Исследование взаимодействия гиперицина и подофиллотоксина с ДНК

История

Այս աշխատությունը ուսումնասիրում է Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության ժողովրդագրական զարգացման առանձնահատկությունները 1920-1950-ական թվականներին՝ կենտրոնանալով էթնիկական կազմի, բնակչության աճի, միգրացիոն գործընթացների և սոցիալ-տնտեսական գործոնների ազդեցության վրա։ Նյութում վերլուծվում են խորհրդային վարչական քաղաքականության փոփոխությունները, դրանց ազդեցությունը բնակչության տեղաբաշխման և քաղաք-գյուղ հարաբերակցության վրա, ինչպես նաև պատերազմների, տեղահանությունների և տնտեսական վերափոխումների հետևանքները ժողովրդագրական կառուցվածքի վրա։ Աշխատությունը ներկայացնում է ծնելիության և մահացության ցուցանիշների դինամիկան, կրթական և զբաղվածության մակարդակի փոփոխությունները, ինչպես նաև բնակչության սոցիալական կառուցվածքի առանձնահատկությունները տվյալ ժամանակաշրջանում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև ներգաղթի և արտագաղթի հոսքերին, որոնք ձևավորել են տարածաշրջանի ժողովրդագրական պատկերի երկարաժամկետ միտումները։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է գորտի վեստիբուլյար կորիզների կառուցվածքային և գործառական կազմակերպման ուսումնասիրմանը համակարգչային մոդելավորման մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում վեստիբուլյար համակարգի նյարդային կառուցվածքներում տեղեկատվության ընդունման, մշակման և փոխանցման մեխանիզմներն են, ինչպես նաև առանձին նեյրոնների ու դրանց միջև ձևավորված կապերի դերը շարժումների համակարգման, մարմնի հավասարակշռության և տարածական դիրքի վերահսկման գործընթացներում։ Համակարգչային մոդելավորումը դիտարկվում է որպես փորձարարական նեյրոֆիզիոլոգիական տվյալները համակարգելու և նյարդային ցանցի աշխատանքի հնարավոր մեխանիզմները քանակականորեն նկարագրելու արդյունավետ միջոց։ Վեստիբուլյար համակարգը կարևոր դեր է կատարում օրգանիզմի դիրքի և շարժման մասին տեղեկատվության մշակման մեջ։ Ներքին ականջի համապատասխան զգայական կառույցներից ստացվող ազդակները նյարդային ուղիներով հասնում են կենտրոնական նյարդային համակարգի վեստիբուլյար կորիզներին, որտեղ տեղի է ունենում դրանց հետագա ինտեգրումը և փոխանցումը այլ նյարդային կենտրոնների։ Այս գործընթացների արդյունքում ձևավորվում են շարժողական և դիրքային պատասխաններ, որոնք նպաստում են հավասարակշռության պահպանմանը, մկանային տոնուսի կարգավորմանը և շարժումների համաձայնեցմանը։ Գորտը որպես փորձարարական օբյեկտ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ողնաշարավորների վեստիբուլյար համակարգի կազմակերպման հիմնական օրինաչափությունները համեմատաբար հստակ նեյրոնային կառուցվածքների պայմաններում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է վեստիբուլյար կորիզների նեյրոնային կազմի և դրանց փոխկապակցվածության վրա։ Առանձին նեյրոնները կարող են տարբերվել իրենց ձևաբանական կառուցվածքով, էլեկտրաֆիզիոլոգիական հատկություններով, մուտքային և ելքային կապերով ու տարբեր տեսակի ազդակների նկատմամբ արձագանքներով։ Այդ տարբերությունների համակարգումը հնարավորություն է տալիս կառուցել վեստիբուլյար կենտրոնների կառուցվածքային մոդել, որտեղ ներկայացվում են նեյրոնների հիմնական խմբերը և դրանց միջև հնարավոր կապերը։ Նման մոդելը կարող է օգտագործվել որպես հիմք գործառական գործընթացների հետագա համակարգչային վերարտադրման համար։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նեյրոնների էլեկտրական ակտիվության մոդելավորմանը։ Նյարդային բջիջների գործունեությունը կապված է թաղանթային պոտենցիալի փոփոխությունների և նյարդային ազդակների առաջացման հետ։ Համակարգչային մոդելի միջոցով հնարավոր է ներկայացնել նեյրոնի արձագանքը տարբեր ուժգնության և ժամանակային կառուցվածքի մուտքային ազդակներին, ուսումնասիրել գրգռման շեմը, իմպուլսների հաճախականությունը և ակտիվության ժամանակային բնութագրերը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս փորձարկել այնպիսի պայմաններ, որոնց անմիջական ուսումնասիրությունը կենսաբանական փորձերում կարող է լինել դժվար կամ սահմանափակ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սինապսային կապերի մոդելավորմանը։ Վեստիբուլյար կորիզների գործունեությունը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին նեյրոնների հատկություններով, այլև նրանց միջև տեղեկատվության փոխանցման ձևով։ Գրգռող և արգելակող կապերի հարաբերակցությունը կարող է որոշել ամբողջ նեյրոնային ցանցի արձագանքը։ Համակարգչային մոդելում այդ կապերի ուժգնության, ժամանակային բնութագրերի և տարածական կազմակերպման փոփոխությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես է փոխվում համակարգի ընդհանուր ակտիվությունը տարբեր պայմաններում։ Հատկապես կարևոր է արգելակման դերի գնահատումը, քանի որ այն կարող է մասնակցել նեյրոնային պատասխանների ճշգրտմանը և չափազանց ուժեղ գրգռման սահմանափակմանը։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է կառուցվածքի և գործառույթի փոխկապակցվածության բացահայտումը։ Նեյրոնային համակարգի անատոմիական կազմակերպումը որոշակի սահմաններ է ստեղծում տեղեկատվության հնարավոր փոխանցման համար, սակայն միայն կառուցվածքային տվյալները բավարար չեն համակարգի իրական աշխատանքի ամբողջական նկարագրության համար։ Համակարգչային մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս կառուցվածքային տվյալները միավորել էլեկտրաֆիզիոլոգիական ցուցանիշների հետ և ուսումնասիրել, թե կոնկրետ նեյրոնային կապերը ինչպիսի գործառական արդյունք կարող են առաջացնել։ Այսպիսով հնարավոր է փորձարկել վեստիբուլյար կորիզների աշխատանքի վերաբերյալ տարբեր տեսական ենթադրություններ և համեմատել մոդելային արդյունքները փորձարարական դիտարկումների հետ։ Առանձին ուղղություն է զգայական ազդակների տարածական և ժամանակային մշակման ուսումնասիրությունը։ Վեստիբուլյար համակարգը պետք է արձագանքի գլխի և մարմնի շարժումների ուղղությանը, արագությանը և փոփոխության բնույթին։ Այդ տեղեկատվությունը նեյրոնային ցանցում ներկայացվում է ակտիվության որոշակի ձևերով։ Մոդելավորման միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել, թե տարբեր մուտքային ազդանշաններն ինչպես են փոփոխում առանձին նեյրոնների և ամբողջ ցանցի ակտիվությունը, ինչպես են միաժամանակ ստացվող ազդակները փոխազդում միմյանց հետ և ինչպիսի ելքային պատասխաններ են ձևավորվում։ Կարևորվում է նաև վեստիբուլյար տեղեկատվության ինտեգրումը այլ զգայական և շարժողական համակարգերից ստացվող ազդակների հետ։ Կենտրոնական նյարդային համակարգում հավասարակշռության պահպանումը մեկ զգայական համակարգի գործունեության արդյունք չէ։ Վեստիբուլյար տեղեկատվությունը փոխազդում է տեսողական, պրոպրիոցեպտիվ և շարժողական ազդակների հետ։ Համակարգչային մոդելի ընդլայնված տարբերակներում հնարավոր է գնահատել տարբեր մուտքերի համատեղ ազդեցությունը և պարզել, թե ինչպես կարող է դրանց հարաբերակցությունը փոփոխել վեստիբուլյար նեյրոնների արձագանքը։ Այս մոտեցումը կարևոր է բազմազգայական ինտեգրման նյարդային մեխանիզմների հասկացման համար։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում փորձարարական և հաշվարկային մոտեցումների համադրումն է։ Նեյրոֆիզիոլոգիական փորձերից ստացված տվյալները կարող են օգտագործվել մոդելի պարամետրերի որոշման համար, իսկ համակարգչային հաշվարկների արդյունքները՝ նոր փորձարարական ենթադրությունների ձևավորման համար։ Այս փոխադարձ կապը հնարավորություն է տալիս աստիճանաբար ճշգրտել մոդելը։ Եթե հաշվարկային արդյունքները չեն համապատասխանում փորձարարական դիտարկումներին, անհրաժեշտ է վերանայել նեյրոնների հատկությունների, սինապսային կապերի կամ ցանցի կառուցվածքի վերաբերյալ ընդունված ենթադրությունները։ Այդպիսով մոդելավորումը դառնում է ոչ միայն արդեն հայտնի տվյալների ներկայացման, այլև նյարդային համակարգի աշխատանքի նոր հնարավոր մեխանիզմների որոնման գործիք։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մոդելի պարամետրերի ընտրությանը և դրանց նկատմամբ համակարգի զգայունությանը։ Նեյրոնի թաղանթային հատկությունների, սինապսային հաղորդման ուժգնության, ազդակների ուշացման կամ ցանցային կապերի փոփոխությունը կարող է տարբեր ազդեցություն ունենալ վերջնական արդյունքի վրա։ Պարամետրային ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել այն գործոնները, որոնք առավել մեծ դեր են կատարում համակարգի վարքագծի ձևավորման մեջ։ Միաժամանակ հնարավոր է գնահատել, թե որ բնութագրերի փոփոխությունների նկատմամբ է մոդելը կայուն և որ պարամետրերն են պահանջում առավել ճշգրիտ փորձարարական որոշում։ Մոդելավորման կարևոր առավելություններից է տարբեր տեսական իրավիճակների վերահսկելի ուսումնասիրությունը։ Հնարավոր է պայմանականորեն փոփոխել կամ բացառել որոշակի նեյրոնային կապեր և գնահատել դրանց ազդեցությունը համակարգի ընդհանուր աշխատանքի վրա։ Այս եղանակով կարելի է ուսումնասիրել առանձին կառուցվածքային բաղադրիչների գործառական նշանակությունը և պարզել, թե որ կապերն են հատկապես կարևոր նորմալ վեստիբուլյար պատասխանների ձևավորման համար։ Նման հաշվարկային փորձերը լրացնում են կենսաբանական հետազոտությունները և կարող են նպաստել հետագա փորձարարական աշխատանքի ավելի նպատակային կազմակերպմանը։ Կարևոր ուղղություն է նաև նեյրոնային ցանցի կայունության և հարմարվողականության ուսումնասիրությունը։ Վեստիբուլյար համակարգը պետք է կարողանա պահպանել արդյունավետ գործունեությունը տարբեր շարժողական պայմաններում և որոշ չափով հարմարվել զգայական մուտքերի փոփոխություններին։ Համակարգչային մոդելը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե նեյրոնների կամ նրանց կապերի հատկությունների փոփոխությունները ինչպես կարող են ազդել համակարգի ընդհանուր կայունության վրա։ Այս մոտեցումը կարող է նպաստել նաև վեստիբուլյար համակարգում պլաստիկության մեխանիզմների վերաբերյալ պատկերացումների զարգացմանը։ Գորտի վեստիբուլյար կորիզների ուսումնասիրությունն ունի նաև համեմատական նեյրոֆիզիոլոգիական նշանակություն։ Տարբեր ողնաշարավորների նյարդային համակարգերի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել վեստիբուլյար կառավարման այն հիմնական սկզբունքները, որոնք պահպանվել են կենսաբանական զարգացման ընթացքում, ինչպես նաև բացահայտել առանձին տեսակներին բնորոշ առանձնահատկությունները։ Համակարգչային մոդելը կարող է ծառայել որպես ձևականացված հիմք նման համեմատությունների համար՝ թույլ տալով նույն հաշվարկային սկզբունքներով նկարագրել տարբեր կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ տարբերակներ։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է փորձարարական նեյրոֆիզիոլոգիայի և համակարգչային մոդելավորման համադրմամբ։ Նյարդային համակարգի բարդ կառուցվածքը դժվար է ամբողջությամբ հասկանալ միայն առանձին նեյրոնների ուսումնասիրության միջոցով, մինչդեռ մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս այդ տվյալները միավորել մեկ համակարգում և ուսումնասիրել դրանց համատեղ գործունեությունը։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել վեստիբուլյար տեղեկատվության մշակման, նեյրոնային ցանցերի կազմակերպման և զգայական ու շարժողական համակարգերի փոխազդեցության ընդհանուր սկզբունքների բացահայտմանը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է վեստիբուլյար կորիզների կառուցվածքի և գործունեության համալիր հաշվարկային ուսումնասիրություն՝ ներառելով նեյրոնների հատկությունների, սինապսային կապերի, ցանցային կազմակերպման և զգայական տեղեկատվության մշակման փոխկապակցված վերլուծությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել նեյրոֆիզիոլոգիայի, հաշվողական նեյրոգիտության, կենսաֆիզիկայի, մաթեմատիկական կենսաբանության և նյարդային համակարգերի համակարգչային մոդելավորման ոլորտների հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Финансы

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տեքստիլ արդյունաբերության կազմակերպությունների ֆինանսական կայունության վերլուծության և գնահատման հիմնահարցերին՝ ուսումնասիրելով առկա գործիքներն ու մեթոդները ֆինանսական իրավիճակի գնահատման համար։ Գրքում ներկայացվում են ֆինանսական ցուցանիշների համակարգը, ռիսկերի գնահատման մեթոդները, likvidության, ռենտաբելության և ֆինանսական ինքնավարության չափանիշները, ինչպես նաև դրանց կիրառությունը գործարար կառույցների արդյունավետության և կայունության ապահովման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է տեքստիլ ոլորտի առանձնահատկությունները, ֆինանսական կառավարման մարտահրավերները, ներքին և արտաքին ֆինանսական միջավայրի ազդեցությունը, ներկայացնում է գործարար փորձի հիման վրա վերլուծության մոդելներ և գնահատման մեթոդաբանություն։ Աշխատությունը ընդգրկում է նաև ֆինանսական կայունության բարելավման առաջարկություններ՝ ներառելով ֆինանսական պլանավորման, կառավարչական հմտությունների և ռիսկերի նվազեցման ռազմավարություններ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է տնտեսագետների, ֆինանսական վերլուծաբանների, արդյունաբերական կազմակերպությունների ղեկավարների և ոլորտի հետազոտողների համար՝ նպաստելով ֆինանսական կայունության ապահովմանը և կայուն տնտեսական զարգացման խթանմանը։

Математика

Գիտական այս աշխատությունը նվիրված է սնդիկի (II) ացետատի մասնակցությամբ իրականացվող օրգանական ռեակցիաների ուսումնասիրմանը, մասնավորապես՝ պրոպարգիլ խումբ պարունակող միացությունների փոխազդեցությանը CH- և NH-թթուների հետ։ Գրքում ներկայացվում են համապատասխան ռեակցիոն համակարգերի տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությունները, բացահայտվում են ռեակցիաների ընթացքի օրինաչափությունները, միջանկյալ փուլերը և վերջնական արտադրանքների առաջացման մեխանիզմները։ Հեղինակը վերլուծում է սնդիկի (II) ացետատի կատալիտիկ և ակտիվացնող ազդեցությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես է այն նպաստում պրոպարգիլային կառուցվածքներ պարունակող միացությունների քիմիական վերափոխումներին և նոր ածխածնային կամ ազոտային կապերի ձևավորմանը։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում CH- և NH-թթուների ռեակտիվությանը, տարբեր փոխազդեցությունների ընտրողականությանը, ինչպես նաև ռեակցիոն պայմանների ազդեցությանը ստացվող միացությունների կառուցվածքի և ելքի վրա։ Ներկայացվում են սինթեզված նյութերի կառուցվածքային բնութագրումները, կիրառված անալիտիկական մեթոդները և ստացված արդյունքների համեմատական գնահատականները։ Գիրքը կարևոր տեղեկություններ է պարունակում օրգանական սինթեզի, հետերոցիկլիկ միացությունների ստացման և նոր ֆունկցիոնալ նյութերի մշակման ոլորտներում իրականացվող հետազոտությունների համար։ Աշխատությունը նախատեսված է օրգանական քիմիայի մասնագետների, գիտահետազոտողների, ասպիրանտների, մագիստրանտների և բարդ օրգանական փոխակերպումների մեխանիզմներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Информатика

Գիտատեխնիկական և կրթական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է սովորողների գիտելիքների ստուգման համար կիրառվող թեստերի որակի գնահատման մեթոդների մշակմանը և այդ գործընթացն ավտոմատացնող ծրագրային համակարգի ստեղծմանը։ Ուսումնասիրվում են թեստային առաջադրանքների արդյունավետությունը բնութագրող հիմնական չափանիշները, հարցերի բարդության աստիճանը, տարբերակիչ կարողությունը, արդյունքների հուսալիությունը և գնահատման օբյեկտիվությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում թեստավորման արդյունքում ստացված տվյալների հավաքագրմանը, մշակմանը և վիճակագրական վերլուծությանը, որոնց միջոցով հնարավոր է բացահայտել անարդյունավետ, չափազանց հեշտ կամ չափազանց բարդ առաջադրանքները և գնահատել ամբողջ թեստի համապատասխանությունը նախատեսված ուսումնական նպատակներին։ Քննարկվում են թեստային արդյունքների համեմատման, գնահատականների ձևավորման և սովորողների գիտելիքների մակարդակի որոշման մեթոդական մոտեցումները։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է ծրագրային համակարգի նախագծումը, որը հնարավորություն է տալիս ավտոմատացնել թեստերի ստեղծման, անցկացման, արդյունքների պահպանման, մշակման և որակական ցուցանիշների հաշվարկման գործընթացները։ Դիտարկվում են համակարգի կառուցվածքը, տվյալների կազմակերպման սկզբունքները և թեստերի վերաբերյալ վերլուծական տեղեկատվության ներկայացման հնարավորությունները։ Մշակված մոտեցումները կարող են նպաստել գիտելիքների գնահատման գործընթացի ճշգրտության և արդյունավետության բարձրացմանը, ինչպես նաև կրթական հաստատություններում էլեկտրոնային թեստավորման համակարգերի կատարելագործմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կրթական տեխնոլոգիաների մասնագետների, ծրագրավորողների, մանկավարժների, թեստավորման համակարգեր մշակողների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Медицина

Բժշկակենսաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է տարբեր խմբերի կենդանիների բարակ աղիքի էպիթելային բջիջների գերկառուցվածքային փոփոխությունների ուսումնասիրմանը խոլերային տոքսինի ազդեցության պայմաններում։ Քննության են առնվում աղիքային էպիթելի բջջային կառուցվածքում առաջացող փոփոխությունները և դրանց արտահայտվածության առանձնահատկությունները փորձարարական տարբեր պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բջջային օրգանոիդների, թաղանթային համակարգերի և ներբջջային կառուցվածքների վիճակին՝ տոքսիկ ազդեցության հետևանքով զարգացող գործընթացների գնահատման նպատակով։ Վերլուծվում են կենդանիների տարբեր խմբերում դիտվող կառուցվածքային արձագանքների հնարավոր տարբերությունները և դրանց կապը աղիքային հյուսվածքի ֆունկցիոնալ վիճակի հետ։ Քննարկվում են նաև մանրէային ծագման տոքսինների ազդեցության բջջաբանական մեխանիզմները և աղիքային էպիթելի վնասման ձևաբանական դրսևորումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս խորացնելու պատկերացումները վիբրիոնների տոքսիկ գործոնների ազդեցությամբ առաջացող բջջային փոփոխությունների և աղիքային ախտաբանական գործընթացների զարգացման վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մանրէաբանության, բջջաբանության, վարակաբանության և փորձարարական ախտաբանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։