Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    History

    Մերձավոր Արևելք․ պատմություն, քաղաքականություն և մշակույթ, երկրորդ հատոր

    Աշխատությունը նվիրված է Մերձավոր Արևելքի պատմական զարգացման, քաղաքական գործընթացների, հասարակական հարաբերությունների և մշակութային ժառանգության բազմակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով տարածաշրջանը որպես համաշխարհային պատմության և ժամանակակից միջազգային հարաբերությունների կարևորագույն կենտրոններից մեկը։ Գրքում Մերձավոր Արևելքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես աշխարհագրական տարածք, այլև որպես քաղաքակրթությունների ձևավորման, կրոնների տարածման, քաղաքական համակարգերի փոփոխության և տարբեր ժողովուրդների ու մշակույթների փոխազդեցության հարուստ պատմություն ունեցող տարածաշրջան։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է տարածաշրջանի պատմական անցյալի և քաղաքական իրականության ուսումնասիրությունը՝ ուշադրություն դարձնելով պետական կազմավորումների զարգացմանը, իշխանության ձևերին, հասարակական կառուցվածքներին, տարածաշրջանային հակասություններին և միջազգային քաղաքականության մեջ Մերձավոր Արևելքի ունեցած նշանակությանը։ Պատմական տեսանկյունից առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում հնագույն քաղաքակրթությունների ժառանգությունը, իսլամական աշխարհի ձևավորումն ու զարգացումը, արաբական պետությունների պատմությունը, Օսմանյան կայսրության ազդեցությունը, գաղութատիրական քաղաքականության հետևանքները և նորագույն ժամանակաշրջանում անկախ պետականությունների առաջացումը։ Այս պատմական իրադարձությունները կարևոր են տարածաշրջանի ներկայիս քաղաքական, հասարակական և մշակութային առանձնահատկությունները հասկանալու համար, քանի որ ժամանակակից գործընթացները մեծապես պայմանավորված են անցյալում ձևավորված սահմաններով, պատմական հակամարտություններով, կրոնական ու ազգային ինքնության դրսևորումներով և արտաքին ուժերի երկարատև ազդեցությամբ։ Քաղաքական թեմատիկան հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Մերձավոր Արևելքի պետությունների կառավարման համակարգերը, ներքին քաղաքական զարգացումները, ազգային շահերի ձևավորումը, տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցությունը և միջազգային հարաբերությունների մեջ նրանց դերակատարությունը։ Տարածաշրջանը պատմականորեն եղել է տարբեր աշխարհաքաղաքական շահերի բախման և համագործակցության տարածք, որտեղ տեղական քաղաքական գործընթացները հաճախ անմիջականորեն առնչվել են համաշխարհային տերությունների ռազմավարական նպատակներին։ Այս համատեքստում կարևոր են պետական ինքնիշխանության, ազգային շարժումների, սահմանային խնդիրների, հակամարտությունների, դիվանագիտական հարաբերությունների և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերը։ Մշակութային առումով աշխատությունը ներկայացնում է Մերձավոր Արևելքի ժողովուրդների բազմազան ժառանգությունը՝ անդրադառնալով լեզուներին, կրոններին, ավանդույթներին, գրականությանը, արվեստին, ճարտարապետությանը և հասարակական կյանքի առանձնահատկություններին։ Տարածաշրջանը համաշխարհային նշանակություն ունի հատկապես հուդայականության, քրիստոնեության և իսլամի պատմության ու զարգացման տեսանկյունից, քանի որ այստեղ են ձևավորվել և տարածվել համաշխարհային կրոնական ու հոգևոր ավանդույթներ, որոնք դարեր շարունակ ազդեցություն են ունեցել տարբեր ժողովուրդների քաղաքակրթական զարգացման վրա։ Մերձավոր Արևելքի մշակութային բազմազանությունը պայմանավորված է տարբեր էթնիկ և կրոնական համայնքների երկարատև համակեցությամբ, փոխազդեցություններով և պատմականորեն ձևավորված ինքնության առանձնահատկություններով։ Գրքի կարևոր ուսումնասիրական ուղղություններից է նաև տարածաշրջանի հասարակական կյանքի և մշակութային փոփոխությունների դիտարկումը՝ ավանդական արժեքների, արդիականացման գործընթացների, կրթության, հասարակական շարժումների և սոցիալական վերափոխումների համատեքստում։ Երկրորդ հատորը շարունակում է տարածաշրջանի պատմական, քաղաքական և մշակութային խնդիրների ուսումնասիրությունը՝ ամբողջացնելով բազմաշերտ նյութը և ընթերցողին հնարավորություն տալով ավելի խորությամբ ընկալելու Մերձավոր Արևելքի զարգացման տարբեր ուղղություններն ու դրանց փոխկապակցվածությունը։ Աշխատության գիտական և ճանաչողական արժեքը պայմանավորված է միջառարկայական մոտեցմամբ, քանի որ տարածաշրջանի պատմությունը, քաղաքականությունը և մշակույթը ներկայացվում են որպես միմյանց վրա մշտապես ներգործող գործընթացներ։ Այսպիսի մոտեցումը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ Մերձավոր Արևելքի ժամանակակից իրողությունները հնարավոր չէ լիարժեք հասկանալ՝ առանց դրանց պատմական նախադրյալների, կրոնական ու մշակութային հիմքերի և աշխարհաքաղաքական համատեքստի ուսումնասիրության։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի հայագիտության և արևելագիտության տեսանկյունից ևս, քանի որ Մերձավոր Արևելքը հայ ժողովրդի պատմական հայրենիքի, ազգային համայնքների, տնտեսական ու մշակութային կապերի և հայ-արաբական, հայ-իրանական ու հայ-թուրքական հարաբերությունների ձևավորման կարևոր աշխարհագրական միջավայրերից է։ Տարածաշրջանի պատմական զարգացումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լայն համատեքստում դիտարկելու նաև հայ ժողովրդի պատմական ճակատագիրը, հարևան ժողովուրդների հետ ունեցած հարաբերությունները և Մերձավոր Արևելքի քաղաքական ու մշակութային գործընթացներում հայկական ներկայությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել արևելագետներին, պատմաբաններին, քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, մշակութաբաններին, ուսանողներին և տարածաշրջանային ուսումնասիրություններով հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ որպես նյութ Մերձավոր Արևելքի պատմական ժառանգությունը, քաղաքական զարգացումները, մշակութային բազմազանությունը և ժամանակակից աշխարհում նրա ռազմավարական նշանակությունը համակողմանիորեն ճանաչելու համար։

    Updated: 2026-11-17
    Մերձավոր Արևելք․ պատմություն, քաղաքականություն և մշակույթ, երկրորդ հատոր
    Online

    History

    Արքունի վառոդապետ, վսեմաշուք և քաջանուն Պողոս բեյ Տատյանի դարձը

    Գիրքը նվիրված է Պողոս բեյ Տատյանի անձին և նրա դարձի պատմությանը՝ անդրադառնալով օսմանյան արքունիքում բարձր պաշտոն զբաղեցրած հայ գործչի կյանքին ու հասարակական դիրքին։ Վերնագրում նրան ներկայացնող պատվանուններն ու պաշտոնական բնորոշումները վկայում են այն հեղինակության և ազդեցության մասին, որոնք կապված էին նրա անվան հետ։ Ստեղծագործության կենտրոնական թեման դարձի գաղափարն է, որը կարող է դիտարկվել ինչպես անհատի անձնական և հոգևոր կյանքի փոփոխության, այնպես էլ հասարակական միջավայրում նրա ինքնության ու դիրքորոշումների վերաիմաստավորման տեսանկյունից։ Պատմական և կենսագրական նյութի միջոցով ընթերցողը հնարավորություն է ստանում պատկերացում կազմելու Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի նշանավոր ներկայացուցիչների, օսմանյան պետական համակարգում նրանց զբաղեցրած դիրքերի և արքունիքի հետ ունեցած հարաբերությունների մասին։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև որպես ժամանակաշրջանի հասարակական մտածողության, կրոնական պատկերացումների և անձնական ընտրության շուրջ ձևավորված վերաբերմունքների արտահայտություն։ Այն կարող է օգտակար լինել Պողոս բեյ Տատյանի կենսագրությամբ, օսմանյան շրջանի հայ նշանավոր գործիչներով և Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։

    Updated: 2026-11-05
    Արքունի վառոդապետ, վսեմաշուք և քաջանուն Պողոս բեյ Տատյանի դարձը
    Online

    Literature

    «Սեյեադի»․ կապիտան Պետրոս-բեկ Մադաթյանցի երկասիրությունը, մաս Գ

    Աշխատությունը Պետրոս-բեկ Մադաթյանցի հեղինակած բազմամաս երկասիրության երրորդ մասն է՝ կապված «Սեյեադի» անվան հետ։ Հրատարակության վերնագիրը մատնանշում է անհատական հեղինակային ստեղծագործություն, որը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հայ գրականության և XIX դարի հայալեզու տպագիր ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ «Երկասիրություն» բնորոշումը վկայում է հեղինակի ստեղծագործական կամ մտավոր աշխատանքի արդյունքի մասին, իսկ մասերի բաժանումը ենթադրում է նյութի շարունակական ներկայացում և ամբողջական երկի փուլային կառուցվածք։ Այսպիսի հրատարակությունները կարևոր նշանակություն ունեն գրական երկերի տարածման, ընթերցողական հետաքրքրությունների ձևավորման և հեղինակների մտավոր ժառանգության պահպանման համար։ Հեղինակի՝ կապիտանի կոչման հիշատակումը նաև ընդգծում է նրա անձի հանրային կամ ծառայողական ինքնության կարևորությունը հրատարակության ներկայացման մեջ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել Մադաթյանցի գրական գործունեությամբ, հայ հեղինակների պատմությամբ և XIX դարի հայալեզու հրատարակչական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։ Այն արժեքավոր է որպես ժամանակաշրջանի տպագիր ժառանգության մաս՝ արտացոլելով բազմամաս գրքերի հրատարակման և հայերեն գրավոր մշակույթի պահպանման ավանդույթը։

    Updated: 2026-10-27
    «Սեյեադի»․ կապիտան Պետրոս-բեկ Մադաթյանցի երկասիրությունը, մաս Գ
    Online

    Technology

    Ճնշումային ջրային համակարգերի շահագործման արդյունավետության բարձրացման մի քանի խնդիր

    Աշխատությունը նվիրված է ճնշումային ջրային համակարգերի շահագործման արդյունավետության բարձրացմանն ուղղված մի շարք ինժեներական և կազմակերպատեխնիկական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում այն համակարգերի աշխատանքի կատարելագործումն է, որոնցում ջրի տեղափոխումն ու բաշխումն իրականացվում է ճնշման պայմաններում, և որոնց արդյունավետությունը մեծապես կախված է հիդրավլիկական ռեժիմից, պոմպային սարքավորումների աշխատանքից, խողովակաշարերի վիճակից և էներգիայի ծախսերից։ Թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է հատկապես Հայաստանի պայմաններով, որտեղ լեռնային ռելիեֆի պատճառով գյուղատնտեսական տարածքների զգալի մասի ոռոգումն առանց ճնշումային համակարգերի դժվար կամ անհնար է իրականացնել։ Արդյունավետության բարձրացման անհրաժեշտությունը կապված է նաև էներգետիկ ծախսերի նվազեցման, ջրային ռեսուրսների խնայող օգտագործման և ոռոգման համակարգերի տեխնիկական վիճակի բարելավման հետ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են ճնշումային համակարգերի հիդրավլիկական աշխատանքի առանձնահատկությունները, ջրի կորուստների նվազեցման հնարավորությունները, պոմպային կայանների և խողովակաշարերի աշխատանքի օպտիմալացման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համակարգի տարբեր տարրերի փոխկապակցվածությանը, քանի որ ջրի պահանջվող ճնշման և ծախսի ապահովումը պետք է համադրվի էներգիայի ռացիոնալ օգտագործման և շահագործման ծախսերի նվազեցման հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից կարող է լինել ջրօգտագործման ռեժիմների կատարելագործումը, ջրի բաշխման արդյունավետության բարձրացումը և համակարգի առանձին հատվածներում առաջացող հիդրավլիկական կորուստների գնահատումը։ Քննարկվում են նաև շահագործման ընթացքում առաջացող տեխնիկական խնդիրները, սարքավորումների մաշվածությունը, համակարգերի հուսալիության ապահովումը և դրանց արդիականացման անհրաժեշտությունը։ Ճնշումային ջրային համակարգերի արդյունավետ շահագործման համար կարևոր նշանակություն ունի մշտադիտարկումը և չափման տվյալների կիրառումը, քանի որ ջրաերկրաբանական ու հիդրավլիկական պարամետրերի պարբերական դիտարկումը հնարավորություն է տալիս առավել հիմնավորված գնահատել համակարգի աշխատանքը և ժամանակին հայտնաբերել փոփոխությունները։ Աշխատության առանձնահատուկ արժեքը կարող է պայմանավորված լինել ջրօգտագործման արդյունավետության և շրջակա միջավայրի պահպանության խնդիրների համատեղ դիտարկմամբ։ Ջրային ռեսուրսների ոչ արդյունավետ օգտագործումը կարող է հանգեցնել ինչպես տնտեսական կորուստների, այնպես էլ ջրային համակարգերի վրա լրացուցիչ ճնշման, ուստի համակարգերի շահագործման կատարելագործումը կարևոր է նաև ջրային ռեսուրսների երկարաժամկետ պահպանության տեսանկյունից։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել ճնշումային ոռոգման և այլ ջրատնտեսական համակարգերի նախագծման, վերակառուցման և շահագործման ընթացքում՝ նպաստելով էներգետիկ և ջրային ռեսուրսների ավելի արդյունավետ օգտագործմանը, շահագործման ծախսերի նվազեցմանը և համակարգերի հուսալիության բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հիդրոտեխնիկներին, ջրատնտեսական համակարգերի նախագծողներին և շահագործողներին, ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետներին, գյուղատնտեսական ինժեներներին, հետազոտողներին և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին։

    Updated: 2026-08-20
    Ճնշումային ջրային համակարգերի շահագործման արդյունավետության բարձրացման մի քանի խնդիր
    Online

    Culture

    Հայ բեմանկարչությունը 1950-1980-ական թթ.: Բեմանկարչական կերպարի, տարածական, կոմպոզիցիոն և գունային լուծումների փոփոխությունները

    Աշխատությունը նվիրված է 1950–1980-ական թվականների հայկական բեմանկարչության զարգացման հիմնական միտումների և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է բեմական միջավայրի գեղարվեստական կազմակերպման, բեմանկարչական կերպարի ձևավորման, տարածության կառուցման, կոմպոզիցիոն սկզբունքների և գունային լուծումների զարգացման առանձնահատկությունների վրա։ Քննության են առնվում տարբեր ժամանակաշրջաններում բեմադրության տեսողական կառուցվածքի վերաբերյալ պատկերացումների փոփոխությունները և դրանց կապը թատերական արվեստի ընդհանուր գեղագիտական զարգացումների հետ։ Բեմանկարչությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես ներկայացման արտաքին ձևավորման միջոց, այլև որպես բեմադրության գաղափարական և կերպարային համակարգի կարևոր բաղադրիչ, որը մասնակցում է ստեղծագործության բովանդակության բացահայտմանը և հանդիսատեսի գեղարվեստական ընկալման ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բեմական տարածության կազմակերպմանը՝ ուսումնասիրելով դեկորացիաների, ծավալների, հարթությունների, լուսային միջավայրի և դերասանի շարժման միջև ձևավորվող փոխհարաբերությունները։ Վերլուծվում են կոմպոզիցիոն լուծումների փոփոխությունները՝ ավանդական դեկորատիվ կառուցվածքներից մինչև պայմանական, ընդհանրացված և առավել արտահայտչական ձևերի կիրառումը։ Կարևորվում է նաև գույնի դերը բեմական կերպարի ստեղծման գործընթացում, դրա հուզական, խորհրդանշական և կառուցվածքային նշանակությունը, ինչպես նաև գունային հարաբերությունների կապը ներկայացման ընդհանուր գաղափարական ու գեղարվեստական մտահղացման հետ։ Անդրադարձ է կատարվում բեմանկարչի և ռեժիսորի ստեղծագործական համագործակցությանը, քանի որ բեմական ձևավորման սկզբունքների փոփոխությունները սերտորեն կապված են տվյալ ժամանակաշրջանի ռեժիսորական մտածողության և թատերական նորարարությունների հետ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևել մի քանի տասնամյակների ընթացքում հայկական թատրոնի տեսողական լեզվի վերափոխմանը, ազգային գեղարվեստական ավանդույթների և ժամանակակից ձևաստեղծման սկզբունքների փոխազդեցությանը, ինչպես նաև առանձին ստեղծագործական մոտեցումների ազդեցությանը բեմանկարչության զարգացման վրա։ Բեմական ձևավորման օրինակների համեմատական դիտարկումը նպաստում է տարբեր ժամանակաշրջանների ոճական առանձնահատկությունների, գեղարվեստական որոնումների և նոր արտահայտչամիջոցների բացահայտմանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ թատրոնի և կերպարվեստի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրման համար՝ ներկայացնելով բեմանկարչությունը որպես ինքնուրույն ստեղծագործական ոլորտ և միաժամանակ թատերական ներկայացման ամբողջական համակարգի բաղադրիչ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել թատերագիտության, արվեստաբանության, բեմանկարչության, թատրոնի պատմության և բեմական ձևավորման ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, նկարիչների, ռեժիսորների, դասախոսների և ուսանողների համար։

    Updated: 2026-09-17
    Հայ բեմանկարչությունը 1950-1980-ական թթ.: Բեմանկարչական կերպարի, տարածական, կոմպոզիցիոն և գունային լուծումների փոփոխությունները
    Online

    Medicine

    Влияние ноопепта на церебральную гемодинамику и нейроповеденческие последствия ишемических нарушений мозга

    Բժշկակենսաբանական գիտությունների, նյարդաբանության և փորձարարական դեղաբանության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է նոոպեպտի ազդեցության ուսումնասիրությանը գլխուղեղի արյան շրջանառության և ուղեղի իշեմիկ խանգարումներից հետո առաջացող նյարդավարքային փոփոխությունների վրա։ Քննության են առնվում գլխուղեղի իշեմիայի առաջացման հիմնական մեխանիզմները, ուղեղային արյունամատակարարման խանգարումները և դրանց հետևանքով զարգացող նյարդաբանական ու վարքային փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նոոպեպտի դեղաբանական հատկություններին, կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա դրա հնարավոր ազդեցություններին և նյարդային հյուսվածքի ֆունկցիոնալ վիճակի կարգավորման մեխանիզմներին։ Վերլուծվում են ուղեղային հեմոդինամիկայի ցուցանիշները, արյան հոսքի փոփոխությունները և իշեմիկ պայմաններում նյարդային բջիջների գործունեության խանգարման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նյարդապաշտպանական ազդեցության հնարավոր մեխանիզմները, օքսիդատիվ սթրեսի, բջջային նյութափոխանակության և նեյրոնային ազդանշանային գործընթացների նշանակությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել փորձարարական իշեմիայի մոդելների, ուղեղային արյան շրջանառության գնահատման և նյարդավարքային ցուցանիշների հետազոտման մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում շարժողական ակտիվության, հիշողության, ուսուցման և վարքային արձագանքների հնարավոր փոփոխություններին՝ գլխուղեղի իշեմիկ վնասման պայմաններում։ Կարևորվում է նոոպեպտի ազդեցության գնահատումը տարբեր փորձարարական խմբերի համեմատությամբ՝ հաշվի առնելով կիրառվող չափաբաժինները, ազդեցության տևողությունը և արդյունքների վիճակագրական հավաստիությունը։ Աշխատանքը կարող է նպաստել ուղեղային իշեմիայի պայմաններում դեղաբանական ազդեցությունների մեխանիզմների պարզաբանմանը և նյարդաբանական խանգարումների փորձարարական հետազոտության մեթոդների զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել նյարդաբանության, նեյրոֆիզիոլոգիայի, փորձարարական դեղաբանության, ուղեղային հեմոդինամիկայի և բժշկակենսաբանական հետազոտությունների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

    Updated: 2026-10-10
    Влияние ноопепта на церебральную гемодинамику и нейроповеденческие последствия ишемических нарушений мозга