ՀՈՎՀԱՆ ՄԱՄԻԿՈՆՅԱՆ Տարոնի պատմություն

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է հողային ռեսուրսների կառավարման համակարգի արդյունավետության բարձրացման, հողերի նպատակային և կայուն օգտագործման, պահպանության ու կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում հողային ռեսուրսները դիտարկվում են որպես տնտեսական, գյուղատնտեսական, տարածքային և բնապահպանական նշանակություն ունեցող սահմանափակ բնական ռեսուրս, որի արդյունավետ կառավարումը պահանջում է իրավական, կազմակերպական, տնտեսական և տեղեկատվական գործիքների համակցված կիրառում։ Քննության են առնվում հողային ֆոնդի կառուցվածքը, հողօգտագործման ձևերը, հողերի նպատակային նշանակությունը, սեփականության և օգտագործման հարաբերությունները, ինչպես նաև պետական ու տեղական կառավարման մարմինների գործառույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղատնտեսական նշանակության հողերի արդյունավետ օգտագործմանը, չօգտագործվող կամ ոչ լիարժեք օգտագործվող տարածքների խնդիրներին, հողերի մասնատվածությանը, բերրիության պահպանմանը և հողերի դեգրադացման կանխարգելմանը։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են ընդգրկվել վիճակագրական և տնտեսական վերլուծությունը, հողային հաշվեկշռի տվյալների ուսումնասիրությունը, համեմատական մեթոդը, տարածական վերլուծությունը և աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի կիրառումը։ Քարտեզագրական և տարածական տվյալների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու հողօգտագործման կառուցվածքը, տարածքային փոփոխությունները և տարբեր նշանակության հողերի բաշխման առանձնահատկությունները։ Տնտեսական մեթոդների միջոցով կարող են ուսումնասիրվել հողի արդյունավետ օգտագործման խթանները, գնահատման ու հարկման մեխանիզմները և հողային շուկայի գործունեության հետ կապված հարցերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հողերի պետական հաշվառման, կադաստրային տեղեկատվության, մշտադիտարկման և կառավարման որոշումների համար անհրաժեշտ տվյալների որակի ու հասանելիության խնդիրներին։ Քննության են առնվում նաև հողերի էրոզիայի, անապատացման, աղակալման և այլ դեգրադացիոն գործընթացների կանխարգելման ու հողային ռեսուրսների վերականգնման հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է ներառել միջազգային փորձի համեմատական ուսումնասիրություն՝ տարբեր երկրներում կիրառվող կառավարման գործիքներից տեղական պայմաններին համապատասխան մոտեցումներ առանձնացնելու նպատակով։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն հողաշինարարության, տարածքային պլանավորման, գյուղատնտեսության և բնապահպանական կառավարման համար՝ նպաստելով հողային ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության բարձրացման, պահպանության և երկարաժամկետ կայուն կառավարման մեխանիզմների մշակմանը։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հողային հարաբերությունների վերափոխման և գյուղացիական տնտեսությունների տնտեսական գործունեության արդյունավետության միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հողի սեփականության և օգտագործման ձևերի փոփոխությունները, գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման նոր պայմանները և դրանց ազդեցությունն են գյուղացիական տնտեսությունների արտադրական ու ֆինանսական արդյունքների վրա։ Քննության են առնվում հողային բարեփոխումների տնտեսական նախադրյալները, գյուղատնտեսական նշանակության հողերի մասնավորեցման հետևանքով ձևավորված տնտեսավարման համակարգը, հողօգտագործման կառուցվածքը և գյուղացիական տնտեսությունների գործունեության կազմակերպական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հողակտորների չափերի և մասնատվածության, արտադրական ռեսուրսների հասանելիության, գյուղատնտեսական տեխնիկայի օգտագործման, ոռոգման, աշխատանքի կազմակերպման և արտադրանքի իրացման հնարավորությունների ազդեցությանը տնտեսական արդյունավետության վրա։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել գյուղացիական տնտեսությունների արտադրողականության, եկամտաբերության, ինքնարժեքի և ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության գնահատում՝ բացահայտելով դրանց տարբերությունները տնտեսությունների չափերի, մասնագիտացման և արտադրական պայմանների համատեքստում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հողի՝ որպես սահմանափակ արտադրական ռեսուրսի արդյունավետ օգտագործման խնդիրը և այն տնտեսական մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, որոնք կարող են նպաստել հողային ռեսուրսների առավել նպատակահարմար կառավարմանը։ Քննության են առնվում նաև գյուղատնտեսական վարկավորման, ներդրումների, կոոպերացիայի, ենթակառուցվածքների և պետական աջակցության հնարավոր ազդեցությունները գյուղացիական տնտեսությունների տնտեսական կայունության վրա։ Հողային հարաբերությունների և գյուղատնտեսական արտադրության փոխկապակցված վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ոչ միայն բարեփոխումների անմիջական տնտեսական հետևանքները, այլև գյուղական բնակավայրերի զբաղվածության, եկամուտների և սոցիալ-տնտեսական զարգացման հետ կապված ավելի լայն գործընթացները։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հողօգտագործման արդյունավետության բարձրացման և գյուղացիական տնտեսությունների գործունեության կազմակերպական ու տնտեսական պայմանների բարելավման վերաբերյալ գիտական մոտեցումների ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, հողային հարաբերությունների և գյուղական զարգացման ուսումնասիրության մոտեցումները՝ Հայաստանի գյուղատնտեսության կառուցվածքային վերափոխումների արդյունքները գնահատելու նպատակով։

Информатика

Այս աշխատությունը վերաբերում է թվային սխեմաների մոդելավորման և օպտիմալացման խնդիրներին՝ հաշվի առնելով դեստաբիլիզացնող (անկայունացնող) գործոնների ազդեցությունը, ընդգծելով միկրոէլեկտրոնիկայի, հաշվարկային մաթեմատիկայի և ավտոմատացված նախագծման փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել մաթեմատիկական և ալգորիթմական մոտեցումներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել և նվազեցնել թվային սխեմաների աշխատանքի վրա ազդող արտաքին և ներքին խանգարող գործոնների ազդեցությունը՝ բարձրացնելով դրանց հուսալիությունն ու կայունությունը։ Ուսումնասիրվում են սխեմաների ֆունկցիոնալ մոդելավորման մեթոդները, տրամաբանական մակարդակի վերլուծությունը, ժամանակային դիագրամների կառուցումը և սխալների տարածման մեխանիզմները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դեստաբիլիզացնող գործոններին՝ ջերմաստիճանային տատանումներ, լարման անկայունություն, աղմուկներ, արտադրական թերություններ և տարիքային դեգրադացիա, որոնք կարող են ազդել սխեմաների աշխատանքի ճշգրտության վրա։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է օպտիմալացման մեթոդները՝ էներգաարդյունավետության բարձրացում, տարրերի նվազեցում, արագագործության բարելավում և սխալների հանդուրժողականության ապահովում՝ օգտագործելով մաթեմատիկական ծրագրավորում և համակարգչային սիմուլյացիաներ։ Միաժամանակ վերլուծվում են նախագծման ավտոմատացված համակարգերի կիրառությունները և դրանց դերը բարդ թվային համակարգերի հուսալի նախագծման մեջ։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է թվային էլեկտրոնիկայի և համակարգչային ինժեներիայի ոլորտում՝ նպաստելով բարձր կայունությամբ և արդյունավետությամբ թվային սխեմաների նախագծման մեթոդների զարգացմանը։

Экономика

Այս աշխատությունը նվիրված է արտադրական կազմակերպության կադրերի կազմի և կառուցվածքի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով մարդկային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման դերը ձեռնարկության արտադրողականության և զարգացման գործընթացում։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչպես է ձևավորվում կազմակերպության կադրային կազմը՝ ըստ մասնագիտությունների, որակավորման մակարդակի, տարիքային և փորձառական խմբերի, ինչպես նաև աշխատանքի բնույթի և գործառույթների։ Հեղինակը անդրադառնում է կադրերի կառուցվածքի վերլուծության հիմնական ցուցանիշներին՝ աշխատողների թվաքանակ, արտադրական և ոչ արտադրական անձնակազմ, ղեկավար և մասնագիտական կազմ, ինչպես նաև օժանդակ անձնակազմ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կադրերի պլանավորման, ընտրության, վերապատրաստման և զարգացման գործընթացներին՝ որպես կազմակերպության մրցունակության ապահովման կարևոր գործոնների։ Գրքում քննարկվում են նաև կադրերի շարժունակությունը, շրջանառությունը և աշխատանքի արդյունավետության վրա ազդող սոցիալական և տնտեսական գործոնները։ Վերլուծվում է մարդկային ռեսուրսների կառավարման դերը արտադրական գործընթացների օպտիմալացման, աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման և կազմակերպության կայուն զարգացման ապահովման գործում։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական վերլուծությունները՝ օգտակար լինելով տնտեսագետների, HR մասնագետների, արտադրության ղեկավարների և ուսանողների համար։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է թրոմբոցիտներով հարստացված պլազմայի կիրառման փորձարարական և կլինիկական հիմնավորմանը՝ ալվեոլյար ելունի դեֆեկտների քսենոտրանսպլանտացիայի ժամանակ։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունն է գնահատել, թե ինչպես կարող է թրոմբոցիտներով հարստացված պլազման ազդել ոսկրային հյուսվածքի վերականգնման, փոխպատվաստված նյութի ինտեգրման և բուժման ընդհանուր արդյունքների վրա։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել թրոմբոցիտներով հարստացված պլազմայի կենսաբանական հատկությունները և դրա պարունակած աճի գործոնների հնարավոր ազդեցությունը հյուսվածքների վերականգնման գործընթացների վրա։ Ալվեոլյար ելունի դեֆեկտների դեպքում վերականգնման խնդիրն ունի կարևոր կլինիկական նշանակություն, քանի որ ոսկրային հյուսվածքի բավարար ծավալն ու կառուցվածքային ամբողջականությունը կարող են անհրաժեշտ լինել հետագա ստոմատոլոգիական վերականգնողական միջամտությունների, այդ թվում՝ իմպլանտացիայի համար։ Հետազոտության փորձարարական հատվածը կարող է ներառել կենդանական մոդելներում դեֆեկտների վերականգնման գործընթացի ուսումնասիրություն՝ համեմատելով տարբեր բուժական մոտեցումների և փոխպատվաստման նյութերի արդյունավետությունը։ Կարևոր չափանիշներ կարող են լինել նոր ձևավորված ոսկրային հյուսվածքի ծավալն ու որակը, անոթավորման աստիճանը, փոխպատվաստված նյութի ինտեգրումը և հյուսվածքային վերակազմավորման ընթացքը։ Կլինիկական հատվածում կարող են գնահատվել բուժման արդյունքները, հետվիրահատական ընթացքը, վերականգնման արագությունը և կիրառված մեթոդի գործնական արդյունավետությունը։ Հետազոտությունը կարող է նաև համեմատել թրոմբոցիտներով հարստացված պլազմայի կիրառմամբ և առանց դրա իրականացվող բուժական մոտեցումները՝ պարզելու համար կենսաբանական նյութի հավելյալ ազդեցությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում մեթոդի կիրառման հնարավոր առավելություններին, սահմանափակումներին և կլինիկական անվտանգության հարցերին։ Փորձարարական և կլինիկական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել մեթոդի կիրառելիությունը և դրա հնարավոր տեղը ալվեոլյար ոսկրային դեֆեկտների վերականգնման ժամանակակից մոտեցումների շարքում։ Աշխատանքը կարող է ունենալ գործնական նշանակություն ռեգեներատիվ ստոմատոլոգիայի և բերանի ու դիմածնոտային վիրաբուժության համար՝ նպաստելով ոսկրային հյուսվածքի վերականգնման արդյունավետ մեթոդների կատարելագործմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել ստոմատոլոգներին, դիմածնոտային վիրաբույժներին, ռեգեներատիվ բժշկության մասնագետներին, կենսաբժշկական հետազոտողներին և համապատասխան բժշկական մասնագիտությունների ուսանողներին։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է ոչխարների ֆասցիոլյոզի էպիզոոտոլոգիական իրավիճակի ուսումնասիրությանը Արարատյան հարթավայրում և հիվանդության դեմ պայքարի ու կանխարգելման առավել արդյունավետ միջոցների մշակմանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է ֆասցիոլյոզը՝ լյարդի մակաբուծային հիվանդությունը, որը առաջանում է Fasciola ցեղի տրեմատոդներից և հատկապես կարևոր նշանակություն ունի ոչխարաբուծության համար, քանի որ կարող է առաջացնել կենդանիների արտադրողականության նվազում, քաշի կորուստ, հյուծվածություն և ծանր դեպքերում՝ անկում։ Հիվանդության տարածվածությունն ու ինտենսիվությունը մեծապես պայմանավորված են բնական-աշխարհագրական և կլիմայական պայմաններով, ինչպես նաև արոտավայրերի, ջրային աղբյուրների և կենդանիների պահման ու արածեցման առանձնահատկություններով։ Արարատյան հարթավայրի պայմանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն տեղային գործոնները, որոնք նպաստում են մակաբույծի կենսաշրջանի պահպանմանը և ոչխարների վարակմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հիվանդության տարածվածության գնահատումը՝ տարբեր տնտեսություններում, կենդանիների տարիքային խմբերում և տարվա տարբեր ժամանակահատվածներում։ Ֆասցիոլյոզի կենսաշրջանը կապված է միջանկյալ տերերի՝ քաղցրահամ ջրային փափկամարմինների հետ, որոնց մասնակցությամբ մակաբույծի զարգացման որոշ փուլեր տեղի են ունենում ջրային միջավայրում։ Հետևաբար հիվանդության էպիզոոտոլոգիական պատկերը ուսումնասիրելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն վարակված կենդանիների առկայությունը, այլև ջրային միջավայրի, խոնավ տարածքների և միջանկյալ տերերի տարածվածությունը։ Աշխատության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի նաև հիվանդության սեզոնայնության ուսումնասիրությունը, քանի որ միջավայրի ջերմաստիճանը, խոնավությունը և տեղումների քանակը կարող են ազդել մակաբույծի զարգացման և վարակման ռիսկի վրա։ Հեղինակը կարող է համադրել կենդանիների կլինիկական դիտարկումները, մակաբուծաբանական հետազոտությունները և շրջակա միջավայրի պայմանների գնահատումը՝ ավելի ամբողջական պատկեր ստանալու համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ֆասցիոլյոզի ախտորոշմանը։ Հիվանդության հայտնաբերման համար կիրառվող մեթոդների արդյունավետության գնահատումը կարևոր է հատկապես այն դեպքերում, երբ վարակված կենդանիների կլինիկական նշանները թույլ են արտահայտված կամ ոչ սպեցիֆիկ։ Աշխատության հիմնական կիրառական ուղղություններից մեկը պայքարի նոր միջոցառումների մշակումն է։ Դրանք կարող են ներառել կենդանիների պարբերական ախտորոշիչ հետազոտություններ, անասնաբուժական վերահսկողություն, մակաբույծների դեմ դեղամիջոցների նպատակային կիրառում, արոտավայրերի և ջրային աղբյուրների կառավարման բարելավում, ինչպես նաև կենդանիների արածեցման ռեժիմի փոփոխություն՝ վարակման առավել վտանգավոր ժամանակահատվածներում։ Հատուկ կարևորություն ունի պայքարի համալիր մոտեցումը, քանի որ միայն կենդանիների դեղորայքային բուժումը միշտ չէ, որ բավարար է հիվանդության տարածումը երկարաժամկետ սահմանափակելու համար։ Միջանկյալ տերերի և շրջակա միջավայրում մակաբույծի զարգացման փուլերի վերահսկումը կարող է զգալիորեն նվազեցնել վերավարակման հավանականությունը։ Հետազոտության տնտեսական նշանակությունը նույնպես մեծ է, քանի որ ֆասցիոլյոզը կարող է նվազեցնել ոչխարների մսի և բրդի արտադրողականությունը, վատացնել կենդանիների ընդհանուր ֆիզիոլոգիական վիճակը և առաջացնել բուժման ու կանխարգելման լրացուցիչ ծախսեր։ Այդ պատճառով հիվանդության էպիզոոտոլոգիական իրավիճակի ճշգրիտ գնահատումը կարող է հիմք ծառայել տնտեսությունների համար ավելի նպատակային և ծախսարդյունավետ կանխարգելիչ ծրագրերի մշակման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է մակաբուծաբանական, էպիզոոտոլոգիական և անասնաբուժական մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել Արարատյան հարթավայրում ոչխարների ֆասցիոլյոզի տարածման օրինաչափությունները, գնահատել դրա զարգացմանը նպաստող գործոնները և առաջարկել պայքարի ու կանխարգելման կատարելագործված համակարգ։ Այն կարող է օգտակար լինել անասնաբույժների, մակաբուծաբանների, անասնաբուծության մասնագետների, գիտաշխատողների և գյուղատնտեսական ոլորտի ուսանողների համար։