Հայոց ինքնության հիմնահարցեր

Математика

Վիճակագրության մեթոդները տվյալների հավաքագրման, մշակման, վերլուծության և մեկնաբանման համակարգված եղանակներ են, որոնք թույլ են տալիս ուսումնասիրել երևույթների քանակական և որակական կողմերը: Վիճակագրության հիմնական մեթոդներից են դիտարկման մեթոդը, որի միջոցով հավաքվում են առաջնային տվյալներ իրական գործընթացներից, փորձարարական մեթոդը, որտեղ վերահսկվող պայմաններում ուսումնասիրվում է որոշակի երևույթ, և հարցումների մեթոդը, որը կիրառվում է հասարակական կարծիքի, վարքագծի կամ սոցիալական գործընթացների ուսումնասիրության համար: Կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև խմբավորման և ամփոփման մեթոդները, որոնք թույլ են տալիս տվյալները դասակարգել ըստ որոշակի հատկանիշների և ստանալ ընդհանրացված պատկեր: Վիճակագրական վերլուծության մեջ լայնորեն կիրառվում են միջին մեծությունների հաշվարկը, դիսպերսիայի և տատանման չափումները, հարաբերակցությունների և ռեգրեսիոն վերլուծությունը, որոնք օգնում են բացահայտել փոփոխականների միջև կապերը և օրինաչափությունները: Ժամանակակից վիճակագրությունը նաև օգտագործում է մաթեմատիկական մոդելավորում և համակարգչային ծրագրեր՝ մեծ տվյալների մշակման և կանխատեսումների համար: Ընդհանուր առմամբ, վիճակագրության մեթոդները կարևոր գործիք են գիտության, տնտեսության, կառավարման և հասարակական հետազոտությունների համար, քանի որ ապահովում են հիմնավորված որոշումների կայացում և իրականության ավելի ճշգրիտ պատկերացում:

Технология

Այս աշխատությունը նվիրված է լեռնային գետերի վրա կառուցվող դիմհարային (հիդրոտեխնիկական) կառույցների հիդրավլիկական հաշվարկի ժամանակակից մեթոդների մշակմանը և դրանց շահագործման արդյունավետության բարձրացման ինժեներական լուծումներին՝ հաշվի առնելով բարդ ռելիեֆային պայմանները, հոսքի մեծ արագությունները և նստվածքների ինտենսիվ տեղափոխումը։ Նյութում քննարկվում են հոսքի ոչ ստացիոնար և տուրբուլենտ բնույթի մոդելավորման մոտեցումները, որոնք կիրառվում են ջրհոսքերի վարքի կանխատեսման և կառույցների կայունության գնահատման համար՝ ներառյալ թվային հիդրոդինամիկ մոդելավորումը և վերջավոր տարրերի մեթոդները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում լեռնային գետերին բնորոշ վտանգավոր երևույթներին՝ հեղեղներին, սելավներին և կոշտ նստվածքային հոսքերին, որոնք էական ազդեցություն են ունենում դիմհարային կառույցների հուսալիության և երկարակեցության վրա։ Քննարկվում են նաև հիդրավլիկական հաշվարկների արդիականացման ուղիները՝ բազմաչափ մոդելների կիրառումը, դաշտային տվյալների ինտեգրումը և կալիբրացիայի մեթոդները, որոնք թույլ են տալիս բարձրացնել կանխատեսումների ճշգրտությունը։ Միաժամանակ ներկայացվում են շահագործման արդյունավետության ապահովման միջոցառումներ՝ ներառյալ նստվածքների կառավարման համակարգերը, կառուցվածքների պարբերական մոնիթորինգը և տեխնիկական սպասարկման օպտիմալ ռազմավարությունները։ Աշխատությունը համադրում է տեսական հիդրոդինամիկան և կիրառական ինժեներական փորձը՝ նպատակ ունենալով ապահովել լեռնային ջրային կառույցների անվտանգ, կայուն և երկարաժամկետ շահագործում։

Культура

Հրատարակությունը մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի ընթացիկ տեղեկատու է, որը նախատեսված է Հայկական ԽՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականության համակարգված ներկայացման համար։ Այն ընդգրկում է մշակութային կյանքի տարբեր բնագավառներին առնչվող գրքեր, հոդվածներ, գիտական ուսումնասիրություններ, ժողովածուներ, պարբերական մամուլի հրապարակումներ և այլ տպագիր նյութեր՝ նպաստելով համապատասխան տեղեկատվության որոնմանն ու օգտագործմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ գրականության, թատրոնի, երաժշտության, կերպարվեստի, ճարտարապետության, կինոարվեստի, ժողովրդական ստեղծագործության և մշակութային ժառանգության վերաբերյալ հրապարակումների մատենագիտական հաշվառմանը։ Տեղեկատուում նյութերը կարող են ներկայացվել թեմատիկ բաժիններով՝ համապատասխան մատենագիտական նկարագրություններով, հեղինակների անուններով, հրատարակության տվյալներով և անհրաժեշտության դեպքում համառոտ տեղեկատվական նշումներով։ Կարևորվում է նոր հրատարակությունների մասին տեղեկությունների պարբերական հավաքագրումը, մշակումը և տարածումը՝ գրադարանների, գիտական հաստատությունների ու մշակութային կազմակերպությունների տեղեկատվական պահանջները բավարարելու նպատակով։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու մշակույթի և արվեստի ոլորտներում իրականացվող հետազոտությունների ուղղություններին, ծանոթանալու նոր հրապարակումներին և բացահայտելու տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային կյանքի ուսումնասիրման համար անհրաժեշտ աղբյուրները։ Անդրադարձ է կատարվում ինչպես հայկական ազգային մշակույթի պատմությանն ու զարգացմանը, այնպես էլ արվեստի տարբեր տեսակների տեսական, պատմական և գործնական խնդիրներին վերաբերող գրականությանը։ Առանձնացվում է մատենագիտական տեղեկատվության նշանակությունը գիտահետազոտական աշխատանքների կազմակերպման, գրադարանային հավաքածուների համալրման, թեմատիկ ցուցակների կազմման և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության գործում։ Տեղեկատուն նաև պատմական արժեք ունի, քանի որ արտացոլում է համապատասխան ժամանակաշրջանում Հայկական ԽՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հրատարակչական գործունեության որոշակի պատկերը։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, արվեստաբանների, մշակութաբանների, պատմաբանների, գիտաշխատողների, ուսանողների և հայ մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի երկաթահանքային խտանյութերից երկաթափոշու ստացման արդյունավետ տեխնոլոգիայի մշակմանը և դրա գիտատեխնիկական հիմնավորմանը։ Ուսումնասիրվում են հանքային հումքի բաղադրությունը, հարստացման գործընթացների առանձնահատկությունները, երկաթի միացությունների վերականգնման մեխանիզմները և բարձրորակ փոշենյութի ստացման պայմանները։ Վերլուծվում են տեխնոլոգիական գործընթացների տարբեր փուլերը՝ հումքի նախապատրաստում, վերականգնում, փոշու ձևավորում և ստացված արտադրանքի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների գնահատում։ Աշխատությունում ներկայացվում են երկաթափոշու որակի վրա ազդող գործոնները, գործընթացի օպտիմալացման հնարավորությունները և արդյունաբերական կիրառության հեռանկարները։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել Հայաստանի հանքային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը, մետալուրգիական արտադրության զարգացմանը և ժամանակակից փոշեմետալուրգիական նյութերի ստացման տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է պորֆիրինային միացությունների և փոխադրող ՌՆԹ-ի միջև մոլեկուլային փոխազդեցությունների ուսումնասիրությանը՝ կենսաֆիզիկական և կենսաքիմիական տեսանկյուններից։ Հետազոտության կենտրոնում այն օրինաչափություններն են, որոնցով պորֆիրինների կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունները պայմանավորում են դրանց կապումը նուկլեինաթթվային մակրոմոլեկուլների հետ։ Փոխադրող ՌՆԹ-ն դիտարկվում է որպես բարդ տարածական կառուցվածք ունեցող կենսաբանական համակարգ, որի տարբեր հատվածները կարող են մասնակցել փոքր մոլեկուլների հետ ոչ կովալենտ փոխազդեցությունների ձևավորմանը։ Քննության են առնվում պորֆիրինների և ՌՆԹ-ի միջև կապման բնույթը, համալիրների կայունությունը, մոլեկուլների տարածական դասավորության հնարավոր փոփոխությունները և միջավայրի ընդհանուր ֆիզիկաքիմիական պայմանների ազդեցությունը այդ փոխազդեցությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պորֆիրինային կառուցվածքի առանձնահատկությունների և նուկլեինաթթվի նկատմամբ կապման հատկությունների միջև առկա փոխկապակցվածությանը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր սպեկտրային և կենսաֆիզիկական տվյալների համադրական վերլուծություն՝ գնահատելու համար համալիրների ձևավորումը և դրա հետևանքով մակրոմոլեկուլի կառուցվածքային վիճակում առաջացող փոփոխությունները։ Կարևոր խնդիր է նաև պարզել, թե փոխազդեցությունը որքանով է պայմանավորված էլեկտրաստատիկ ուժերով, հիդրոֆոբ փոխազդեցություններով և մոլեկուլային ճանաչման այլ ոչ կովալենտ գործոններով։ Փոխադրող ՌՆԹ-ի կառուցվածքային կազմակերպվածության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նաև փոքր օրգանական մոլեկուլների կապման ազդեցությունը նրա կոնֆորմացիոն կայունության վրա։ Նման համակարգերի հետազոտությունն ունի հիմնարար նշանակություն նուկլեինաթթուների և կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների փոխազդեցության ընդհանուր մեխանիզմները հասկանալու համար և կարող է նպաստել պորֆիրինների կենսամոլեկուլային հատկությունների վերաբերյալ պատկերացումների զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի, կենսաքիմիայի և նուկլեինաթթուների կառուցվածքային հետազոտությունների մոտեցումները՝ պորֆիրին–ՌՆԹ համալիրների ձևավորման և հատկությունների գիտական նկարագրման նպատակով։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է արևմտահայ բանաստեղծական խոսքի լեզվական առանձնահատկությունների, արտահայտչական միջոցների և գեղարվեստական կառուցվածքի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գրական արևմտահայերենի կիրառությունն է պոեզիայում՝ բառապաշարի, քերականական ձևերի, շարահյուսական կառուցվածքների, հնչյունական կազմակերպման և ոճական հնարների փոխկապակցված դիտարկմամբ։ Քննվում է, թե ինչպես է բանաստեղծական լեզուն տարբերվում առօրյա հաղորդակցական խոսքից և ինչպես են լեզվական միավորները գեղարվեստական համատեքստում ձեռք բերում լրացուցիչ իմաստային, պատկերային ու հուզական արժեք։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բառընտրությանը, հոմանիշային և հականիշային հարաբերություններին, հնաբանությունների, բարբառային տարրերի, նորաբանությունների և փոխառությունների գործածությանը, ինչպես նաև դրանց դերին հեղինակային անհատական ոճի ձևավորման մեջ։ Ուսումնասիրվում են փոխաբերությունը, մակդիրը, համեմատությունը, խորհրդանիշը, անձնավորումը և պատկերավորման այլ միջոցներ, որոնց միջոցով ստեղծվում են բանաստեղծական աշխարհի իմաստային ու զգայական շերտերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև խոսքի հնչյունային կազմակերպումը՝ հանգի, ռիթմի, կրկնությունների, բաղաձայնույթի և առձայնույթի դիտարկմամբ, քանի որ բանաստեղծական տեքստում հնչողությունը հաճախ անմիջականորեն մասնակցում է գեղարվեստական իմաստի ձևավորմանը։ Քննվում են շարադասության փոփոխությունները, կրճատ կառուցվածքները, զուգահեռ շարահյուսական ձևերը և կրկնությունները՝ որպես խոսքի արտահայտչականությունը ուժեղացնող միջոցներ։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել տարբեր հեղինակների և գրական ժամանակաշրջանների ստեղծագործությունների համեմատական ուսումնասիրություն՝ բացահայտելու արևմտահայ բանաստեղծական լեզվի ընդհանուր օրինաչափություններն ու անհատական դրսևորումները։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում լեզվի և մշակութային միջավայրի հարաբերությանը, քանի որ պոեզիայում արտացոլվում են պատմական հիշողությունը, ազգային մշակութային պատկերացումները և տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական զարգացումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է լեզվաբանության, ոճագիտության, պոետիկայի և գրականագիտության մոտեցումները՝ ներկայացնելով արևմտահայ բանաստեղծական խոսքը որպես լեզվական ու գեղարվեստական բազմաշերտ համակարգ։