Հիշարժան տարեթվերի օրացույց 1948 (1948, Հուլիս)

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է ռոտավիրուսային վարակի կլինիկական ընթացքի, լաբորատոր ցուցանիշների և օրգանիզմի իմունային պատասխանի առանձնահատկությունների համալիր ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ցիտոկինային համակարգի ժամանակային փոփոխություններին։ Հետազոտության կենտրոնում հիվանդության տարբեր փուլերում դիտվող կլինիկական դրսևորումների և իմունաբանական ցուցանիշների փոխկապակցվածությունն է, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել վարակային գործընթացի զարգացման և օրգանիզմի պաշտպանական արձագանքի մասին։ Քննվում են հիվանդության ընթացքը բնութագրող ընդհանուր կլինիկական և լաբորատոր տվյալները, դրանց փոփոխությունների օրինաչափությունները և հնարավոր կապը վարակի ծանրության ու տևողության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ցիտոկիններին՝ որպես իմունային բջիջների միջև հաղորդակցությունն ապահովող և բորբոքային ու հակաբորբոքային պատասխանների կարգավորմանը մասնակցող կենսաբանական միջնորդների։ Ուսումնասիրվում է դրանց մակարդակների դինամիկան հիվանդության տարբեր ժամանակահատվածներում՝ նպատակ ունենալով գնահատել բնածին և ձեռքբերովի իմունային արձագանքի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բորբոքային գործընթացի ուժգնության և կլինիկական պատկերի միջև հնարավոր կապերի ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև այն հարցը, թե որոշ իմունաբանական ցուցանիշներ որքանով կարող են արտացոլել հիվանդության ընթացքի առանձնահատկությունները։ Լաբորատոր և իմունաբանական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու օրգանիզմի համակարգային պատասխանը և տարբեր փուլերում տեղի ունեցող փոփոխությունների հաջորդականությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել հիվանդների տարբեր խմբերի ցուցանիշները՝ տարիքային, կլինիկական կամ հիվանդության ընթացքին վերաբերող առանձնահատկությունների տեսանկյունից։ Ցիտոկինային պատասխանի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև վիրուսային վարակի իմունաբանական մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնման համար, քանի որ չափազանց արտահայտված կամ անհավասարակշռված բորբոքային արձագանքը կարող է կապված լինել կլինիկական ընթացքի տարբերությունների հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է վարակաբանության, կլինիկական լաբորատոր ախտորոշման և իմունաբանության մոտեցումները՝ ռոտավիրուսային վարակի ընթացքում օրգանիզմում տեղի ունեցող կլինիկական ու իմունաբանական փոփոխությունները միասնական համակարգում գնահատելու նպատակով։

Биология

Երկրաքիմիական և բնապահպանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Երևան քաղաքի օդային ավազանի քիմիական կազմի, աղտոտման աղբյուրների և մթնոլորտային միջավայրում քիմիական տարրերի տարածման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում քաղաքային օդային միջավայրի ձևավորման բնական և մարդածին գործոնները, արդյունաբերական գործունեության, տրանսպորտային միջոցների, շինարարական աշխատանքների և այլ աղբյուրների ազդեցությունը մթնոլորտի որակական բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օդում առկա փոշու մասնիկների, ծանր մետաղների և այլ քիմիական բաղադրիչների տարածական բաշխմանը, դրանց հնարավոր կուտակման գոտիներին և երկրաքիմիական փոփոխությունների օրինաչափություններին։ Վերլուծվում են քաղաքի ռելիեֆի, կլիմայական պայմանների, քամիների ռեժիմի և քաղաքաշինական կառուցվածքի ազդեցությունները աղտոտիչների տարածման ու կուտակման գործընթացների վրա։ Քննարկվում են նաև մթնոլորտային օդի երկրաքիմիական ուսումնասիրության մեթոդները, նմուշառման և լաբորատոր վերլուծության սկզբունքները, ինչպես նաև ստացված ցուցանիշների բնապահպանական գնահատման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու քաղաքային միջավայրի երկրաքիմիական առանձնահատկությունները, գնահատելու օդային ավազանի աղտոտման հնարավոր ռիսկերը և հիմնավորելու շրջակա միջավայրի մշտադիտարկման ու պահպանության միջոցառումների անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել երկրաքիմիայի, բնապահպանության, աշխարհագրության, մթնոլորտի ուսումնասիրության և քաղաքային էկոլոգիայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Психология

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է մարդկանց շահագործման՝ թրաֆիքինգի երևույթի սոցիալ-հոգեբանական պատճառների վերլուծությանը և դրա վաղ կանխարգելման արդյունավետ ուղիների բացահայտմանը։ Աշխատությունում դիտարկվում են այն հիմնական սոցիալական գործոնները, որոնք նպաստում են խոցելի խմբերի ներգրավմանը շահագործման ցանցերում, այդ թվում՝ աղքատությունը, սոցիալական անհավասարությունը, կրթական հնարավորությունների սահմանափակումը, միգրացիոն ռիսկերը և տեղեկատվական անբավարարությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև հոգեբանական գործոններին՝ վստահության մանիպուլյացիային, կախվածության ձևավորմանը, զոհի ինքնագնահատականի նվազեցմանը և վերահսկման մեխանիզմներին, որոնք օգտագործվում են շահագործողների կողմից։ Աշխատությունը ներկայացնում է կանխարգելման բազմաստիճան մոտեցումներ՝ սկսած հանրային իրազեկման բարձրացումից և կրթական ծրագրերից մինչև իրավական պաշտպանության ուժեղացում և սոցիալական աջակցության համակարգերի զարգացում։ Քննարկվում է նաև վաղ հայտնաբերման կարևորությունը՝ ռիսկային խմբերի հետ աշխատանքում, համայնքային ներգրավվածության և միջգերատեսչական համագործակցության դերը։

История

Պատմավավերագրական բնույթի այս հրատարակությունը ներկայացնում է Երևանի երկրագործության և պետական գույքի վարչությանը կից պետական հողերի և վարձակալությամբ տրամադրվող պետական գույքային միավորների հսկիչների համագումարի աշխատանքներին առնչվող նյութերը։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է Ռուսական կայսրության վարչական համակարգում Արևելյան Հայաստանի հողային հարաբերությունների, պետական գույքի կառավարման և գյուղատնտեսական վարչարարության պատմության ուսումնասիրության համար։ Քննության առարկա են պետական հողերի հաշվառման, պահպանության, օգտագործման և վերահսկողության կազմակերպման հարցերը, ինչպես նաև հողային ու գույքային միավորների վարձակալության կարգավորման առանձնահատկությունները։ Հրատարակության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հսկիչների ծառայողական պարտականությունները, տեղական վարչական մարմինների գործունեությունը և պետական հողային ֆոնդի կառավարման ընթացքում առաջացող կազմակերպական ու տնտեսական խնդիրները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում հողօգտագործման պայմանների, վարձակալական վճարների, պետական եկամուտների ապահովման և վարչական վերահսկողության վերաբերյալ քննարկումները։ Համագումարի արձանագրային բնույթի նյութերը կարող են լուսաբանել նաև կենտրոնական և տեղական իշխանությունների փոխհարաբերությունները, հողային քաղաքականության իրականացման գործնական դժվարությունները և գյուղական բնակչության տնտեսական կյանքի առանձին կողմերը։ Հրատարակությունն ունի աղբյուրագիտական նշանակություն՝ հնարավորություն ընձեռելով ուսումնասիրելու ժամանակաշրջանի պաշտոնական գործավարության լեզուն, վարչական եզրաբանությունը և պետական կառավարման ընթացակարգերը։ Այն կարող է օգտակար լինել Հայաստանի պատմության, պատմական աշխարհագրության, ագրարային հարաբերությունների, հողային իրավունքի և Ռուսական կայսրության տարածաշրջանային վարչարարության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Педагогика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է շարժողական ալալիա ունեցող երեխաների կողմից տեքստի ընկալման և ըմբռնման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև այդ դժվարությունների հաղթահարման և շտկման արդյունավետ ուղիների բացահայտմանը։ Հետազոտության հիմքում այն խնդիրն է, որ խոսքի զարգացման ծանր խանգարումները կարող են անդրադառնալ ոչ միայն երեխայի սեփական խոսքի ձևավորման, այլև լսած կամ կարդացած տեղեկատվության իմաստային մշակման, տեքստի կառուցվածքի ընկալման, հիմնական մտքի առանձնացման և բովանդակության վերարտադրման կարողությունների վրա։ Աշխատանքում շարժողական ալալիան դիտարկվում է որպես բարդ խոսքային խանգարում, որի պայմաններում անհրաժեշտ է ուսումնասիրել երեխայի լեզվական, ճանաչողական և հաղորդակցական կարողությունները՝ դրանք դիտարկելով փոխկապակցված համակարգում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տեքստի ընկալման և ըմբռնման այն դժվարությունների բացահայտումը, որոնք կարող են ի հայտ գալ տարբեր տարիքային փուլերում։ Դրանք կարող են արտահայտվել բառերի և արտահայտությունների իմաստի ոչ լիարժեք ընկալմամբ, նախադասությունների իմաստային կառուցվածքի դժվար ըմբռնմամբ, պատճառահետևանքային կապերի բացահայտման խնդիրներով, իրադարձությունների հաջորդականության խախտված ընկալմամբ և տեքստի հիմնական գաղափարի առանձնացման դժվարությամբ։ Երեխան կարող է հասկանալ առանձին բառեր կամ պարզ նախադասություններ, սակայն դժվարանալ ամբողջական տեքստի իմաստային կապերի ձևավորման և ընդհանուր բովանդակության ընկալման հարցում։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում նաև տեքստի կառուցվածքային կազմակերպման ընկալմանը։ Պատմողական նյութի դեպքում երեխայի համար կարևոր է հասկանալ գործող անձանց, իրադարձությունների ժամանակային հաջորդականությունը, պատճառները, հետևանքները և հիմնական իրադարձությունների միջև կապերը։ Այս կարողությունների թերի ձևավորումը կարող է դժվարացնել ոչ միայն տեքստի ըմբռնումը, այլև դրա հետագա վերարտադրումը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են նաև հարցերին պատասխանելու, տեքստի վերաբերյալ հարցեր կազմելու, հիմնական և երկրորդական տեղեկատվությունը տարբերակելու, նկարների կամ հենակետային բառերի օգնությամբ բովանդակությունը վերականգնելու և տեքստը սեփական բառերով պատմելու կարողությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի բառապաշարի և քերականական կառուցվածքների զարգացման մակարդակի գնահատումը։ Սահմանափակ բառապաշարը, բառերի իմաստային տարբերակման դժվարությունները և քերականական կառուցվածքների ոչ լիարժեք յուրացումը կարող են խոչընդոտել տեքստի ամբողջական ընկալմանը։ Հետևաբար շտկողական աշխատանքը պետք է ներառի ոչ միայն առանձին խոսքային հմտությունների զարգացում, այլև դրանց կիրառումը կապակցված խոսքի և տեքստային գործունեության մեջ։ Աշխատանքում քննարկվում են տեքստի ընկալման խանգարումների ախտորոշման և գնահատման հնարավոր մեթոդները։ Դրանք կարող են ներառել տարբեր բարդության տեքստերի ունկնդրում կամ ընթերցում, հարցերի միջոցով ըմբռնման ստուգում, իրադարձությունների հաջորդականության վերականգնում, նկարների դասավորում, տեքստի վերապատմում և իմաստային կապերի բացահայտման առաջադրանքներ։ Նման բազմակողմանի գնահատումը հնարավորություն է տալիս պարզել երեխայի դժվարությունների բնույթը և որոշել շտկողական աշխատանքի անհատական ուղղությունները։ Հետազոտության կարևոր մասը վերաբերում է շտկողական մեթոդների մշակմանը և կիրառմանը։ Արդյունավետ աշխատանքի հիմքում կարող են դրվել տեսողական հենարանները, նկարաշարերը, սխեմաները, առանցքային բառերը, հարցաշարերը և տեքստի կառուցվածքը տեսանելի դարձնող այլ միջոցներ։ Դրանք երեխային օգնում են առանձնացնել կարևոր տեղեկատվությունը, պահպանել իրադարձությունների հաջորդականությունը և աստիճանաբար անցնել արտաքին հենարանների օգտագործումից դեպի ինքնուրույն տեքստային գործունեություն։ Կարևորվում է նաև առաջադրանքների բարդության աստիճանական բարձրացումը։ Սկզբնական փուլերում կարող են օգտագործվել կարճ և պարզ կառուցվածքով նյութեր, իսկ հետագայում՝ ավելի երկար և բարդ տեքստեր, որոնցում մեծանում է իմաստային կապերի, ենթատեքստային տեղեկության և պատճառահետևանքային հարաբերությունների ըմբռնման պահանջը։ Շտկողական աշխատանքի կարևոր ուղղություն է նաև ակտիվ և պասիվ բառապաշարի ընդլայնումը, բառերի իմաստային խմբավորումը, հոմանիշների և հակադիր իմաստների տարբերակումը, բառակապակցությունների և նախադասությունների կառուցումը։ Այս աշխատանքը կարող է նպաստել այն լեզվական հիմքի ձևավորմանը, որն անհրաժեշտ է տեքստի ավելի խորքային ըմբռնման համար։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև կապակցված խոսքի զարգացման ուղղությունը։ Տեքստի վերապատմումը, պատմության շարունակությունը, բաց թողնված հատվածների լրացումը, նկարների հիման վրա պատմություն կազմելը և սեփական պատմությունների ստեղծումը հնարավորություն են տալիս միաժամանակ զարգացնել լեզվական ձևակերպումը, հիշողությունը, տրամաբանական հաջորդականությունը և իմաստային պլանավորումը։ Ընտրված շտկողական մեթոդների արդյունավետությունը կարող է գնահատվել երեխայի նախնական և հետագա արդյունքների համեմատությամբ՝ ուշադրություն դարձնելով բառապաշարի, քերականական կառուցվածքների, տեքստի ըմբռնման, վերապատմման և ինքնուրույն խոսքի որակի փոփոխություններին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի բացահայտելու շարժողական ալալիա ունեցող երեխաների տեքստային գործունեության հիմնական դժվարությունները և հիմնավորելու դրանց շտկման համակարգված մոտեցումները։ Այն կարևորում է անհատականացված, փուլային և բազմաբաղադրիչ լոգոպեդական աշխատանքը, որի նպատակն է զարգացնել ոչ միայն խոսքային հմտությունները, այլև տեքստի իմաստային մշակման, տրամաբանական կապերի բացահայտման և ինքնուրույն հաղորդակցական գործունեության կարողությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել լոգոպեդների, հատուկ մանկավարժների, մանկական հոգեբանների, նեյրոհոգեբանների, նախադպրոցական և տարրական կրթության մասնագետների, ինչպես նաև խոսքի զարգացման խանգարումներ ունեցող երեխաների հետ աշխատող այլ մասնագետների համար։

История

Աշխատությունը ընդհանուր պատմության ուսուցման համար նախատեսված դասագիրք է, որի նպատակն է սովորողներին ներկայացնել մարդկության պատմական զարգացման հիմնական փուլերը և տարբեր ժողովուրդների ու քաղաքակրթությունների անցյալի վերաբերյալ համակարգված գիտելիքներ։ Առաջին հատորը կազմում է պատմական նյութի ամբողջական ուսումնական շարադրանքի սկզբնական մասը և նախատեսված է պատմական իրադարձությունների ժամանակագրական ընկալման ու դրանց փոխկապակցվածության ըմբռնման համար։ Ընդհանուր պատմության ուսումնասիրությունը ներառում է հասարակությունների ձևավորումը, հին քաղաքակրթությունների զարգացումը, պետությունների և իշխանական համակարգերի առաջացումը, քաղաքական ու հասարակական փոփոխությունները, ինչպես նաև կրոնական, մշակութային և տնտեսական կյանքի նշանակալի դրսևորումները։ Այսպիսի դասագրքերը նպատակ ունեն ոչ միայն ներկայացնելու պատմական փաստերն ու կարևոր իրադարձությունները, այլև բացահայտելու դրանց պատճառներն ու հետևանքները՝ զարգացնելով սովորողների պատմական մտածողությունն ու համեմատական վերլուծության կարողությունը։ Ուսումնական նյութի համակարգված ներկայացումը նպաստում է տարբեր ժամանակաշրջանների վերաբերյալ գիտելիքների ամրապնդմանը և համաշխարհային պատմության ընդհանուր պատկերի ձևավորմանը։ Գիրքը կարևոր է նաև 19-րդ դարի հայալեզու կրթական գրականության և պատմության դասավանդման ավանդույթների ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին պատմական գիտելիքները կազմակերպվում և փոխանցվում հայերենով ուսուցման միջավայրում։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, մանկավարժներին, կրթության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և պատմական գիտելիքների տարածման մշակույթն ուսումնասիրող ընթերցողներին։