Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionHistory
Մերձավոր Արևելք․ պատմություն, քաղաքականություն և մշակույթ, երկրորդ հատոր
Աշխատությունը նվիրված է Մերձավոր Արևելքի պատմական զարգացման, քաղաքական գործընթացների, հասարակական հարաբերությունների և մշակութային ժառանգության բազմակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով տարածաշրջանը որպես համաշխարհային պատմության և ժամանակակից միջազգային հարաբերությունների կարևորագույն կենտրոններից մեկը։ Գրքում Մերձավոր Արևելքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես աշխարհագրական տարածք, այլև որպես քաղաքակրթությունների ձևավորման, կրոնների տարածման, քաղաքական համակարգերի փոփոխության և տարբեր ժողովուրդների ու մշակույթների փոխազդեցության հարուստ պատմություն ունեցող տարածաշրջան։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է տարածաշրջանի պատմական անցյալի և քաղաքական իրականության ուսումնասիրությունը՝ ուշադրություն դարձնելով պետական կազմավորումների զարգացմանը, իշխանության ձևերին, հասարակական կառուցվածքներին, տարածաշրջանային հակասություններին և միջազգային քաղաքականության մեջ Մերձավոր Արևելքի ունեցած նշանակությանը։ Պատմական տեսանկյունից առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում հնագույն քաղաքակրթությունների ժառանգությունը, իսլամական աշխարհի ձևավորումն ու զարգացումը, արաբական պետությունների պատմությունը, Օսմանյան կայսրության ազդեցությունը, գաղութատիրական քաղաքականության հետևանքները և նորագույն ժամանակաշրջանում անկախ պետականությունների առաջացումը։ Այս պատմական իրադարձությունները կարևոր են տարածաշրջանի ներկայիս քաղաքական, հասարակական և մշակութային առանձնահատկությունները հասկանալու համար, քանի որ ժամանակակից գործընթացները մեծապես պայմանավորված են անցյալում ձևավորված սահմաններով, պատմական հակամարտություններով, կրոնական ու ազգային ինքնության դրսևորումներով և արտաքին ուժերի երկարատև ազդեցությամբ։ Քաղաքական թեմատիկան հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Մերձավոր Արևելքի պետությունների կառավարման համակարգերը, ներքին քաղաքական զարգացումները, ազգային շահերի ձևավորումը, տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցությունը և միջազգային հարաբերությունների մեջ նրանց դերակատարությունը։ Տարածաշրջանը պատմականորեն եղել է տարբեր աշխարհաքաղաքական շահերի բախման և համագործակցության տարածք, որտեղ տեղական քաղաքական գործընթացները հաճախ անմիջականորեն առնչվել են համաշխարհային տերությունների ռազմավարական նպատակներին։ Այս համատեքստում կարևոր են պետական ինքնիշխանության, ազգային շարժումների, սահմանային խնդիրների, հակամարտությունների, դիվանագիտական հարաբերությունների և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերը։ Մշակութային առումով աշխատությունը ներկայացնում է Մերձավոր Արևելքի ժողովուրդների բազմազան ժառանգությունը՝ անդրադառնալով լեզուներին, կրոններին, ավանդույթներին, գրականությանը, արվեստին, ճարտարապետությանը և հասարակական կյանքի առանձնահատկություններին։ Տարածաշրջանը համաշխարհային նշանակություն ունի հատկապես հուդայականության, քրիստոնեության և իսլամի պատմության ու զարգացման տեսանկյունից, քանի որ այստեղ են ձևավորվել և տարածվել համաշխարհային կրոնական ու հոգևոր ավանդույթներ, որոնք դարեր շարունակ ազդեցություն են ունեցել տարբեր ժողովուրդների քաղաքակրթական զարգացման վրա։ Մերձավոր Արևելքի մշակութային բազմազանությունը պայմանավորված է տարբեր էթնիկ և կրոնական համայնքների երկարատև համակեցությամբ, փոխազդեցություններով և պատմականորեն ձևավորված ինքնության առանձնահատկություններով։ Գրքի կարևոր ուսումնասիրական ուղղություններից է նաև տարածաշրջանի հասարակական կյանքի և մշակութային փոփոխությունների դիտարկումը՝ ավանդական արժեքների, արդիականացման գործընթացների, կրթության, հասարակական շարժումների և սոցիալական վերափոխումների համատեքստում։ Երկրորդ հատորը շարունակում է տարածաշրջանի պատմական, քաղաքական և մշակութային խնդիրների ուսումնասիրությունը՝ ամբողջացնելով բազմաշերտ նյութը և ընթերցողին հնարավորություն տալով ավելի խորությամբ ընկալելու Մերձավոր Արևելքի զարգացման տարբեր ուղղություններն ու դրանց փոխկապակցվածությունը։ Աշխատության գիտական և ճանաչողական արժեքը պայմանավորված է միջառարկայական մոտեցմամբ, քանի որ տարածաշրջանի պատմությունը, քաղաքականությունը և մշակույթը ներկայացվում են որպես միմյանց վրա մշտապես ներգործող գործընթացներ։ Այսպիսի մոտեցումը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ Մերձավոր Արևելքի ժամանակակից իրողությունները հնարավոր չէ լիարժեք հասկանալ՝ առանց դրանց պատմական նախադրյալների, կրոնական ու մշակութային հիմքերի և աշխարհաքաղաքական համատեքստի ուսումնասիրության։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի հայագիտության և արևելագիտության տեսանկյունից ևս, քանի որ Մերձավոր Արևելքը հայ ժողովրդի պատմական հայրենիքի, ազգային համայնքների, տնտեսական ու մշակութային կապերի և հայ-արաբական, հայ-իրանական ու հայ-թուրքական հարաբերությունների ձևավորման կարևոր աշխարհագրական միջավայրերից է։ Տարածաշրջանի պատմական զարգացումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լայն համատեքստում դիտարկելու նաև հայ ժողովրդի պատմական ճակատագիրը, հարևան ժողովուրդների հետ ունեցած հարաբերությունները և Մերձավոր Արևելքի քաղաքական ու մշակութային գործընթացներում հայկական ներկայությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել արևելագետներին, պատմաբաններին, քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, մշակութաբաններին, ուսանողներին և տարածաշրջանային ուսումնասիրություններով հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ որպես նյութ Մերձավոր Արևելքի պատմական ժառանգությունը, քաղաքական զարգացումները, մշակութային բազմազանությունը և ժամանակակից աշխարհում նրա ռազմավարական նշանակությունը համակողմանիորեն ճանաչելու համար։
Updated: 2026-11-17
History
Արքունի վառոդապետ, վսեմաշուք և քաջանուն Պողոս բեյ Տատյանի դարձը
Գիրքը նվիրված է Պողոս բեյ Տատյանի անձին և նրա դարձի պատմությանը՝ անդրադառնալով օսմանյան արքունիքում բարձր պաշտոն զբաղեցրած հայ գործչի կյանքին ու հասարակական դիրքին։ Վերնագրում նրան ներկայացնող պատվանուններն ու պաշտոնական բնորոշումները վկայում են այն հեղինակության և ազդեցության մասին, որոնք կապված էին նրա անվան հետ։ Ստեղծագործության կենտրոնական թեման դարձի գաղափարն է, որը կարող է դիտարկվել ինչպես անհատի անձնական և հոգևոր կյանքի փոփոխության, այնպես էլ հասարակական միջավայրում նրա ինքնության ու դիրքորոշումների վերաիմաստավորման տեսանկյունից։ Պատմական և կենսագրական նյութի միջոցով ընթերցողը հնարավորություն է ստանում պատկերացում կազմելու Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի նշանավոր ներկայացուցիչների, օսմանյան պետական համակարգում նրանց զբաղեցրած դիրքերի և արքունիքի հետ ունեցած հարաբերությունների մասին։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև որպես ժամանակաշրջանի հասարակական մտածողության, կրոնական պատկերացումների և անձնական ընտրության շուրջ ձևավորված վերաբերմունքների արտահայտություն։ Այն կարող է օգտակար լինել Պողոս բեյ Տատյանի կենսագրությամբ, օսմանյան շրջանի հայ նշանավոր գործիչներով և Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։
Updated: 2026-11-05
Literature
«Սեյեադի»․ կապիտան Պետրոս-բեկ Մադաթյանցի երկասիրությունը, մաս Գ
Աշխատությունը Պետրոս-բեկ Մադաթյանցի հեղինակած բազմամաս երկասիրության երրորդ մասն է՝ կապված «Սեյեադի» անվան հետ։ Հրատարակության վերնագիրը մատնանշում է անհատական հեղինակային ստեղծագործություն, որը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հայ գրականության և XIX դարի հայալեզու տպագիր ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ «Երկասիրություն» բնորոշումը վկայում է հեղինակի ստեղծագործական կամ մտավոր աշխատանքի արդյունքի մասին, իսկ մասերի բաժանումը ենթադրում է նյութի շարունակական ներկայացում և ամբողջական երկի փուլային կառուցվածք։ Այսպիսի հրատարակությունները կարևոր նշանակություն ունեն գրական երկերի տարածման, ընթերցողական հետաքրքրությունների ձևավորման և հեղինակների մտավոր ժառանգության պահպանման համար։ Հեղինակի՝ կապիտանի կոչման հիշատակումը նաև ընդգծում է նրա անձի հանրային կամ ծառայողական ինքնության կարևորությունը հրատարակության ներկայացման մեջ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել Մադաթյանցի գրական գործունեությամբ, հայ հեղինակների պատմությամբ և XIX դարի հայալեզու հրատարակչական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։ Այն արժեքավոր է որպես ժամանակաշրջանի տպագիր ժառանգության մաս՝ արտացոլելով բազմամաս գրքերի հրատարակման և հայերեն գրավոր մշակույթի պահպանման ավանդույթը։
Updated: 2026-10-27
Technology
Ճնշումային ջրային համակարգերի շահագործման արդյունավետության բարձրացման մի քանի խնդիր
Աշխատությունը նվիրված է ճնշումային ջրային համակարգերի շահագործման արդյունավետության բարձրացմանն ուղղված մի շարք ինժեներական և կազմակերպատեխնիկական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում այն համակարգերի աշխատանքի կատարելագործումն է, որոնցում ջրի տեղափոխումն ու բաշխումն իրականացվում է ճնշման պայմաններում, և որոնց արդյունավետությունը մեծապես կախված է հիդրավլիկական ռեժիմից, պոմպային սարքավորումների աշխատանքից, խողովակաշարերի վիճակից և էներգիայի ծախսերից։ Թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է հատկապես Հայաստանի պայմաններով, որտեղ լեռնային ռելիեֆի պատճառով գյուղատնտեսական տարածքների զգալի մասի ոռոգումն առանց ճնշումային համակարգերի դժվար կամ անհնար է իրականացնել։ Արդյունավետության բարձրացման անհրաժեշտությունը կապված է նաև էներգետիկ ծախսերի նվազեցման, ջրային ռեսուրսների խնայող օգտագործման և ոռոգման համակարգերի տեխնիկական վիճակի բարելավման հետ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են ճնշումային համակարգերի հիդրավլիկական աշխատանքի առանձնահատկությունները, ջրի կորուստների նվազեցման հնարավորությունները, պոմպային կայանների և խողովակաշարերի աշխատանքի օպտիմալացման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համակարգի տարբեր տարրերի փոխկապակցվածությանը, քանի որ ջրի պահանջվող ճնշման և ծախսի ապահովումը պետք է համադրվի էներգիայի ռացիոնալ օգտագործման և շահագործման ծախսերի նվազեցման հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից կարող է լինել ջրօգտագործման ռեժիմների կատարելագործումը, ջրի բաշխման արդյունավետության բարձրացումը և համակարգի առանձին հատվածներում առաջացող հիդրավլիկական կորուստների գնահատումը։ Քննարկվում են նաև շահագործման ընթացքում առաջացող տեխնիկական խնդիրները, սարքավորումների մաշվածությունը, համակարգերի հուսալիության ապահովումը և դրանց արդիականացման անհրաժեշտությունը։ Ճնշումային ջրային համակարգերի արդյունավետ շահագործման համար կարևոր նշանակություն ունի մշտադիտարկումը և չափման տվյալների կիրառումը, քանի որ ջրաերկրաբանական ու հիդրավլիկական պարամետրերի պարբերական դիտարկումը հնարավորություն է տալիս առավել հիմնավորված գնահատել համակարգի աշխատանքը և ժամանակին հայտնաբերել փոփոխությունները։ Աշխատության առանձնահատուկ արժեքը կարող է պայմանավորված լինել ջրօգտագործման արդյունավետության և շրջակա միջավայրի պահպանության խնդիրների համատեղ դիտարկմամբ։ Ջրային ռեսուրսների ոչ արդյունավետ օգտագործումը կարող է հանգեցնել ինչպես տնտեսական կորուստների, այնպես էլ ջրային համակարգերի վրա լրացուցիչ ճնշման, ուստի համակարգերի շահագործման կատարելագործումը կարևոր է նաև ջրային ռեսուրսների երկարաժամկետ պահպանության տեսանկյունից։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել ճնշումային ոռոգման և այլ ջրատնտեսական համակարգերի նախագծման, վերակառուցման և շահագործման ընթացքում՝ նպաստելով էներգետիկ և ջրային ռեսուրսների ավելի արդյունավետ օգտագործմանը, շահագործման ծախսերի նվազեցմանը և համակարգերի հուսալիության բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հիդրոտեխնիկներին, ջրատնտեսական համակարգերի նախագծողներին և շահագործողներին, ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետներին, գյուղատնտեսական ինժեներներին, հետազոտողներին և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին։
Updated: 2026-08-20
Culture
Հայ բեմանկարչությունը 1950-1980-ական թթ.: Բեմանկարչական կերպարի, տարածական, կոմպոզիցիոն և գունային լուծումների փոփոխությունները
Աշխատությունը նվիրված է 1950–1980-ական թվականների հայկական բեմանկարչության զարգացման հիմնական միտումների և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է բեմական միջավայրի գեղարվեստական կազմակերպման, բեմանկարչական կերպարի ձևավորման, տարածության կառուցման, կոմպոզիցիոն սկզբունքների և գունային լուծումների զարգացման առանձնահատկությունների վրա։ Քննության են առնվում տարբեր ժամանակաշրջաններում բեմադրության տեսողական կառուցվածքի վերաբերյալ պատկերացումների փոփոխությունները և դրանց կապը թատերական արվեստի ընդհանուր գեղագիտական զարգացումների հետ։ Բեմանկարչությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես ներկայացման արտաքին ձևավորման միջոց, այլև որպես բեմադրության գաղափարական և կերպարային համակարգի կարևոր բաղադրիչ, որը մասնակցում է ստեղծագործության բովանդակության բացահայտմանը և հանդիսատեսի գեղարվեստական ընկալման ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բեմական տարածության կազմակերպմանը՝ ուսումնասիրելով դեկորացիաների, ծավալների, հարթությունների, լուսային միջավայրի և դերասանի շարժման միջև ձևավորվող փոխհարաբերությունները։ Վերլուծվում են կոմպոզիցիոն լուծումների փոփոխությունները՝ ավանդական դեկորատիվ կառուցվածքներից մինչև պայմանական, ընդհանրացված և առավել արտահայտչական ձևերի կիրառումը։ Կարևորվում է նաև գույնի դերը բեմական կերպարի ստեղծման գործընթացում, դրա հուզական, խորհրդանշական և կառուցվածքային նշանակությունը, ինչպես նաև գունային հարաբերությունների կապը ներկայացման ընդհանուր գաղափարական ու գեղարվեստական մտահղացման հետ։ Անդրադարձ է կատարվում բեմանկարչի և ռեժիսորի ստեղծագործական համագործակցությանը, քանի որ բեմական ձևավորման սկզբունքների փոփոխությունները սերտորեն կապված են տվյալ ժամանակաշրջանի ռեժիսորական մտածողության և թատերական նորարարությունների հետ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևել մի քանի տասնամյակների ընթացքում հայկական թատրոնի տեսողական լեզվի վերափոխմանը, ազգային գեղարվեստական ավանդույթների և ժամանակակից ձևաստեղծման սկզբունքների փոխազդեցությանը, ինչպես նաև առանձին ստեղծագործական մոտեցումների ազդեցությանը բեմանկարչության զարգացման վրա։ Բեմական ձևավորման օրինակների համեմատական դիտարկումը նպաստում է տարբեր ժամանակաշրջանների ոճական առանձնահատկությունների, գեղարվեստական որոնումների և նոր արտահայտչամիջոցների բացահայտմանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ թատրոնի և կերպարվեստի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրման համար՝ ներկայացնելով բեմանկարչությունը որպես ինքնուրույն ստեղծագործական ոլորտ և միաժամանակ թատերական ներկայացման ամբողջական համակարգի բաղադրիչ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել թատերագիտության, արվեստաբանության, բեմանկարչության, թատրոնի պատմության և բեմական ձևավորման ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, նկարիչների, ռեժիսորների, դասախոսների և ուսանողների համար։
Updated: 2026-09-17
Medicine
Влияние ноопепта на церебральную гемодинамику и нейроповеденческие последствия ишемических нарушений мозга
Բժշկակենսաբանական գիտությունների, նյարդաբանության և փորձարարական դեղաբանության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է նոոպեպտի ազդեցության ուսումնասիրությանը գլխուղեղի արյան շրջանառության և ուղեղի իշեմիկ խանգարումներից հետո առաջացող նյարդավարքային փոփոխությունների վրա։ Քննության են առնվում գլխուղեղի իշեմիայի առաջացման հիմնական մեխանիզմները, ուղեղային արյունամատակարարման խանգարումները և դրանց հետևանքով զարգացող նյարդաբանական ու վարքային փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նոոպեպտի դեղաբանական հատկություններին, կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա դրա հնարավոր ազդեցություններին և նյարդային հյուսվածքի ֆունկցիոնալ վիճակի կարգավորման մեխանիզմներին։ Վերլուծվում են ուղեղային հեմոդինամիկայի ցուցանիշները, արյան հոսքի փոփոխությունները և իշեմիկ պայմաններում նյարդային բջիջների գործունեության խանգարման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նյարդապաշտպանական ազդեցության հնարավոր մեխանիզմները, օքսիդատիվ սթրեսի, բջջային նյութափոխանակության և նեյրոնային ազդանշանային գործընթացների նշանակությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել փորձարարական իշեմիայի մոդելների, ուղեղային արյան շրջանառության գնահատման և նյարդավարքային ցուցանիշների հետազոտման մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում շարժողական ակտիվության, հիշողության, ուսուցման և վարքային արձագանքների հնարավոր փոփոխություններին՝ գլխուղեղի իշեմիկ վնասման պայմաններում։ Կարևորվում է նոոպեպտի ազդեցության գնահատումը տարբեր փորձարարական խմբերի համեմատությամբ՝ հաշվի առնելով կիրառվող չափաբաժինները, ազդեցության տևողությունը և արդյունքների վիճակագրական հավաստիությունը։ Աշխատանքը կարող է նպաստել ուղեղային իշեմիայի պայմաններում դեղաբանական ազդեցությունների մեխանիզմների պարզաբանմանը և նյարդաբանական խանգարումների փորձարարական հետազոտության մեթոդների զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել նյարդաբանության, նեյրոֆիզիոլոգիայի, փորձարարական դեղաբանության, ուղեղային հեմոդինամիկայի և բժշկակենսաբանական հետազոտությունների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-10