարցին, թե որ բուսատեսակներն են օգտագործվում որպես տեր-բույսեր և ինչպիսի մասնագիտացված կապեր են ձևավորվում միջատի ու բույսի միջև։ Այս ուղղությունը հատկապես կարևոր է, քանի որ Agromyzidae-ի տարբեր ներկայացուցիչներ կարող են ունենալ բավականին նեղ կամ, ընդհակառակը, լայն տեր-բույսային շրջանակ։ Հետազոտության էկոլոգիական մասը կարող է ընդգրկել միջատների կենսացիկլի տարբեր փուլերի ուսումնասիրությունը, սերունդների քանակը, զարգացման ժամկետները, սեզոնային ակտիվությունը և տարբեր բնական պայմաններում պոպուլյացիաների թվաքանակի փոփոխությունները։ Կարող են վերլուծվել նաև ջերմաստիճանի, խոնավության, բարձրության, բուսականության տեսակի և մարդու տնտեսական գործունեության ազդեցությունները ականաճանճերի տարածման ու թվաքանակի վրա։ Նման տվյալները հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել տարածաշրջանի էկոհամակարգերում ընտանիքի ներկայացուցիչների դերի մասին։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչներից է նաև բույսերի վնասման բնույթի ուսումնասիրությունը։ Ականների ձևը, չափը, տեղադրությունը և տարածման առանձնահատկությունները կարող են օգտագործվել ոչ միայն միջատների որոշ տեսակների նույնականացման, այլև դրանց վնասակարության աստիճանի գնահատման համար։ Արցախի վերաբերյալ առանձին ուսումնասիրություններում արդեն արձանագրվել են Agromyzidae-ի ներկայացուցիչների, այդ թվում՝ Ophiomyia cunctata-ի կենսաբանական, էկոլոգիական և մորֆոլոգիական առանձնահատկությունները, տեր-բույսերը, վարակվածության էքստենսիվությունն ու ինտենսիվությունը և առաջացրած ականների տեսակները։ Այդպիսի ուսումնասիրությունները կարևոր են նաև գյուղատնտեսական տեսանկյունից, քանի որ որոշ ականաճանճեր կարող են վնասել մշակաբույսերին և նվազեցնել բույսերի ֆոտոսինթետիկ ակտիվությունը, աճն ու բերքատվությունը։ Հայաստանի այլ մարզերում կատարված ավելի նոր ուսումնասիրություններն, օրինակ, արձանագրել են Liriomyza sativae, L. bryoniae և Phytomyza horticola տեսակների առկայությունը մշակաբույսերի և դեկորատիվ բույսերի վրա՝ ցույց տալով այս խմբի ներկայացուցիչների տնտեսական նշանակությունը։ Միաժամանակ աշխատանքը կարող է ունենալ կարևոր կենսաբազմազանության և պահպանության նշանակություն, քանի որ ֆաունայի տեսակային կազմի ամբողջական ուսումնասիրությունը հիմք է տարածաշրջանի միջատաբանական պաշարների գնահատման համար։ Տարբեր տեսակների տարածման և էկոլոգիական նախընտրությունների իմացությունը կարող է օգտակար լինել ինչպես բնական էկոհամակարգերի մոնիթորինգի, այնպես էլ գյուղատնտեսական վնասատուների կանխատեսման ու վերահսկման ծրագրերի մշակման համար։ Աշխատության գիտական արժեքը հատկապես պայմանավորված է նրանով, որ Diptera կարգի շատ խմբերի վերաբերյալ տարածաշրջանային տվյալները երկար ժամանակ եղել են մասնատված և սահմանափակ, իսկ նոր ֆաունիստական ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս աստիճանաբար լրացնել այդ բացերը։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել միջատաբաններին, կենդանաբաններին, էկոլոգներին, բուսապաշտպանության մասնագետներին, գյուղատնտեսներին և կենսաբազմազանության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հնարավորություն է տալիս համակողմանիորեն դիտարկել Արցախի տարածքի ականաճանճերի բազմազանությունը՝ միավորելով տեսակների հայտնաբերման և դասակարգման, տարածման, կենսաբանության, տեր-բույսերի փոխհարաբերությունների և էկոլոգիական պայմանների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև գնահատելով այդ միջատների հնարավոր դերը բնական և գյուղատնտեսական էկոհամակարգերում։

Социология

Սա գիտական աշխատություն է, որը նվիրված է դասավանդման՝ որպես սոցիոլոգիական տեսության հիմնարար հասկացության, տեսական մեկնաբանությանը և կրթության սոցիոլոգիական ուսումնասիրության արդիական հիմնախնդիրների վերլուծությանը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է դասավանդումը ոչ միայն որպես գիտելիքի փոխանցման գործընթաց, այլև որպես սոցիալական փոխազդեցության, արժեքների ձևավորման և հասարակական հարաբերությունների վերարտադրության կարևոր մեխանիզմ։ Վերլուծվում են կրթական համակարգի, ուսուցչի, սովորողի և հասարակության միջև առկա փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև սոցիալական, մշակութային և ինստիտուցիոնալ գործոնների ազդեցությունը կրթության բովանդակության և կազմակերպման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթության սոցիոլոգիական վերլուծության տեսական մոտեցումներին, ժամանակակից հետազոտական ուղղություններին և դրանց կիրառական նշանակությանը՝ կրթական քաղաքականության, սոցիալական անհավասարությունների, կրթության հասանելիության և կրթական բարեփոխումների համատեքստում։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է կրթության սոցիոլոգիայի, սոցիոլոգիական տեսության և կրթական հետազոտությունների զարգացման գործում՝ առաջարկելով կրթական գործընթացների բազմակողմանի գիտական մեկնաբանություն և հետագա ուսումնասիրությունների համար արժեքավոր տեսական հիմքեր։