Каталог Анийского музея древностей

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է տարիքային և բարդացած կատարակտների պայմաններում աչքի առաջային խցիկին բնորոշ իմունային առանձնահատկությունների փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ շեշտադրելով տեղային իմունային, ներզատական և միջնորդանյութային մեխանիզմների փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության կենտրոնում ACAID երևույթն է՝ աչքի առաջային խցիկի հետ կապված իմունային շեղման հատուկ ձևը, որը դիտարկվում է աչքի իմունային առանձնաշնորհյալ միջավայրի պահպանմանը մասնակցող կարգավորիչ համակարգերի համատեքստում։ Ուսումնասիրվում է, թե կատարակտի տարբեր ձևերի ժամանակ տեղային հյուսվածքային և կենսաքիմիական փոփոխություններն ինչպես կարող են ուղեկցվել այս կարգավորիչ հավասարակշռության փոփոխությամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են գնահատվել բորբոքային և հակաբորբոքային ազդանշանների հարաբերակցությունը, իմունային բջիջների գործունեությունը կարգավորող միջնորդանյութերի փոփոխությունները և տեղային հորմոնային գործոնների հնարավոր մասնակցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ցիտոկինների և այլ կենսաբանական միջնորդների դերին, քանի որ դրանց հարաբերակցությունը կարող է արտացոլել աչքի ներքին միջավայրում իմունային կարգավորման վիճակը։ Կարևորվում է նաև տարիքային փոփոխությունների նշանակությունը, քանի որ ծերացման ընթացքում իմունային և ներզատական համակարգերում տեղի ունեցող վերակազմավորումները կարող են անդրադառնալ աչքի հյուսվածքների պաշտպանական ու կարգավորիչ հնարավորությունների վրա։ Բարդացած կատարակտների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատելու տարբեր կլինիկական պայմաններում դիտվող իմունաբանական առանձնահատկությունները և պարզելու՝ արդյոք դրանցում առկա են ընդհանուր կամ տարբեր կարգավորիչ օրինաչափություններ։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տեղային կենսաբանական ցուցանիշների և կլինիկական բնութագրերի համադրական գնահատում՝ հիվանդության ընթացքի և իմունային միջավայրի փոփոխությունների միջև հնարավոր կապերը պարզաբանելու համար։ ACAID-ի թուլացման կամ վերացման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը կարևոր է աչքի իմունային առանձնաշնորհյալ վիճակի կենսաբանական հիմքերի ավելի խորքային ըմբռնման համար և կարող է նպաստել կատարակտի ժամանակ ուղեկցող իմունաբանական գործընթացների վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ակնաբուժության, իմունաբանության, նյարդաներզատական կարգավորման և բորբոքային միջնորդների կենսաբանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով պարզաբանել տարիքային ու բարդացած կատարակտների դեպքում աչքի տեղային իմունային հավասարակշռության փոփոխման հնարավոր մեխանիզմները։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ուղղակի և անուղղակի հարկերի հարաբերակցության օպտիմալացման ուղիների ուսումնասիրությանը՝ հարկային համակարգի արդյունավետության, պետական բյուջեի եկամուտների ապահովման, տնտեսական աճի և հարկային բեռի արդար բաշխման համատեքստում։ Հետազոտության թեման գիտությունների թեկնածուի ատենախոսության շրջանակում ուսումնասիրվել է ՀՀ ԳԱԱ Մ. Քոթանյանի անվան տնտեսագիտության ինստիտուտում, իսկ պաշտպանությունը տեղի է ունեցել 2010 թվականին։ Աշխատության կենտրոնում հարկային համակարգի կառուցվածքի այնպիսի համադրության ձևավորման խնդիրն է, որի դեպքում ուղղակի և անուղղակի հարկերը միաժամանակ կապահովեն պետական եկամուտների կայունությունը, տնտեսական գործունեության խթանումը և հարկային արդարության սկզբունքի պահպանումը։ Ուղղակի հարկերը հիմնականում կապված են եկամուտների, շահույթի և գույքի հարկման հետ, մինչդեռ անուղղակի հարկերը գանձվում են ապրանքների և ծառայությունների շրջանառության կամ սպառման միջոցով և դրանց տնտեսական բեռը մեծապես փոխանցվում է վերջնական սպառողին։ Հետևաբար դրանց հարաբերակցությունը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության, այնպես էլ բնակչության գնողունակության և սոցիալական բարեկեցության համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել ուղղակի և անուղղակի հարկերի տեսակարար կշիռները ՀՆԱ-ում և պետական բյուջեի հարկային եկամուտներում, դրանց փոփոխության դինամիկան, հարկային դրույքաչափերի ազդեցությունը, հարկման բազայի ընդլայնման հնարավորությունները և հարկային վարչարարության արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն խնդրին, որ անուղղակի հարկերի չափազանց մեծ տեսակարար կշիռը կարող է մեծացնել սպառողների վրա ընկնող հարկային բեռը, բարձրացնել ապրանքների և ծառայությունների գները և սահմանափակել ներքին պահանջարկը։ Աշխատանքում կարևոր ուղղություն է հարկային համակարգի կառուցվածքային հավասարակշռության ապահովումը՝ ուղղակի հարկերի դերի ուժեղացման, հարկային արտոնությունների և դրույքաչափերի վերանայման, ինչպես նաև ստվերային տնտեսության կրճատման միջոցով։ Հետազոտության հրապարակված արդյունքներում առաջարկվում է նաև տարբերակված մոտեցում հարկային դրույքաչափերի և հարկվող շեմերի նկատմամբ՝ դրանք համապատասխանեցնելով տնտեսության և առանձին հարկատուների առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև մաքսային քաղաքականությանը, ներմուծման և արտահանման խթանմանը, մաքսային վարչարարության կատարելագործմանը և այնպիսի մեխանիզմների ձևավորմանը, որոնք կնպաստեն հարկման բազայի ընդլայնմանը՝ առանց տնտեսության ակտիվության անհարկի սահմանափակման։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հարկային վարչարարության կատարելագործումը, քանի որ հարկային եկամուտների աճը կարող է ապահովվել ոչ միայն դրույքաչափերի փոփոխությամբ, այլև հարկային պարտավորությունների կատարման մակարդակի բարձրացմամբ, ստվերային գործունեության բացահայտմամբ և հարկման բազաների ընդլայնմամբ։ ՀՀ հարկային եկամուտների կառավարման ծրագրերում ևս որպես հիմնական ուղղություններ առանձնացվել են հարկային վարչարարության կատարելագործումը, հարկման բազաների ընդլայնումը և հարկային քաղաքականության այնպիսի իրականացումը, որը միաժամանակ նպաստում է բիզնես միջավայրի մրցունակությանը և բյուջետային եկամուտների ապահովմանը։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ ուղղակի և անուղղակի հարկերի ավելի հիմնավորված հարաբերակցությունը կարող է նպաստել հարկային բեռի արդարացի բաշխմանը, պետական ֆինանսների կայունությանը, ներդրումային միջավայրի բարելավմանը և տնտեսական ակտիվության խթանմանը։ Ուսումնասիրության մոտեցումները կարող են կիրառվել հարկային քաղաքականության մշակման, հարկային օրենսդրության կատարելագործման, բյուջետային եկամուտների կանխատեսման և հարկային վարչարարության բարելավման գործընթացներում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հարկերի կառուցվածքային հարաբերակցությունը դիտարկում է որպես հարկային քաղաքականության առանցքային խնդիր՝ ընդգծելով պետական եկամուտների ապահովման և հարկային արդարության, տնտեսական արդյունավետության ու հասարակության բարեկեցության միջև հավասարակշռության անհրաժեշտությունը։

Педагогика

Այս աշխատանքը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում էկոլոգիական դաստիարակության կազմակերպման ուղիների և միջոցների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով սովորողների բնապահպանական գիտակցության ձևավորման, պատասխանատու վարքագծի զարգացման և կայուն զարգացման գաղափարների ներառման կարևորությունը կրթական գործընթացում։ Հեղինակը վերլուծում է էկոլոգիական կրթության բովանդակային բաղադրիչները՝ ներառյալ բնության մասին գիտելիքների փոխանցումը, էկոհամակարգերի փոխկապակցվածության ըմբռնումը և մարդու գործունեության ազդեցության գնահատումը շրջակա միջավայրի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման մեթոդներին՝ նախագծային աշխատանքներ, բնագիտական փորձեր, էքսկուրսիաներ, քննարկումներ և միջառարկայական ինտեգրված դասեր, որոնք նպաստում են ակտիվ ուսուցմանը և գործնական հմտությունների ձևավորմանը։ Աշխատությունը նաև ուսումնասիրում է դպրոցի դերը որպես էկոլոգիական մշակույթի ձևավորման հիմնական միջավայր, որտեղ կարևոր է ոչ միայն դասապրոցեսը, այլև դպրոցական կյանքի կազմակերպումը՝ թափոնների կառավարում, կանաչ տարածքների խնամք և բնապահպանական նախաձեռնություններ։ Ներկայացվում է ուսուցչի դերը որպես էկոլոգիական արժեքների փոխանցողի և վարքագծային օրինակ ապահովողի։ Շեշտվում է, որ էկոլոգիական դաստիարակությունը նպաստում է ոչ միայն գիտելիքների ձեռքբերմանը, այլև արժեքային համակարգի ձևավորմանը, որը հիմք է հանդիսանում բնության նկատմամբ պատասխանատու և գիտակցված վերաբերմունքի զարգացման համար։

Химия

Նյութը վերաբերում է ստորերկրյա ջրերի ուսումնասիրությանը՝ դրանց ծագման, շարժման, քանակական ու որակական առանձնահատկությունների բացահայտման նպատակով կիրառվող մեթոդներին։ Այն կարևոր է հիդրոերկրաբանության, ինժեներական երկրաբանության և բնապահպանական հետազոտությունների համար։ Հիմնական բովանդակություն Ջրաերկրաբանական ուսումնասիրությունների հիմունքներ Ներկայացվում են ստորերկրյա ջրերի տեսակները, դրանց շրջանառությունը և տեղաբաշխման առանձնահատկությունները։ Դաշտային հետազոտությունների մեթոդներ Դիտարկվում են հորատման, ջրաղբյուրների ուսումնասիրության, չափումների և նմուշառման եղանակները։ Լաբորատոր անալիզներ Բացատրվում է ջրի քիմիական կազմի ուսումնասիրությունը՝ աղայնություն, հանքայնացում, աղտոտվածության գնահատում։ Տվյալների մշակման մեթոդներ Նյութը ընդգրկում է ստացված տվյալների վերլուծությունը, քարտեզագրումը և ջրաերկրաբանական մոդելների կազմումը։ Նյութի հիմնական գաղափարը Նյութի նպատակն է ձևավորել պատկերացում ջրաերկրաբանական հետազոտությունների ամբողջական գործընթացի մասին՝ դաշտային և լաբորատոր մեթոդների համադրմամբ, ինչը անհրաժեշտ է ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման համար։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայերենի բառապաշարում բառային իմաստների փոխաբերական զարգացման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ բացատրական բառարանի տվյալների համակարգված քննության հիման վրա։ Հետազոտության առանցքում բառիմաստի փոխաբերացումն է՝ որպես բառի իմաստային կառուցվածքի ընդլայնման, բազմիմաստության ձևավորման և բառապաշարի հարստացման կարևոր միջոց։ Քննվում է այն գործընթացը, որի ընթացքում բառի սկզբնական կամ ուղղակի նշանակությունը առարկաների, երևույթների, գործողությունների և հատկանիշների միջև ընկալվող նմանության հիման վրա տեղափոխվում է մեկ այլ իմաստային ոլորտ՝ առաջացնելով նոր նշանակություն։ Բառարանային նյութի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու փոխաբերական իմաստների հիմնական տեսակները, դրանց առաջացման իմաստաբանական հիմքերը և ժամանակակից հայերենի բառային համակարգում ունեցած գործառույթները։ Ուշադրություն է դարձվում արտաքին ձևի, գույնի, չափի, շարժման, ձայնի, տարածական դիրքի, ֆունկցիայի, մարդու ֆիզիկական ու հոգեբանական հատկանիշների և այլ ընդհանրությունների հիման վրա կատարվող իմաստային փոխանցումներին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բազմիմաստ բառերի ներքին կառուցվածքի ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելով, թե ինչպես են հիմնական նշանակությունից ձևավորվում երկրորդային իմաստները և ինչպիսի իմաստային կապեր են պահպանվում դրանց միջև։ Քննվում է նաև փոխաբերական կիրառության աստիճանական բառայնացման գործընթացը, երբ սկզբնապես անհատական կամ պատկերավոր խոսքային կիրառությունը ժամանակի ընթացքում կարող է կայունանալ, լայնորեն տարածվել և բառարանում արձանագրվել որպես ինքնուրույն բառային նշանակություն։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի լեզվական և խոսքային փոխաբերությունների տարբերակումը, քանի որ կայունացած բառային նշանակությունները տարբերվում են գեղարվեստական կամ անհատական ստեղծագործական փոխաբերություններից իրենց գործառույթով և լեզվական ամրագրվածության աստիճանով։ Բառարանագիտական տեսանկյունից ուսումնասիրվում են փոխաբերական նշանակությունների առանձնացման, սահմանման, նշագրման և բառարանային հոդվածներում դասավորության սկզբունքները։ Նման քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու նաև հայերենում աշխարհի լեզվական պատկերավորման առանձնահատկությունների մասին, քանի որ փոխաբերական անվանումները հաճախ արտացոլում են լեզվակիրների կողմից երևույթների միջև հաստատված պատկերավոր և հասկացական կապերը։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է իմաստաբանության, բառագիտության, բառարանագրության և ոճաբանության մոտեցումները՝ ներկայացնելով փոխաբերացումը որպես ժամանակակից հայերենի բառային համակարգի զարգացման կարևոր իմաստաստեղծ մեխանիզմ։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է քրոնիկ միելոիդ լեյկոզով հիվանդների ցիտոգենետիկ հետազոտությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով քրոմոսոմային փոփոխությունների հայտնաբերմանը, դրանց բնութագրմանը և հիվանդության ընթացքի գնահատման մեջ դրանց նշանակությանը։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է այն մոտեցումը, որ քրոմոսոմային մակարդակում տեղի ունեցող փոփոխությունները կարող են կարևոր տեղեկություն տրամադրել հիվանդության առաջացման և զարգացման մեխանիզմների, ինչպես նաև դրա կենսաբանական առանձնահատկությունների վերաբերյալ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել հիվանդների բջիջների քրոմոսոմային կազմը, կառուցվածքային և թվային շեղումները, դրանց հաճախականությունն ու արտահայտվածությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի քրոնիկ միելոիդ լեյկոզին բնորոշ քրոմոսոմային վերադասավորումների հայտնաբերումը, որոնք կապված են հիվանդության մոլեկուլային հիմքի հետ և կարևոր դեր ունեն ախտորոշման ու հիվանդության մոնիթորինգի գործընթացում։ Ցիտոգենետիկ տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս համադրել քրոմոսոմային փոփոխությունները հիվանդության կլինիկական դրսևորումների և ընթացքի հետ՝ նպաստելով հիվանդների ավելի ամբողջական բնութագրմանը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ցիտոգենետիկ հետազոտության մեթոդներին, ստացված արդյունքների մեկնաբանությանը և դրանց կիրառական նշանակությանը բժշկական պրակտիկայում։ Այսպիսի ուսումնասիրությունները կարևոր են ոչ միայն ախտորոշման ճշգրտման, այլև բուժման նկատմամբ պատասխանի գնահատման և հիվանդության ընթացքում նոր ցիտոգենետիկ փոփոխությունների հայտնաբերման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հեմատոլոգներին, ուռուցքաբաններին, բժշկական գենետիկայի և ցիտոգենետիկայի մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտներում սովորող և հետազոտական աշխատանք իրականացնող մասնագետներին։