Հայ հասարակական միտքը 1830-1860-ական թվականների լեհական ազատագրական պայքարի մասին

Литература

Աշխատությունը նվիրված է ռուս բանաստեղծուհի և թարգմանչուհի Վերա Զվյագինցևայի ստեղծագործական գործունեության և հայ գրականության հետ ունեցած առնչությունների ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են նրա գրական հետաքրքրությունները, հայ մշակույթի նկատմամբ վերաբերմունքը և հայկական պոեզիայի տարածման գործում ունեցած ներդրումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ բանաստեղծների ստեղծագործությունների ռուսերեն թարգմանություններին, դրանց գեղարվեստական առանձնահատկություններին, բնագրերի ազգային ինքնատիպության պահպանման և բանաստեղծական արտահայտչամիջոցների փոխանցման խնդիրներին։ Քննարկվում են թարգմանչուհու ստեղծագործական մոտեցումները, հայ գրականության գաղափարական ու գեղագիտական արժեքների ընկալումը, ինչպես նաև հայ և ռուս գրական ավանդույթների փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում գրական թարգմանության դերին մշակութային երկխոսության զարգացման, տարբեր ժողովուրդների գրական ժառանգության փոխադարձ ճանաչման և հայ գրականության միջազգային հանրահռչակման գործում։ Դիտարկվում են նաև Զվյագինցևայի գրական կապերը հայ մտավորականների հետ և նրա գործունեության նշանակությունը հայ-ռուսական մշակութային հարաբերությունների պատմության համատեքստում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, բանասերների, թարգմանաբանների, հայագետների և հայ-ռուսական գրական կապերի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

История

Գրականագիտական, պատմամշակութային և ճանաչողական բնույթի աշխատությունը նվիրված է պատմության և գրականության փոխհարաբերությունների, գրական ստեղծագործություններում պատմական իրադարձությունների արտացոլման, ինչպես նաև գրողների աշխարհայացքի և գեղարվեստական մտածողության միջոցով անցյալի ընկալման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության հիմնական ուղղությունը կապված է պատմական թեմատիկայով գրական երկերի քննարկման, դրանց գաղափարական և գեղարվեստական արժեքների բացահայտման, պատմական իրականության ու հեղինակային երևակայության փոխազդեցության և ընթերցողի պատմական գիտակցության ձևավորման հարցերի հետ։ Գրականությունը պատմական անցյալի ճանաչման յուրահատուկ միջոց է, քանի որ հնարավորություն է տալիս ոչ միայն անդրադառնալու տարբեր ժամանակաշրջանների իրադարձություններին, այլև պատկերացնելու տվյալ ժամանակների հասարակական հարաբերությունները, մարդկային ճակատագրերը, բարոյական պատկերացումները և մշակութային միջավայրը։ Պատմական իրադարձությունների գեղարվեստական ներկայացումը տարբերվում է պատմագիտական ուսումնասիրությունից, քանի որ գրողը կարող է օգտագործել կերպարների հոգեբանական նկարագրությունը, երկխոսությունները, գեղարվեստական պատկերները և ստեղծագործական երևակայությունը՝ անցյալի մասին սեփական մեկնաբանությունը ձևավորելու նպատակով։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է պատմական թեմաներով գրված գրքերի բովանդակային առանձնահատկությունները, դրանցում ներկայացված իրադարձությունների և կերպարների մեկնաբանությունը, ինչպես նաև գրական ստեղծագործությունների ճանաչողական ու դաստիարակչական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի պատմական վեպերի, վիպակների, պատմվածքների, հուշագրությունների և գրական այլ ժանրերի հնարավորությունները հասարակության պատմական հիշողության պահպանման ու փոխանցման գործում։ Հետազոտական և մեկնաբանական հետաքրքրություն է ներկայացնում այն հանգամանքը, որ տարբեր հեղինակներ կարող են միևնույն պատմական իրադարձությունը ներկայացնել տարբեր տեսանկյուններից՝ պայմանավորված իրենց ապրած ժամանակաշրջանով, գաղափարական դիրքորոշումներով, գեղագիտական նախասիրություններով և ստեղծագործական նպատակներով։ Այս համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի պատմական փաստի և գեղարվեստական հորինվածքի հարաբերակցության ուսումնասիրությունը։ Գրական ստեղծագործությունը կարող է հիմնվել իրական իրադարձությունների, պատմական փաստաթղթերի, ժամանակակիցների վկայությունների և ժողովրդական հիշողության վրա, սակայն դրանց գեղարվեստական վերամշակումը հաճախ ենթադրում է կերպարների, իրավիճակների և իրադարձությունների հեղինակային մեկնաբանություն։ Այդ պատճառով պատմական թեմատիկայով գրականության ընթերցումը պահանջում է տարբերակել փաստագրական տեղեկությունը գեղարվեստական պատկերավորումից և հաշվի առնել ստեղծագործության ժանրային առանձնահատկությունները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է գրողների կողմից պատմական անհատականությունների ներկայացման ուսումնասիրությունը։ Պատմական գործիչների, հասարակական առաջնորդների, մտավորականների և սովորական մարդկանց կերպարների միջոցով գրականությունը կարող է բացահայտել պատմական իրադարձությունների մարդկային կողմը, անձնական ընտրությունների նշանակությունը և անհատի ու հասարակության փոխհարաբերությունները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում այն ստեղծագործությունները, որոնցում պատմական գործընթացները ներկայացվում են անհատական ճակատագրերի, ընտանեկան պատմությունների և սերունդների փոխհարաբերությունների միջոցով։ Նման գեղարվեստական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ընկալելու պատմությունը ոչ միայն որպես թվականների և իրադարձությունների հաջորդականություն, այլև որպես մարդկային ապրումների, հասարակական փոփոխությունների և մշակութային շարունակականության ամբողջություն։ Աշխատության թեմատիկան կարող է ընդգրկել նաև ազգային պատմության և համաշխարհային պատմական իրադարձությունների գրական արտացոլման առանձնահատկությունները։ Հայ գրականության համատեքստում պատմական թեմատիկան կարևոր տեղ է զբաղեցնում ազգային ինքնագիտակցության, մշակութային ժառանգության, պատմական հիշողության և հասարակական արժեքների ներկայացման գործում։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում հայ գրողները դիմել են պատմական անցյալին՝ անդրադառնալով պետականության, ազատության, հասարակական պայքարի, ազգային ինքնության և մշակութային գոյատևման հիմնախնդիրներին։ Միաժամանակ համաշխարհային գրականության պատմական թեմաներով ստեղծագործությունները հնարավորություն են տալիս ծանոթանալու այլ ժողովուրդների պատմական փորձառությանը, հասարակական վերափոխումներին և մշակութային առանձնահատկություններին։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչներից կարող են լինել առանձին գրքերի շուրջ կառուցված քննարկումները, որոնց միջոցով ներկայացվում են ստեղծագործությունների հիմնական գաղափարները, պատմական միջավայրը, կերպարների փոխհարաբերությունները և հեղինակի գեղարվեստական մոտեցումները։ Գրքերի մասին զրույցի ձևաչափը հնարավորություն է տալիս գրականագիտական նյութը ներկայացնելու մատչելի, կենդանի և ընթերցողի համար հետաքրքիր եղանակով՝ համադրելով պատմական տեղեկությունները, գրական մեկնաբանությունները և ընթերցողական դիտարկումները։ Նման կառուցվածքը կարող է նպաստել ընթերցանության մշակույթի զարգացմանը, գրական ստեղծագործությունների նկատմամբ հետաքրքրության բարձրացմանը և պատմական թեմաների շուրջ ինքնուրույն մտածողության ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի գրական երկերի համեմատական քննարկումը, քանի որ տարբեր հեղինակների ստեղծագործությունների համադրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու պատմական իրադարձությունների ներկայացման ընդհանուր գծերը, գաղափարական տարբերությունները և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների բազմազանությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև գրականության և պատմական հիշողության փոխհարաբերությունները, մասնավորապես՝ այն հարցը, թե ինչպես են գեղարվեստական ստեղծագործությունները նպաստում անցյալի մասին հանրային պատկերացումների ձևավորմանը։ Գրական երկերը կարող են պահպանել որոշակի ժամանակաշրջանի հոգևոր մթնոլորտը, հասարակական մտահոգությունները և մշակութային արժեքները՝ միաժամանակ արտահայտելով դրանց նկատմամբ հեղինակի անհատական վերաբերմունքը։ Այս տեսանկյունից կարևոր է ուսումնասիրել նաև պատմական իրադարձությունների գեղարվեստական մեկնաբանությունների ազդեցությունը ընթերցողի աշխարհայացքի և արժեքային պատկերացումների վրա։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է գրականության կրթական և դաստիարակչական նշանակությանը։ Պատմական թեմաներով գրքերի քննարկումը կարող է նպաստել սովորողների և ընթերցողների պատմական գիտելիքների ընդլայնմանը, պատճառահետևանքային կապերի ընկալմանը, տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակական կյանքի առանձնահատկությունների ճանաչմանը և քննադատական մտածողության զարգացմանը։ Առանձին ուշադրության են արժանի գրական ստեղծագործությունների միջոցով բարոյական ընտրության, մարդկային պատասխանատվության, արդարության, հայրենասիրության, հասարակական համերաշխության և մշակութային արժեքների պահպանման հարցերի քննարկման հնարավորությունները։ Միաժամանակ պատմական թեմաներով գեղարվեստական գրականության ճանաչողական նշանակությունը առավել ամբողջական է դառնում, երբ այն համադրվում է պատմագիտական գիտելիքների և հավաստի պատմական աղբյուրների հետ։ Աշխատության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել գրականագիտական, պատմահամեմատական, թեմատիկ, կերպարային և գաղափարագեղարվեստական վերլուծության մոտեցումներ։ Դրանց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել գրական երկերի պատմական հիմքերը, հեղինակային մեկնաբանությունների առանձնահատկությունները, ստեղծագործությունների գաղափարական ուղղվածությունը և դրանց տեղը գրական ու մշակութային գործընթացներում։ Աշխատության գիտաճանաչողական նշանակությունը պայմանավորված է պատմության և գեղարվեստական գրականության փոխազդեցության ուսումնասիրությամբ, պատմական թեմատիկայով ստեղծագործությունների մեկնաբանությամբ և ընթերցողական մշակույթի զարգացմանը նպաստող մոտեցումների ներկայացմամբ։ Դրա կիրառական արժեքը կապված է գրականության և պատմության դասավանդման, արտադասարանական ընթերցանության կազմակերպման, գրադարանային միջոցառումների, գրական քննարկումների և մշակութային կրթության ծրագրերի հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, պատմաբաններին, մանկավարժներին, գրադարանավարներին, մշակութային ոլորտի մասնագետներին, ուսանողներին, աշակերտներին և պատմական ու գեղարվեստական գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների լայն շրջանակին։ Աշխատությունն ունի գրականագիտական, պատմաճանաչողական, կրթական և մշակութային նշանակություն՝ նպաստելով պատմական անցյալի գեղարվեստական ընկալման, գրական ստեղծագործությունների գաղափարական բովանդակության, հեղինակային աշխարհայացքի և պատմական հիշողության ձևավորման գործընթացների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Педагогика

Տեսողության խանգարումներով նախադպրոցականների տարածական կողմնորոշման կարողությունների ձևավորումն ընտանիքում Այս աշխատանքը նվիրված է տեսողության խանգարում ունեցող նախադպրոցական երեխաների տարածական կողմնորոշման ունակությունների զարգացման գործընթացին՝ ընտանիքում կիրառվող մեթոդների և ռազմավարությունների միջոցով։ Նյութում վերլուծվում են երեխաների տեսողական, լսողական և հպողական զգայական համակարգերի ինտեգրումը՝ տարածական ընկալման ձևավորման համար, ընտանեկան միջավայրի նշանակությունը ուսուցման գործընթացում և ծնողների ներգրավվածությունը։ Աշխատությունը ներկայացնում է տարբեր խաղային և ուսումնաօժանդակ տեխնիկայի կիրառումը, որոնք նպաստում են երեխաների ուղղահայաց և հորիզոնական կողմնորոշմանը, առարկաների և տարածության հարաբերությունների ընկալմանը, ինչպես նաև շարժումների վերահսկմանը։ Կից քննարկվում են անհատական մոտեցումների կարևորությունը՝ հաշվի առնելով երեխայի տեսողության խանգարման աստիճանը, զարգացման առանձնահատկությունները և ընտանեկան ռեսուրսները։ Աշխատությունը ընդգծում է ընտանիքի ու ծնողների ներգրավվածության դերը երեխաների ինքնուրույնության, վստահության և սոցիալական հմտությունների զարգացման մեջ, ինչը նպաստում է մանկապատանեկան զարգացման համապարփակությանը և կրթության արդյունավետությանը։

История

Գիրքը ներկայացնում է Հայաստան-ի հելլենիստական շրջանի քաղաքական ու ռազմական վերելքը՝ Տիգրան Մեծի օրոք, երբ Հայաստանը դարձավ տարածաշրջանային հզոր պետություն։ Հիմնական բովանդակությունը․ Տիգրան Մեծի իշխանության ձևավորումը Գահակալումը և երկրի ներքին ուժեղացումը։ Հայկական կայսրության ընդլայնումը Տարածքների նվաճումներ և Հայաստանի տարածքային առավելագույն ընդարձակումը։ Մայրաքաղաք Տիգրանակերտ Նոր մայրաքաղաքի հիմնադրում և մշակութային զարգացում։ Հռոմի և Պարթևաստանի հետ հարաբերություններ Ռազմական և դիվանագիտական հակամարտություններ տարածաշրջանի մեծ տերությունների հետ։ Հայաստանի քաղաքական ու մշակութային վերելք Պետական կառավարման ամրապնդում և մշակութային ծաղկում։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է մեծահասակների կրթության համակարգում առողջ ապրելակերպի մշակույթի ձևավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով առողջության պահպանմանն ուղղված գիտելիքների, արժեքների, վարքագծային սովորությունների և պատասխանատու վերաբերմունքի ձևավորման գործընթացը։ Հետազոտության կենտրոնում մեծահասակների շրջանում առողջ ապրելակերպի վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացման, առողջապահական վարքագծի խթանման և կրթական արդյունավետ մեթոդների կիրառման հարցերն են։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է այն հանգամանքը, որ առողջ ապրելակերպը սահմանափակված չէ միայն հիվանդությունների կանխարգելմամբ, այլ ներառում է ֆիզիկական ակտիվության, հավասարակշռված սննդակարգի, հանգստի և քնի ճիշտ կազմակերպման, անձնական հիգիենայի, վնասակար սովորությունների սահմանափակման, հոգեբանական բարեկեցության և առողջության նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի ամբողջություն։ Աշխատանքում մեծահասակների կրթությունը դիտարկվում է որպես այդ մշակույթի ձևավորման արդյունավետ միջավայր, քանի որ կրթական գործընթացի միջոցով հնարավոր է ոչ միայն փոխանցել առողջության վերաբերյալ գիտելիքներ, այլև նպաստել դրանց գործնական կիրառմանը և կայուն վարքագծային փոփոխությունների ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մեծահասակների տարիքային, սոցիալական, մասնագիտական և անհատական առանձնահատկություններին, որոնք անհրաժեշտ է հաշվի առնել կրթական ծրագրերի բովանդակությունն ու մեթոդները մշակելիս։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ առողջ ապրելակերպի վերաբերյալ կրթական ծրագրերի կազմակերպմանը, ուսուցման ինտերակտիվ մեթոդներին, ինքնակրթության հնարավորություններին, առողջապահական տեղեկատվության մատչելիությանը և կրթական ու առողջապահական կառույցների համագործակցությանը։ Կարևորվում է նաև ընտանիքի, աշխատավայրի և հասարակական միջավայրի ազդեցությունը, քանի որ մեծահասակի առողջ վարքագիծը ձևավորվում և ամրապնդվում է ոչ միայն կրթական հաստատությունում, այլև առօրյա կյանքի տարբեր միջավայրերում։ Աշխատանքը կարող է բացահայտել առողջ ապրելակերպի մշակույթի ձևավորմանը խոչընդոտող գործոնները, այդ թվում՝ տեղեկատվության պակասը, սխալ պատկերացումները, ժամանակի և ռեսուրսների սահմանափակությունը, մոտիվացիայի ցածր մակարդակը և առողջապահական վարքագծի կայուն սովորությունների բացակայությունը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ բացահայտված խնդիրներն ու առաջարկվող մոտեցումները կարող են հիմք ծառայել մեծահասակների կրթության ոլորտում առողջապահական ուղղվածություն ունեցող ծրագրերի կատարելագործման, կրթական բովանդակության հարստացման և առողջ վարքագծի խթանման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, անդրագոգներին, առողջապահության և հանրային առողջության մասնագետներին, կրթական ծրագրեր մշակողներին, հոգեբաններին, ինչպես նաև մեծահասակների կրթության ոլորտի հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը առողջ ապրելակերպի մշակույթի ձևավորումը դիտարկում է որպես շարունակական կրթության կարևոր ուղղություն՝ ընդգծելով գիտելիքի, անձնական պատասխանատվության, արժեքային կողմնորոշումների և գործնական վարքագծի փոխկապակցվածությունը։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Պարկինսոնի հիվանդության փորձարարական ռոտենոնային մոդելում քուրքումինի հնարավոր նյարդապաշտպան ազդեցության և դրա հետ կապված վարքային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նյարդային համակարգում հիվանդությանը բնորոշ ախտաբանական փոփոխությունների ձևավորման մեխանիզմները և դրանց վրա կենսաբանորեն ակտիվ միացության ազդեցության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շարժողական գործառույթների խանգարումներին, վարքային ցուցանիշների փոփոխություններին և դրանց կապին նյարդային հյուսվածքում ընթացող կենսաքիմիական ու բջջային գործընթացների հետ։ Վերլուծվում են օքսիդատիվ սթրեսի, նյարդաբորբոքային գործընթացների, նեյրոնների վնասման և բջջային պաշտպանական մեխանիզմների դերը փորձարարական պայմաններում։ Քննարկվում է քուրքումինի հակաօքսիդանտ և հակաբորբոքային հատկությունների հնարավոր նշանակությունը նյարդային բջիջների պահպանման և ախտաբանական փոփոխությունների մեղմացման տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում փորձարարական կենդանիների շարժողական ակտիվության, կոորդինացիայի և վարքային այլ ցուցանիշների գնահատմանը՝ նյարդապաշտպան ազդեցության հնարավոր դրսևորումները բացահայտելու նպատակով։ Կենսաքիմիական, ձևաբանական և վարքային տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել ուսումնասիրվող նյութի ազդեցությունը տարբեր մակարդակներում և պարզաբանել դրա հնարավոր գործողության մեխանիզմները։ Հետազոտությունը նպաստում է նեյրոդեգեներատիվ գործընթացների վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը և փորձարարական մոդելներում նյարդապաշտպան մոտեցումների ուսումնասիրմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել նյարդաբանների, նյարդագիտության և նյարդադեղաբանության մասնագետների, կենսաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և բժշկակենսաբանական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։