Լեռնային Ղարաբաղի ֆլորան (անոթավոր բույսեր)

Политология

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդավարական անցման պայմաններում քաղաքական ընտրանու ձևավորման, վերարտադրության և վերափոխման գործընթացների քաղաքագիտական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում անկախ պետականության հաստատումից հետո քաղաքական իշխանության համակարգում առանցքային դեր ստանձնած խմբերի կառուցվածքը, նրանց ձևավորման աղբյուրները, քաղաքական որոշումների ընդունման գործընթացում ունեցած դերակատարությունը և ժողովրդավարական ինստիտուտների կայացման հետ փոխհարաբերություններն են։ Հետխորհրդային Հայաստանի քաղաքական զարգացումը ձևավորվել է խորհրդային կառավարման համակարգից անկախ պետական և բազմակուսակցական քաղաքական համակարգի անցման պայմաններում, ինչի հետևանքով քաղաքական ընտրանու փոփոխությունը սերտորեն կապված է եղել ինչպես նախկին կառավարչական շրջանակների ժառանգության, այնպես էլ նոր քաղաքական դերակատարների առաջացման հետ։ Հետխորհրդային ժողովրդավարական անցումների վերաբերյալ ուսումնասիրություններում քաղաքական ընտրանու շրջանառությունը դիտարկվում է ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների կարևոր բաղադրիչ, իսկ Հայաստանի վերաբերյալ գիտական աշխատանքներում առանձնացվում է նաև «հին» և «նոր» ընտրանիների փոխհարաբերության խնդիրը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել քաղաքական ընտրանու հավաքագրման մեխանիզմները, կուսակցությունների և պետական կառավարման մարմինների դերը, քաղաքական ու տնտեսական ազդեցության փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև իշխանական և ընդդիմադիր խմբերի հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ընտրական գործընթացներին, քաղաքական մրցակցությանը, իշխանության փոխանցման մեխանիզմներին և քաղաքական հաշվետվողականությանը՝ որպես ժողովրդավարական անցման ընթացքը բնութագրող գործոնների։ Հայաստանի հետխորհրդային զարգացման տարբեր փուլերում միջազգային դիտորդական և վերլուծական աղբյուրները արձանագրել են քաղաքական ու տնտեսական շահերի սերտ կապի, ընտրական գործընթացների նկատմամբ վստահության և քաղաքական ինստիտուտների գործունեության հետ կապված խնդիրներ, մինչդեռ 2018 թվականի զանգվածային բողոքներից և արտահերթ ընտրություններից հետո քաղաքական ընտրանու կառուցվածքում տեղի ունեցավ նշանակալի փոփոխություն։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս քաղաքական ընտրանու փոփոխությունները դիտարկել ոչ միայն անձերի կամ քաղաքական խմբերի հերթափոխի, այլև ինստիտուցիոնալ շարունակականության ու վերափոխման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է նաև այն հարցը, թե ընտրանու շրջանառությունը որքանով է ուղեկցվում քաղաքական ինստիտուտների, որոշումների ընդունման մշակույթի և հասարակության հետ իշխանության փոխհարաբերությունների փոփոխությամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքական ընտրանու տեսության, ժողովրդավարական անցման ուսումնասիրությունների և հետխորհրդային քաղաքական գործընթացների վերլուծության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Հայաստանի քաղաքական համակարգի վերափոխման ընթացքում ընտրանու ձևավորման և փոփոխության հիմնական օրինաչափությունները։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի որոշ արոտավայրերի դեգրադացիայի աստիճանի գնահատմանը՝ հեռազննման ժամանակակից մեթոդների կիրառմամբ, և դրանց վերականգնման կենսատեխնոլոգիական եղանակի մշակմանը։ Հետազոտության հիմքում արոտավայրերի էկոլոգիական վիճակի գնահատման և դրանց արդյունավետ ու կայուն օգտագործման խնդիրը է, քանի որ բուսածածկի նվազումը, հողի էրոզիան, գերբեռնված արածեցումը, խոնավության փոփոխությունները և այլ մարդածին ու բնական գործոններ կարող են հանգեցնել արոտային էկոհամակարգերի աստիճանական դեգրադացման։ Աշխատանքում հեռազննման տվյալները կարող են օգտագործվել մեծ տարածքների բուսածածկի վիճակը, դրա խտությունն ու փոփոխությունները գնահատելու, դեգրադացման տարբեր աստիճաններ առանձնացնելու և տարածականորեն քարտեզագրելու համար։ Հեռազննման մեթոդների առավելությունն այն է, որ հնարավորություն է տալիս համեմատաբար արագ և կրկնելի եղանակով ուսումնասիրել դժվարամատչելի կամ մեծածավալ տարածքներ՝ համադրելով տարբեր ժամանակահատվածների տվյալները և բացահայտելով էկոհամակարգերի փոփոխությունների դինամիկան։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև դաշտային ուսումնասիրությունների և հեռազննման արդյունքների համադրումը, ինչը կարող է բարձրացնել ստացված գնահատականների հավաստիությունը և թույլ տալ ավելի ճշգրիտ բնութագրել արոտավայրերի իրական վիճակը։ Առանձին ուղղություն է դեգրադացված արոտավայրերի վերականգնման կենսատեխնոլոգիական մեթոդի մշակումը, որը կարող է ներառել համապատասխան բուսատեսակների ընտրություն, սերմանյութի կամ կենսաբանական միջոցների օգտագործում, հողի բերրիության և բուսածածկի վերականգնմանն ուղղված միջոցառումներ։ Նպատակն է ոչ միայն վերականգնել բուսական ծածկույթը, այլև բարձրացնել արոտավայրերի կենսաբանական արտադրողականությունը, պահպանել հողի և ջրային ռեսուրսները և ապահովել էկոհամակարգի ավելի կայուն գործունեություն։ Աշխատությունը կարևոր է Հայաստանի բնական ռեսուրսների կառավարման տեսանկյունից, քանի որ արոտավայրերի վիճակի օբյեկտիվ գնահատումն ու վերականգնման գիտականորեն հիմնավորված մեթոդների կիրառումը կարող են նպաստել անասնապահության համար օգտագործվող տարածքների արդյունավետության բարձրացմանը և կենսաբազմազանության պահպանմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել էկոլոգներին, կենսաբաններին, հողագետներին, ագրոնոմներին, բնապահպանության և գյուղատնտեսության ոլորտների մասնագետներին, ինչպես նաև հեռազննման և էկոհամակարգերի վերականգնման ուղղությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Математика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է մարտինգալ-տարբերական պատահական դաշտերի տեսական ուսումնասիրությանը և դրանց հնարավոր կիրառություններին։ Աշխատանքի հիմքում ընկած է պատահական դաշտերի և մարտինգալների տեսությունների համադրությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել բազմաչափ պատահական կառուցվածքներ, որոնց արժեքները փոխկապակցված են տարածական կամ այլ ինդեքսավորման համակարգում։ Մարտինգալային մոտեցումը կարևոր գործիք է պատահական գործընթացների վերլուծության մեջ, քանի որ այն թույլ է տալիս ձևակերպել և ուսումնասիրել պայմանական մաթեմատիկական սպասումների, տեղեկատվության աստիճանական կուտակման և պատահական մեծությունների փոխկապակցվածության հետ կապված հատկություններ։ Աշխատանքում դիտարկվող տարբերական կառուցվածքները կարող են օգտագործվել պատահական դաշտերի տեղային փոփոխությունների, դրանց կախվածությունների և սահմանային վարքագծի նկարագրման համար։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել նման դաշտերի կառուցման սկզբունքներին, դրանց հիմնական հատկությունների բացահայտմանը, տարբեր տեսակի գնահատականների և սահմանային թեորեմների ստացմանը, ինչպես նաև այն պայմաններին, որոնց դեպքում տեսական արդյունքները կարող են կիրառվել գործնական խնդիրներում։ Թեման կարևոր է հավանականությունների տեսության և պատահական դաշտերի ժամանակակից ուսումնասիրությունների համար, քանի որ նման մոդելները կիրառելի են բազմաթիվ փոխկապակցված պատահական երևույթների մաթեմատիկական նկարագրման ժամանակ։ Հնարավոր կիրառական ուղղությունները ներառում են վիճակագրական տվյալների վերլուծություն, տարածական գործընթացների մոդելավորում, ազդանշանների և պատկերների մշակում, ինչպես նաև այնպիսի համակարգերի ուսումնասիրություն, որտեղ պատահական փոփոխականների արժեքները կախված են միմյանցից և ունեն բարդ տարածական կառուցվածք։ Աշխատանքը հատկապես օգտակար կարող է լինել մաթեմատիկոսների, հավանականությունների տեսությամբ զբաղվող հետազոտողների և կիրառական վիճակագրության մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են մարտինգալային մեթոդների ընդլայնմամբ և դրանց կիրառմամբ բազմաչափ պատահական համակարգերի ուսումնասիրության մեջ։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է հասարակական ընտրության տեսության շրջանակներում ռացիոնալության հիմնախնդրի փիլիսոփայական, տնտեսագիտական և մեթոդաբանական ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ռացիոնալ վարքագծի էությունը, անհատական և կոլեկտիվ որոշումների կայացման տեսական հիմքերը, ինչպես նաև անձնական նախապատվությունների և հասարակական շահերի փոխհարաբերության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անհատական ռացիոնալության և կոլեկտիվ ընտրության միջև առաջացող հակասություններին, հասարակական նախապատվությունների ձևավորման մեխանիզմներին և որոշումների ընդունման գործընթացներում տրամաբանական հետևողականության ապահովման խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են հասարակական ընտրության տեսության հիմնական մեթոդաբանական մոտեցումները, ռացիոնալ ընտրության մոդելները, անհատական շահերի համադրման սկզբունքները և հասարակական որոշումների հիմնավորման չափանիշները։ Անդրադարձ է կատարվում քվեարկության համակարգերի, մեծամասնության սկզբունքի, հանրային բարիքների բաշխման և քաղաքական ու տնտեսական որոշումների կայացման գործընթացներում առաջացող տեսական դժվարություններին։ Կարևորվում են անհատական նախապատվություններից կոլեկտիվ որոշումների անցման հնարավորություններն ու սահմանափակումները, սոցիալական արդարության, արդյունավետության և հասարակական բարեկեցության չափանիշների փոխկապակցվածությունը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև մեթոդաբանական անհատապաշտության, սահմանափակ ռացիոնալության և որոշումների կայացման այլընտրանքային մոտեցումների նշանակությանը հասարակական գործընթացների վերլուծության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել փիլիսոփաների, տնտեսագետների, քաղաքագետների, սոցիոլոգների, հասարակական ընտրության տեսության հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Педагогика

Ակունք գիտամեթոդական հանդես թիվ 1 (22) գիտամեթոդական հանդեսի տվյալ թողարկումը կրթության, մանկավարժության և ուսուցման մեթոդիկայի ոլորտին նվիրված գիտական հոդվածների ժողովածու է, որը ներկայացնում է տարբեր հեղինակների ուսումնասիրություններ՝ կապված ուսուցման գործընթացի կազմակերպման, դասավանդման արդյունավետության բարձրացման, կրթական տեխնոլոգիաների կիրառման և ուսումնական ծրագրերի արդիականացման հետ, հանդեսում ընդգրկված նյութերը անդրադառնում են նաև ուսուցիչների մասնագիտական զարգացման խնդիրներին, գնահատման համակարգերի կատարելագործմանը և կրթական նորարարությունների ներդրմանը, միաժամանակ ընդգծելով գիտական հետազոտության և կրթական պրակտիկայի կապը, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր ուսուցիչների, մեթոդիստների և կրթության ոլորտի մասնագետների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արդյունաբերական կազմակերպությունների տնտեսական կայունության ապահովման, զարգացման և արդյունավետ կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են արդյունաբերական ձեռնարկությունների կայուն գործունեության տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը, տնտեսական կայունության էությունը, դրա գնահատման հիմնական չափանիշներն ու կազմակերպությունների մրցունակության վրա ազդող գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արդյունաբերական կազմակերպությունների ֆինանսատնտեսական վիճակին, արտադրական ներուժի օգտագործման արդյունավետությանը, ռեսուրսների կառավարմանը և շուկայական փոփոխություններին հարմարվելու կարողություններին։ Ուսումնասիրվում են կազմակերպությունների ֆինանսական կայունության, իրացվելիության, վճարունակության, շահութաբերության և ներդրումային գրավչության գնահատման մոտեցումները։ Դիտարկվում են արտադրական ծախսերի օպտիմալացման, տեխնոլոգիական արդիականացման, նորարարությունների ներդրման և աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման հնարավորությունները՝ որպես երկարաժամկետ կայունության ապահովման կարևոր նախադրյալներ։ Կարևորվում են Հայաստանի արդյունաբերական համակարգի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ներքին շուկայի սահմանափակ հնարավորությունները, արտաքին տնտեսական կապերը, արտահանման ներուժը և միջազգային մրցակցության ազդեցությունը ձեռնարկությունների գործունեության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել արդյունաբերական կազմակերպությունների զարգացմանը խոչընդոտող ֆինանսական, կազմակերպական, տեխնոլոգիական և ինստիտուցիոնալ գործոնները, ինչպես նաև դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիները։ Անդրադարձ է կատարվում տնտեսական ռիսկերի կառավարմանը, արտադրության շարունակականության ապահովմանը, մատակարարման շղթաների կայունությանը և ճգնաժամային իրավիճակներում կազմակերպությունների դիմակայունության բարձրացմանը։ Առանձնացվում են պետական արդյունաբերական քաղաքականության, հարկային և ներդրումային միջավայրի, ֆինանսավորման հասանելիության ու ձեռնարկատիրության աջակցության մեխանիզմների նշանակությունը։ Դիտարկվում են նաև բնապահպանական պահանջների պահպանման, էներգաարդյունավետության բարձրացման և ռեսուրսների խնայողաբար օգտագործման խնդիրները՝ արդյունաբերության կայուն զարգացման համատեքստում։ Աշխատությունը կարող է ներառել արդյունաբերական կազմակերպությունների գործունեության համեմատական գնահատման, տնտեսական ցուցանիշների վերլուծության և կառավարման արդյունավետության բարձրացման վերաբերյալ առաջարկություններ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել Հայաստանի արդյունաբերական ձեռնարկությունների զարգացման ռազմավարությունների մշակմանը, տնտեսական ռիսկերի նվազեցմանը և երկարաժամկետ մրցունակության ամրապնդմանը։ Այն օգտակար է տնտեսագետների, արդյունաբերական կազմակերպությունների ղեկավարների, ֆինանսական վերլուծաբանների, պետական կառավարման մասնագետների, հետազոտողների և տնտեսագիտական մասնագիտությունների ուսանողների համար։