ՀԱՅՈՒՀԻՆ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ԱՌՋԵՒ

Экономика

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է աշխատանքի շուկայի զարգացման ժամանակակից միտումները Հայաստանի Հանրապետությունում՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հյուրանոցային տնտեսության ոլորտին, որտեղ ընդգծվում են զբաղվածության կառուցվածքային փոփոխությունները, աշխատուժի պահանջարկի աճը և մասնագիտական հմտությունների նոր պահանջները։ Վերլուծվում է, թե ինչպես է զբոսաշրջության զարգացումը և հյուրանոցային բիզնեսի ընդլայնումը ազդում աշխատատեղերի ստեղծման վրա, ինչպիսի մասնագիտություններ են առավել պահանջված, ինչպես նաև ինչ դեր ունի սեզոնայնությունը և տարածաշրջանային առանձնահատկությունները աշխատաշուկայի ձևավորման մեջ։ Աշխատանքը անդրադառնում է նաև մարդկային ռեսուրսների կառավարման խնդիրներին, աշխատավարձային քաղաքականությանը, կադրերի պատրաստման և վերապատրաստման անհրաժեշտությանը, ինչպես նաև միջազգային չափանիշների ներդրմանը ոլորտում։ Նշվում են այն գործոնները, որոնք նպաստում են աշխատանքի արտադրողականության բարձրացմանը և ծառայությունների որակի բարելավմանը հյուրանոցային տնտեսությունում՝ ընդգծելով ոլորտի կարևորությունը ՀՀ տնտեսության զարգացման ընդհանուր համատեքստում։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է սերպենտինիտներից ստացված սիլիկագելի մեխանոքիմիական ակտիվացման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ ալյումինի և մագնեզիումի մասնակցությամբ, ինչպես նաև մանրաբյուրեղ սիլիցիումի սինթեզին։ Հեղինակը վերլուծում է սերպենտինիտային հումքից սիլիցիում պարունակող նյութերի առանձնացման և վերամշակման տեխնոլոգիական փուլերը՝ ընդգծելով մեխանիկական ակտիվացման ազդեցությունը նյութի կառուցվածքային և ռեակցիոն հատկությունների վրա։ Գրքում դիտարկվում են բարձր էներգետիկ աղացման պայմաններում տեղի ունեցող փուլային փոխակերպումները, քիմիական կապերի խզումն ու նոր կապերի ձևավորումը, որոնք նպաստում են ռեակցիոնունակության զգալի աճին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ալյումինի և մագնեզիումի հետ փոխազդեցությունների մեխանիզմներին, որոնք ազդում են սիլիցիումի վերականգնման գործընթացի արդյունավետության վրա։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև մանրաբյուրեղ սիլիցիումի ստացման տեխնոլոգիական մոտեցումներ՝ ստացված նյութի կառուցվածքային բնութագրման և մաքրության գնահատման արդյունքներով։ Աշխատությունը ընդգծում է մեխանոքիմիական մեթոդների կիրառման առավելությունները՝ էներգախնայողություն, տեխնոլոգիական պարզեցում և բարձր որակի սիլիցիումային նյութերի ստացում։ Այն օգտակար է անօրգանական քիմիկների, նյութագետների և հանքաքիմիական տեխնոլոգիաների մասնագետների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական աճի ապահովման գործում լեռնամետալուրգիական արդյունաբերության դերի, նշանակության և զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Թեման ընդգրկում է հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի փոխկապակցված ոլորտները՝ դիտարկելով դրանց ազդեցությունը երկրի արտադրական ներուժի, արտահանման, զբաղվածության, ներդրումային ակտիվության, պետական և տեղական բյուջեների եկամուտների ու ընդհանուր տնտեսական զարգացման վրա։ Աշխատանքը Սառա Աշոտի Մկրտչյանի տնտեսագիտության թեկնածուական հետազոտությունն է, որը պաշտպանվել է 2013 թվականին Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանում՝ «Տնտեսության, նրա ոլորտների տնտեսագիտություն և կառավարում» մասնագիտությամբ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի հանքահումքային ռեսուրսների օգտագործման տնտեսական արդյունավետության գնահատումը և դրանց հիման վրա ձևավորված արդյունաբերական շղթաների ուսումնասիրությունը։ Լեռնամետալուրգիական ոլորտի առանձնահատկությունն այն է, որ այն միավորում է հանքավայրերի հետախուզումը, հանքանյութի արդյունահանումը, հարստացումը, մետաղների արտադրությունը և դրանց հետ կապված սպասարկող ու ենթակառուցվածքային գործունեությունը։ Այդ ամբողջ շղթայի արդյունավետությունը կարող է էական ազդեցություն ունենալ երկրի արդյունաբերական զարգացման և տնտեսական աճի տեմպերի վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են վերլուծվել ոլորտի արտադրության և իրացման ծավալները, ֆինանսատնտեսական ցուցանիշները, ներդրումային գործընթացները, արտադրողականությունը, շահութաբերությունը և արտահանման ներուժը։ Հատուկ նշանակություն ունի միջազգային շուկաների և մետաղների գների ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ Հայաստանի լեռնամետալուրգիական արտադրանքի մրցունակությունը զգալիորեն պայմանավորված է համաշխարհային գների, արտաքին պահանջարկի և փոխարժեքային միջավայրի փոփոխություններով։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել պղնձի և այլ մետաղների արտադրության ու արտահանման տնտեսական նշանակության գնահատումը։ Հեղինակի հետագա հրապարակումներն ուղղակիորեն շարունակել են այս թեմատիկան՝ անդրադառնալով լեռնամետալուրգիական ընկերությունների արտադրության և իրացման վերլուծությանը, ֆինանսատնտեսական ցուցանիշների բարելավման ուղիներին, պղնձի գների կանխատեսմանը և ոլորտի կայուն զարգացման խնդիրներին։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ոլորտի տնտեսական արդյունավետության և կայունության խնդիրներին։ Մի կողմից՝ հանքարդյունաբերությունը կարող է ապահովել զգալի արտահանման եկամուտներ, աշխատատեղեր և տնտեսական ակտիվություն, իսկ մյուս կողմից՝ դրա զարգացումը կապված է ռեսուրսների սահմանափակության, շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության, հանքավայրերի շահագործման երկարաժամկետ հետևանքների և համաշխարհային շուկաների անկայունությունից կախվածության հետ։ Հետևաբար հետազոտությունը կարող է դիտարկել տնտեսական աճի և բնապահպանական անվտանգության հավասարակշռման անհրաժեշտությունը։ Հատուկ նշանակություն ունի լեռնամետալուրգիական ոլորտի ներդրումային քաղաքականության ուսումնասիրությունը։ Նոր հանքավայրերի հետախուզումը, գործող հանքերի տեխնիկական վերազինումը, հանքաքարի հարստացման տեխնոլոգիաների կատարելագործումը և մետաղների առավել խոր վերամշակման կազմակերպումը պահանջում են մեծածավալ ու երկարաժամկետ ներդրումներ։ Այդ պատճառով աշխատությունը կարող է անդրադառնալ ներդրումային միջավայրի բարելավմանը, ֆինանսավորման աղբյուրներին, ձեռնարկությունների ֆինանսական կայունությանը և պետական տնտեսական քաղաքականության հնարավոր ազդեցությանը։ Կարևոր խնդիր է նաև հանքահումքային ռեսուրսների ավելի բարձր ավելացված արժեքով օգտագործումը։ Հումքի արտահանմանը զուգահեռ տեղական վերամշակման և մետաղամշակման զարգացումը կարող է ընդլայնել արտադրական շղթաները, ստեղծել նոր աշխատատեղեր և մեծացնել տնտեսության ներսում ստեղծվող արժեքը։ Հեղինակի հետագա աշխատանքներում, օրինակ, ուսումնասիրվել են պղնձի հենքով մալուխի հայրենական շուկայի կայուն զարգացման հեռանկարները և պղնձի արտադրության արգասիքների իրացման մարքեթինգային-լոգիստիկ խնդիրները, ինչը ցույց է տալիս ոլորտի խորքային վերամշակման և շուկայի զարգացման ուղղությունների կարևորությունը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև ոլորտի զարգացման խոչընդոտների բացահայտումը՝ տեխնոլոգիական հետամնացությունից և արտադրության բարձր ինքնարժեքից մինչև ենթակառուցվածքային, ներդրումային, բնապահպանական և շուկայական ռիսկեր։ Դրանց հաղթահարման համար կարող են առաջարկվել արտադրության արդյունավետության բարձրացման, տեխնոլոգիական արդիականացման, կառավարման կատարելագործման, ներդրումների խթանման, արտահանման շուկաների դիվերսիֆիկացման և բնապահպանական կառավարման բարելավման ուղղություններ։ Հետազոտության նշանակությունը հատկապես մեծ է Հայաստանի նման հանքահումքային ռեսուրսներ ունեցող, բայց փոքր ներքին շուկա ունեցող տնտեսության համար, որտեղ արդյունաբերական արտահանումը կարող է կարևոր դեր ունենալ տնտեսական աճի ապահովման գործում։ Միաժամանակ աշխատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու այն ռիսկերը, որոնք առաջանում են տնտեսության՝ հանքարդյունաբերությունից չափազանց մեծ կախվածության դեպքում, և քննարկելու ոլորտի զարգացման այնպիսի մոդելներ, որոնք կապահովեն ոչ միայն կարճաժամկետ տնտեսական արդյունք, այլև երկարաժամկետ կայունություն։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի մասնագետներին, ֆինանսիստներին, ներդրումային վերլուծաբաններին, պետական կառավարման և տնտեսական քաղաքականության մասնագետներին, բնապահպանական տնտեսագիտությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և արդյունաբերության տնտեսագիտությունն ուսումնասիրող ուսանողներին։

Биология

Կենսաքիմիական, ռադիոկենսաբանական և մոլեկուլային կենսաբանության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ռենտգենյան ճառագայթների ազդեցությանը պրոլինի նյութափոխանակության վրա տարբեր օրգանիզմներում։ Քննության են առնվում պրոլինի կենսաբանական նշանակությունը, դրա սինթեզի և քայքայման հիմնական ուղիները, ինչպես նաև ամինաթթվի մասնակցությունը բջջային նյութափոխանակության, օսմոտիկ կարգավորման և սթրեսային պայմաններին հարմարվելու գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իոնացնող ճառագայթման կենսաբանական ազդեցության մեխանիզմներին, բջջային կառուցվածքների և ֆերմենտային համակարգերի հնարավոր փոփոխություններին, ինչպես նաև օքսիդատիվ սթրեսի առաջացման և հակաօքսիդանտային պաշտպանության փոխկապակցվածությանը։ Վերլուծվում են պրոլինի պարունակության, դրա նյութափոխանակությանը մասնակցող ֆերմենտների ակտիվության և կենսաքիմիական կարգավորման գործընթացների հնարավոր փոփոխությունները ճառագայթային ազդեցության պայմաններում։ Քննարկվում են տարբեր օրգանիզմների ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները, ճառագայթման նկատմամբ զգայունության տարբերությունները և պրոլինի նյութափոխանակության հնարավոր դերը բջջային պաշտպանական արձագանքներում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել կենսաքիմիական ցուցանիշների համեմատական գնահատման, նյութափոխանակային փոփոխությունների վերլուծության և ճառագայթային սթրեսի նկատմամբ օրգանիզմների պատասխան ռեակցիաների ուսումնասիրման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում հետազոտության նշանակությանը ճառագայթման կենսաբանական ազդեցությունների բացահայտման, բջջային հարմարման մեխանիզմների ուսումնասիրման և ամինաթթուների նյութափոխանակության կարգավորման օրինաչափությունների պարզաբանման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիայի, ռադիոկենսաբանության, բջջային ֆիզիոլոգիայի, մոլեկուլային կենսաբանության և ճառագայթային ազդեցությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է մետաղական թաղանթում մակերևութային ալիքների գրգռման և տեղայնացման ֆիզիկական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով մետաղի մակերևույթի և էլեկտրամագնիսական դաշտի փոխազդեցության առանձնահատկությունների վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել այն պայմանները, որոնց դեպքում հնարավոր է մետաղական թաղանթի մակերևույթին ձևավորել և տարածել սահմանափակված էլեկտրամագնիսական ալիքներ, ինչպես նաև ուսումնասիրել դրանց էներգիայի տարածական կենտրոնացման և տեղայնացման մեխանիզմները։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են մետաղական միջավայրի էլեկտրական հատկությունները, թաղանթի հաստությունը, նյութի հաղորդականությունը և դիէլեկտրական միջավայրի պարամետրերը, որոնք էական ազդեցություն ունեն մակերևութային ալիքների առաջացման և տարածման բնութագրերի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ալիքների գրգռման պայմաններին, ռեզոնանսային երևույթներին և այն մեթոդներին, որոնց միջոցով արտաքին էլեկտրամագնիսական ճառագայթումը կարող է արդյունավետորեն փոխանցել էներգիա մակերևութային ռեժիմներին։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել մակերևութային պլազմոնային ալիքների, դաշտի ինտենսիվության տարածական բաշխման, ալիքի տարածման երկարության, դիսպերսիոն հատկությունների և կորուստների հետ կապված հարցերը։ Մետաղական թաղանթի երկրաչափական և նյութական պարամետրերի փոփոխությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ալիքների տեղայնացման աստիճանի, տարածման ուղղության և էներգիայի կենտրոնացման փոփոխությունները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև թաղանթի մակերևույթի կառուցվածքի, միջավայրերի սահմանային պայմանների և հնարավոր դեֆեկտների ազդեցության գնահատումը, քանի որ դրանք կարող են օգտագործվել մակերևութային ալիքների տարածումը վերահսկելու և դրանց էներգիան որոշակի փոքր տարածքներում կենտրոնացնելու համար։ Տեսական և հնարավոր փորձարարական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է բացահայտել մակերևութային ալիքների գրգռման առավել արդյունավետ պայմանները և մշակել դրանց կառավարման ու տեղայնացման համապատասխան մոտեցումներ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ մակերևութային պլազմոնիկայի, նանոֆոտոնիկայի և մետանյութերի զարգացման համար, ինչպես նաև կիրառվել բարձր զգայունությամբ օպտիկական սենսորների, մանրաչափ օպտիկական սարքերի, լուսային ազդանշանների կառավարման համակարգերի և այլ միկրո- ու նանոմասշտաբային տեխնոլոգիաների ստեղծման մեջ։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել էլեկտրադինամիկայի, օպտիկայի, պլազմոնիկայի, նյութագիտության և նանոտեխնոլոգիաների ոլորտներում զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։

Право

Աշխատությունը ներկայացնում է Հայաստանի երրորդ հանրապետության կայացման առաջին տասնամյակում իրավաստեղծ գործունեության ձևավորման, զարգացման և կատարելագործման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությունը։ Հեղինակը վերլուծում է անկախ պետականության հաստատման պայմաններում օրենսդրական համակարգի ձևավորման գործընթացը, իրավական բարեփոխումների անհրաժեշտությունը և նոր իրավակարգի ստեղծման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են սահմանադրական զարգացման, պետական իշխանության ճյուղերի փոխհարաբերությունների, իրավական ակտերի մշակման և ընդունման սկզբունքները, ինչպես նաև օրենսդրության ներդաշնակեցման և իրավական համակարգի արդյունավետության բարձրացման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անցումային ժամանակաշրջանում ծագած իրավաքաղաքական մարտահրավերներին, իրավական պետության կառուցման գաղափարախոսությանը, ժողովրդավարական ինստիտուտների ամրապնդմանը և միջազգային իրավական չափանիշներին համապատասխան ազգային օրենսդրության ձևավորմանը։ Հետազոտությունն ընդգրկում է 1990–2000 թվականների պետականաշինական փորձը՝ բացահայտելով իրավաստեղծ գործընթացների տեսական և գործնական կողմերը, դրանց ազդեցությունը հանրային կառավարման, իրավակարգի կայացման և պետական ինստիտուտների զարգացման վրա։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, պետական կառավարման մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և Հայաստանի իրավական ու քաղաքական զարգացման պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։