Ещё в разделе История

    Смотреть все arrow_right_alt

    Откройте для себя другие интересные и полезные материалы

    Вот коллекция других файлов, которые могут вас заинтересовать и помочь в учебе или творческой работе. Чтобы увидеть больше, вы можете перейти в раздел материалов
    Онлайн

    Другие предметы

    Жизнь генерал-лейтенанта князя Мадатова

    Աշխատությունը կենսագրական և ռազմապատմական բնույթի ուսումնասիրություն է՝ նվիրված Ռուսական կայսրության բանակի հայազգի զորահրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ իշխան Վալերիան Մադաթովի կյանքին և ծառայողական գործունեությանը։ Շարադրանքը ներկայացնում է նրա զինվորական ուղու հիմնական փուլերը՝ ծառայության սկզբից մինչև XIX դարի առաջին տասնամյակների պատերազմներին և Կովկասում տեղի ունեցած ռազմաքաղաքական գործընթացներին մասնակցությունը։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում ռուս-թուրքական պատերազմների, 1812 թվականի պատերազմի և դրան հաջորդած եվրոպական արշավանքների ժամանակ նրա գործունեությանը, ինչպես նաև հետագայում Կովկասյան կորպուսում իրականացրած ծառայությանը։ Կենսագրական նյութի միջոցով ներկայացվում են ոչ միայն ռազմական իրադարձությունները, այլև ժամանակաշրջանի բանակային միջավայրը, հրամանատարական հարաբերությունները և Կովկասում Ռուսական կայսրության քաղաքական ու վարչական գործունեության առանձնահատկությունները։ Կարևոր հատված են կազմում Հյուսիսային Կովկասում և Դաղստանում նրա մասնակցությամբ տեղի ունեցած արշավանքների ու քաղաքական գործընթացների նկարագրությունները, որոնք միաժամանակ հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու տարածաշրջանի XIX դարի սկզբի բարդ հարաբերությունները։ Աշխատությունը կազմվել է Մադաթովի մահից հետո՝ նրա այրու՝ Սոֆյա Մադաթովայի նախաձեռնությամբ և նրա նախկին ծառայակիցների մասնակցությամբ, իսկ առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել Սանկտ Պետերբուրգում 1837 թվականին։ Այդ հանգամանքը աշխատությանը հաղորդում է նաև հուշագրական և սկզբնաղբյուրային նշանակություն, քանի որ շարադրանքի հիմքում զգալի տեղ ունեն զորահրամանատարին անձամբ ճանաչած մարդկանց հիշողություններն ու վկայությունները։ Միաժամանակ նման աղբյուրները պահանջում են քննադատական մոտեցում, քանի որ հեղինակի նկատմամբ անձնական վերաբերմունքը կարող է ազդել նրա կերպարի և գործունեության գնահատման վրա։ Կենսագրական պատումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Մադաթովի անձի շուրջ ձևավորված պատմական հիշողությունը և այն կերպարը, որով նա ներկայացվել է XIX դարի ռուսական ռազմապատմական գրականության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատությունը արժեքավոր նյութ է XIX դարի առաջին կեսի Կովկասի պատմության, ռուսական բանակի պատմության, հայազգի զինվորական գործիչների կենսագրությունների և ժամանակաշրջանի ռուս-հայկական պատմական առնչությունների ուսումնասիրության համար։

    Обновлено. 2026-09-25
    Жизнь генерал-лейтенанта князя Мадатова
    Онлайн

    Педагогика

    «Բնագիտություն» առարկայի խորացված ուսուցումը «Կենսոլորտի ֆիզիկա» ընտրովի դասընթացի դասավանդման օրինակով

    Մանկավարժական և բնագիտական կրթության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է «Բնագիտություն» առարկայի խորացված ուսուցման կազմակերպման տեսական և մեթոդական հիմնախնդիրներին՝ «Կենսոլորտի ֆիզիկա» ընտրովի դասընթացի դասավանդման օրինակով։ Քննության են առնվում բնագիտական կրթության բովանդակության ընդլայնման, սովորողների գիտական աշխարհայացքի ձևավորման և միջառարկայական կապերի ամրապնդման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆիզիկայի, կենսաբանության, աշխարհագրության և էկոլոգիայի գիտելիքների համադրմանը՝ կենսոլորտում տեղի ունեցող բնական գործընթացների և դրանց ֆիզիկական հիմքերի բացահայտման նպատակով։ Դիտարկվում են արեգակնային ճառագայթման, ջերմափոխանակության, էներգիայի հոսքերի, մթնոլորտային երևույթների, ջրի շրջանառության և կենդանի օրգանիզմների ու շրջակա միջավայրի փոխազդեցության ուսումնասիրման ուսումնական հնարավորությունները։ Վերլուծվում են ընտրովի դասընթացի բովանդակության կառուցման, ուսումնական նյութի հաջորդական ներկայացման, գործնական աշխատանքների և հետազոտական առաջադրանքների կազմակերպման մեթոդական մոտեցումները։ Քննարկվում են խնդիրների լուծման, դիտարկումների, փորձարարական աշխատանքների, նախագծային ուսուցման և ժամանակակից կրթական տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները սովորողների ճանաչողական ակտիվության ու ինքնուրույն մտածողության զարգացման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում խորացված ուսուցման արդյունքների գնահատմանը, բնագիտական հասկացությունների համակարգային յուրացմանը և սովորողների էկոլոգիական գիտակցության ձևավորման նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել բնագիտության և ֆիզիկայի ուսուցիչներին, կրթական ծրագրեր մշակողներին, մանկավարժներին, բնագիտական կրթության մեթոդաբանության մասնագետներին և միջառարկայական ուսուցման հիմնախնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։

    Обновлено. 2026-10-09
    «Բնագիտություն» առարկայի խորացված ուսուցումը «Կենսոլորտի ֆիզիկա» ընտրովի դասընթացի դասավանդման օրինակով
    Онлайн

    Политология

    Բուդդայական սանգհայի գաղափարաքաղաքական դերը Շրի Լանկայում և Թաիլանդում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո (համեմատական վերլուծություն)

    Աշխատությունը նվիրված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Շրի Լանկայի և Թաիլանդի հասարակական-քաղաքական կյանքում բուդդայական սանգհայի՝ վանական համայնքի գաղափարաքաղաքական դերի ուսումնասիրությանը՝ երկու երկրների պատմական, կրոնական և քաղաքական զարգացումների համեմատական վերլուծության միջոցով։ Այն անդրադառնում է բուդդայականության՝ որպես ոչ միայն հոգևոր և բարոյական ուսմունքի, այլև հասարակական գիտակցության, ազգային ինքնության և քաղաքական գործընթացների վրա ազդեցություն ունեցող կարևոր ինստիտուտի նշանակությանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բուդդայական հոգևորականության և պետական իշխանության փոխհարաբերություններին, կրոնական կառույցների ներգրավվածությանը հասարակական կյանքում, ազգային գաղափարախոսության ձևավորման գործընթացներում նրանց ունեցած մասնակցությանը, ինչպես նաև ավանդական կրոնական արժեքների և ժամանակակից քաղաքական իրողությունների փոխազդեցությանը։ Համեմատական ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են Շրի Լանկայի և Թաիլանդի առանձնահատկությունները՝ հաշվի առնելով դրանց պատմական փորձը, պետական կառավարման համակարգերը, բուդդայականության հասարակական դիրքը և վանական համայնքների կազմակերպական ու գաղափարական ազդեցության տարբերությունները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է բուդդայական սանգհայի հարաբերությունների դիտարկումը ազգայնականության, քաղաքական շարժումների, պետականության ամրապնդման և հասարակական փոփոխությունների համատեքստում։ Քննության առարկա է նաև այն, թե ինչպես են կրոնական հեղինակությունը, վանական ավանդույթները և բուդդայական աշխարհայացքը ներգործել քաղաքական գաղափարների տարածման, հասարակական համախմբման և ազգային արժեքների պահպանման վրա։ Երկու երկրների փորձի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բուդդայականության քաղաքական դերակատարման ընդհանուր օրինաչափություններն ու տեղական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հասկանալու կրոնի և պետության փոխհարաբերությունների տարբեր մոդելները Հարավարևելյան և Հարավային Ասիայի հասարակություններում։ Թեման առանձնահատուկ նշանակություն ունի հետպատերազմյան ժամանակաշրջանի ասիական պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են ավանդական կրոնական հաստատությունները պահպանել իրենց ազդեցությունը հասարակության արդիականացման, քաղաքական վերափոխումների և ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման պայմաններում։ Աշխատությունը արժեքավոր է արևելագիտության, բուդդայականագիտության, կրոնագիտության, քաղաքագիտության և Ասիայի ժամանակակից պատմության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների համար՝ նպաստելով կրոնական ինստիտուտների հասարակական գործառույթների, գաղափարաքաղաքական ազդեցության և ասիական երկրների զարգացման առանձնահատկությունների առավել խորքային ընկալմանը։

    Обновлено. 2026-11-20
    Բուդդայական սանգհայի գաղափարաքաղաքական դերը Շրի Լանկայում և Թաիլանդում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո (համեմատական վերլուծություն)
    Онлайн

    Математика

    Integrable systems connected with black holes

    Աշխատությունը նվիրված է սև խոռոչների ֆիզիկայի և ինտեգրվող դինամիկական համակարգերի միջև գոյություն ունեցող խորքային մաթեմատիկական կապերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այնպիսի ֆիզիկական մոդելներն են, որոնց շարժման հավասարումները որոշակի պայմաններում օժտված են բավարար թվով պահպանման օրենքներով և կարող են ուսումնասիրվել ինտեգրվող համակարգերի տեսության մեթոդներով։ Քննվում է սև խոռոչի գրավիտացիոն դաշտում մասնիկների շարժման նկարագրությունը, տարածաժամանակի համաչափությունների դերը և դրանց հետ կապված պահպանվող մեծությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում շարժման հավասարումների բաժանելիության խնդրին, քանի որ լրացուցիչ համաչափությունների և պահպանման օրենքների առկայությունը հնարավորություն է տալիս բարդ դինամիկան ներկայացնել ավելի կառուցվածքային մաթեմատիկական ձևով։ Ուսումնասիրվում են նաև դասական մեխանիկայի և հարաբերականության տեսության միջև ձևավորվող կապերը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են ինտեգրվող մոդելների գաղափարները կիրառվել ուժեղ գրավիտացիոն դաշտերում ընթացող գործընթացների վերլուծության համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել փուլային տարածությունը, Հեմիլտոնյան ձևակերպումը, շարժման ինտեգրալները և համակարգի համաչափությունները՝ որպես դինամիկական վարքի նկարագրման հիմնական գործիքներ։ Կարևորվում է ճշգրիտ լուծելի մոդելների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս ոչ միայն ստանալ վերլուծական արդյունքներ, այլև ստուգել ավելի ընդհանուր թվային և մոտավոր մեթոդների ճշգրտությունը։ Առանձին ուղղություն կարող է լինել սև խոռոչների մոտակայքում մասնիկների ուղեծրերի և դրանց կայունության ուսումնասիրությունը՝ ինտեգրվող համակարգերի տեսության շրջանակում։ Նման մոտեցումները նշանակություն ունեն նաև դասական ինտեգրվող համակարգերից դեպի քվանտային խնդիրներ անցնելու և գրավիտացիոն համակարգերի թաքնված մաթեմատիկական կառուցվածքները բացահայտելու համար։ Տարբեր երկրաչափական ու ֆիզիկական մոդելների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե որ պայմաններում է պահպանվում ինտեգրվողությունը և ինչպիսի փոփոխություններ կարող են հանգեցնել ավելի բարդ դինամիկական վարքի։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ընդհանուր հարաբերականության տեսության, գրավիտացիայի, դինամիկական համակարգերի և մաթեմատիկական ֆիզիկայի մոտեցումները՝ սև խոռոչների հետ կապված ֆիզիկական խնդիրներում ինտեգրվող կառուցվածքների դերն ու նշանակությունը բացահայտելու նպատակով։

    Обновлено. 2026-09-25
    Integrable systems connected with black holes
    Онлайн

    Литература

    ՀԽՍՀ պետական գրադարանի 1990թ.-ի պլանը

    ՀԽՍՀ Պետական գրադարանի (Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան) 1990 թվականի պլանը մշակվել էր խորհրդային գրադարանային համակարգի վերջին փուլում՝ երբ սկսվում էին ինչպես վարչական-քաղաքական փոփոխություններ, այնպես էլ տեղեկատվական ոլորտի արդիականացման առաջին քայլերը։ Այդ տարվա պլանը հիմնականում նպատակաուղղված էր գրադարանի ավանդական գիտամշակութային գործառույթների պահպանմանը, ֆոնդերի համալրմանը և աստիճանական անցմանը դեպի նոր կազմակերպչական և տեխնիկական ձևեր։ Պլանի առանցքային ուղղություններից մեկը գրքային ֆոնդերի հարստացումն էր՝ ներառելով հայերեն, ռուսերեն և օտարալեզու գիտական, հասարակական-քաղաքական և գեղարվեստական գրականություն, ինչպես նաև հատուկ ուշադրություն հազվագյուտ և արժեքավոր հրատարակությունների ձեռքբերմանը և պահպանությանը։ Մեծ տեղ էր տրվում նաև պարտադիր օրինակների համակարգին, որի միջոցով ապահովվում էր հանրապետությունում լույս տեսնող գրականության ամբողջական հավաքագրումը և ազգային մատենագիտական հաշվառումը։ 1990 թվականի պլանում կարևոր տեղ էր զբաղեցնում մատենագիտական աշխատանքի կատարելագործումը՝ ազգային մատենագիտության հրատարակությունների շարունակումը, կատալոգների արդիականացումը և տեղեկատու-հղումային ապարատի բարելավումը, որպեսզի ընթերցողներին և գիտնականներին տրամադրվեր ավելի համակարգված տեղեկատվական սպասարկում։ Բացի այդ, նախատեսվում էր ընթերցողական ծառայությունների բարելավում, ընթերցասրահների աշխատանքի արդյունավետության բարձրացում, գիտական և մշակութային միջոցառումների կազմակերպում, ցուցահանդեսների և թեմատիկ ցուցադրությունների անցկացում։ Պլանի մեջ սկսում էին ձևավորվել նաև նոր մոտեցումներ՝ կապված գրադարանային գործընթացների մեքենայացման և ավտոմատացման հետ, թեև այդ փուլում դրանք դեռ գտնվում էին նախնական փորձարկման և ծրագրավորման մակարդակում։ 1990 թվականը նաև անցումային տարի էր կազմակերպչական առումով, երբ գրադարանը արդեն վերանվանվում էր Հայաստանի ազգային գրադարան և աստիճանաբար վերանայում իր գործունեության ուղղությունները՝ համադրելով խորհրդային համակարգից ժառանգված կառուցվածքը և նոր անկախ պետականության պահանջները։ Այսպիսով, 1990 թվականի պլանը կարելի է բնութագրել որպես անցումային փաստաթուղթ, որը միաժամանակ պահպանում էր դասական գրադարանային խնդիրները և նախապատրաստում էր համակարգը տեղեկատվական և ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների։

    Обновлено. 2026-09-21
    ՀԽՍՀ պետական գրադարանի 1990թ.-ի պլանը
    Онлайн

    Литература

    Ներբողական երգեր և երաժշտական ստեղծագործություններ

    Հրատարակությունը ներկայացնում է ներբողական բնույթի երգերի և երաժշտական ստեղծագործությունների ժողովածու, որի հիմնական նպատակն է գովերգել, մեծարել և հանդիսավոր կերպով արտահայտել հարգանքն ու գնահատանքը որևէ անձի, հոգևոր կամ հասարակական արժեքի, իրադարձության կամ նշանակալի երևույթի նկատմամբ։ Ներբողական ստեղծագործությունները հայ գրական և երաժշտական ավանդույթում առանձնանում են իրենց հանդիսավոր, գովաբանական ու հուզական բնույթով։ Դրանցում կարևոր տեղ են զբաղեցնում մեծարման խոսքը, գովեստը, երախտագիտության արտահայտությունը և հասցեատիրոջ արժանիքների ընդգծումը։ Նման ստեղծագործությունները կարող են ունենալ ինչպես գրական-բանաստեղծական, այնպես էլ երաժշտական կատարողական նշանակություն՝ նախատեսված լինելով հանդիսությունների, տոնական արարողությունների, կրթական միջավայրի կամ այլ հանրային առիթների համար։ Վերնագրում կիրառված «նուագերգութիւնք» ձևը մատնանշում է երաժշտական կատարման հետ կապված բնույթը՝ հրատարակությունը դարձնելով հետաքրքիր ոչ միայն գրականության, այլև երաժշտական մշակույթի տեսանկյունից։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հայերեն գովերգական խոսքի արտահայտչամիջոցները, հանդիսավոր երգեցողության ավանդույթները, բանաստեղծական և երաժշտական ձևերի փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև ներբողական ժանրի կիրառությունը հայ հասարակական ու կրթամշակութային կյանքում։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև 19-րդ դարի առաջին կեսի հայկական տպագրության և կրթական հաստատությունների մշակութային գործունեության պատմության ուսումնասիրման համար։ Ներսիսյան դպրոցի տպագրական միջավայրի հետ կապը ընդգծում է նմանատիպ նյութերի նշանակությունը կրթության, լեզվի, գրականության և երաժշտական ճաշակի զարգացման գործում։ Այն կարող է հետաքրքրել հայ երաժշտության պատմությամբ, հին երգարաններով, բանաստեղծական ժանրերով, հանդիսավոր երգեցողության ավանդույթներով և հայկական կրթական մշակույթի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին՝ միաժամանակ պահպանելով արժեքը որպես հայ տպագիր ժառանգության մասնիկ։

    Обновлено. 2026-11-10
    Ներբողական երգեր և երաժշտական ստեղծագործություններ