Նոր գլոբալ կանոնների և բարոյագիտության փիլիսոփայական հիմունքները

Математика

Աշխատությունը նվիրված է Բյուրականի աստղադիտարանում իրականացված լայնածավալ սպեկտրային դիտումների շրջանակում հայտնաբերված և ընտրված երկնային տիրույթներում տեղակայված գալակտիկաների հատկությունների համակարգված ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում արտագալակտիկական օբյեկտների դիտողական տվյալների վերլուծությունն է՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց սպեկտրային, լուսաչափական և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև պարզել տարբեր տիպի գալակտիկաների ֆիզիկական բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սպեկտրներում դիտվող ճառագայթման և կլանման գծերին, որոնք կարևոր տեղեկություններ են տալիս գալակտիկաներում ընթացող ֆիզիկական գործընթացների, աստղառաջացման ակտիվության և միջաստղային միջավայրի հատկությունների մասին։ Դիտարկվում են գալակտիկաների սպեկտրային դասակարգման խնդիրները, դրանց գույները, տեսանելի պայծառությունը, ձևաբանական հատկանիշները և այլ դիտողական պարամետրեր։ Կարևոր ուղղություններից է ակտիվ գալակտիկական միջուկների և ուժեղ ճառագայթմամբ առանձնացող օբյեկտների հայտնաբերումն ու ուսումնասիրությունը, քանի որ նման աղբյուրները հնարավորություն են տալիս հետազոտելու գալակտիկաների կենտրոնական շրջաններում ընթացող բարձր էներգիական երևույթները։ Սպեկտրային տվյալների հիման վրա հնարավոր է գնահատել նաև օբյեկտների կարմիր շեղումները և ուսումնասիրել դրանց տարածական բաշխման առանձնահատկությունները։ Ընտրված երկնային տիրույթների մանրամասն հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համադրել տարբեր բնութագրերով գալակտիկաների տվյալները, առանձնացնել հետաքրքիր կամ հազվադեպ օբյեկտներ և ձևավորել հետագա դիտումների համար անհրաժեշտ ընտրանքներ։ Աշխատանքում կարևոր նշանակություն ունեն աստղագիտական կատալոգների, լուսաչափական տվյալների և տարբեր ալիքային տիրույթներում կատարված դիտումների համադրումը, ինչը նպաստում է ուսումնասիրվող աղբյուրների առավել ամբողջական բնութագրմանը։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել գալակտիկաների ակտիվության, աստղառաջացման գործընթացների, գալակտիկական միջուկների և արտագալակտիկական օբյեկտների դասակարգման խնդիրների ուսումնասիրման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է դիտողական աստղաֆիզիկայի կարևոր ուղղություն՝ ընդգծելով սպեկտրային երկնային դիտումների նշանակությունը գալակտիկաների բազմազանության, ֆիզիկական հատկությունների և տիեզերական միջավայրում դրանց բաշխման ուսումնասիրության գործում։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ստվերային տնտեսության սոցիալ-տնտեսական հետևանքների և բնակչության կենսամակարդակի միջև փոխազդեցության ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով այդ գործընթացների կառավարման հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ չգրանցված կամ թերի հաշվառվող տնտեսական գործունեությունը կարող է էական ազդեցություն ունենալ ինչպես պետության ֆինանսական հնարավորությունների և տնտեսական կառավարման արդյունավետության, այնպես էլ բնակչության եկամուտների, զբաղվածության, սոցիալական պաշտպանության և կյանքի որակի վրա։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են ստվերային տնտեսության ձևավորման պատճառներն ու տարածման պայմանները, այդ թվում՝ հարկային և վարչարարական միջավայրի առանձնահատկությունները, զբաղվածության կառուցվածքը, եկամուտների մակարդակը, սոցիալական անհավասարությունը, տնտեսական խթանները և ինստիտուցիոնալ գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ստվերային գործունեության և բնակչության կենսամակարդակի փոխադարձ կապին, քանի որ մի կողմից ցածր եկամուտները և սահմանափակ տնտեսական հնարավորությունները կարող են նպաստել ոչ ֆորմալ զբաղվածության և չգրանցված գործունեության տարածմանը, իսկ մյուս կողմից ստվերային տնտեսության մեծ ծավալները կարող են սահմանափակել հարկային եկամուտների հավաքագրումը և նվազեցնել պետության հնարավորությունները՝ ֆինանսավորելու սոցիալական, առողջապահական, կրթական և ենթակառուցվածքային ծրագրերը։ Աշխատությունը կարող է ներառել բնակչության եկամուտների, սպառման, զբաղվածության, աղքատության, անհավասարության և սոցիալական ապահովության ցուցանիշների վերլուծություն՝ դրանք համադրելով ստվերային տնտեսության գնահատականների հետ։ Կարևոր ուղղություն է նաև ստվերային տնտեսության ազդեցության ուսումնասիրությունը պետական բյուջեի, հարկային համակարգի, մրցակցային միջավայրի և աշխատաշուկայի վրա։ Չգրանցված տնտեսական գործունեությունը կարող է ստեղծել անհավասար մրցակցային պայմաններ ֆորմալ տնտեսվարողների համար, նվազեցնել աշխատողների սոցիալական և իրավական պաշտպանվածությունը և դժվարացնել տնտեսական գործընթացների իրական ծավալների գնահատումն ու արդյունավետ պետական քաղաքականության մշակումը։ Միաժամանակ աշխատանքը կարող է դիտարկել ստվերային տնտեսության որոշ դրսևորումներ որպես բնակչության տնտեսական հարմարվողականության միջոց այն պայմաններում, երբ պաշտոնական աշխատաշուկան կամ եկամտի աղբյուրները բավարար չեն։ Այդ պատճառով խնդրի լուծումը կարող է պահանջել ոչ միայն վերահսկողական և պատժիչ միջոցների կիրառում, այլև օրինական տնտեսական գործունեության խթանում, զբաղվածության հնարավորությունների ընդլայնում, վարչարարության պարզեցում, սոցիալական քաղաքականության կատարելագործում և բնակչության համար ֆորմալ տնտեսությունում գործունեության ավելի գրավիչ պայմանների ստեղծում։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել կառավարման մեխանիզմների գնահատումը և այնպիսի քաղաքականության առաջարկների մշակումը, որոնք միաժամանակ կնպաստեն ստվերային տնտեսության կրճատմանը և բնակչության կենսամակարդակի բարելավմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, պետական կառավարման մասնագետների, սոցիալական քաղաքականություն մշակողների, ֆինանսական և հարկային ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների և տնտեսագիտական ուղղությունների ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ստվերային տնտեսությունը դիտարկել ոչ միայն որպես հարկային կամ իրավական խնդիր, այլև որպես սոցիալ-տնտեսական բարդ երևույթ, որի արդյունավետ կառավարումը պահանջում է տնտեսական, սոցիալական և ինստիտուցիոնալ միջոցառումների փոխկապակցված կիրառում՝ բնակչության կենսամակարդակի բարձրացման և կայուն տնտեսական զարգացման նպատակով։

Социология

Աշխատությունը նվիրված է հետխորհրդային հայ հասարակությունում օտարման երևույթի սոցիալական, տնտեսական, մշակութային և հոգեբանական դրսևորումների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հասարակական համակարգի վերափոխումների պայմաններում անհատի և հասարակության փոխհարաբերությունների փոփոխությունները, սոցիալական կապերի վերակազմավորումը և նոր արժեքային ու վարքային համակարգերի ձևավորումը։ Վերլուծվում է, թե ինչպես կարող են քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական ինստիտուտների փոփոխությունները անդրադառնալ մարդկանց հասարակական ներգրավվածության, աշխատանքի, սոցիալական միջավայրի և սեփական հնարավորությունների ընկալման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխատանքի և տնտեսական գործունեության ոլորտում օտարման դրսևորումներին, սոցիալական անհավասարության, գործազրկության, արտագաղթի, հասարակական վստահության և սոցիալական անորոշության հետ դրանց հնարավոր փոխկապակցվածություններին։ Քննարկվում են նաև մշակութային և արժեքային փոփոխությունները, ավանդական ու նոր հասարակական նորմերի փոխհարաբերությունները, ինքնության վերափոխման գործընթացները և դրանց ազդեցությունը անհատի սոցիալական վարքի վրա։ Դիտարկվում են մարդու՝ հասարակական ինստիտուտներից, սոցիալական խմբերից, աշխատանքային գործունեությունից և որոշ դեպքերում սեփական գործունեության արդյունքներից հեռացման կամ մեկուսացման հնարավոր ձևերը։ Կարևորվում է օտարման երևույթի ուսումնասիրությունը ոչ միայն որպես անհատական ապրումների, այլև որպես հասարակական հարաբերությունների և կառուցվածքային փոփոխությունների հետ կապված բազմաշերտ գործընթաց։ Անդրադարձ է կատարվում սոցիալական ինտեգրման, քաղաքացիական մասնակցության, հասարակական վստահության և համայնքային կապերի ամրապնդման նշանակությանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու հետխորհրդային վերափոխումների սոցիալական հետևանքների և հայ հասարակության մեջ ձևավորված նոր հարաբերությունների առանձնահատկությունների մասին՝ նպաստելով սոցիալական խնդիրների և հասարակական զարգացման գործընթացների գիտական վերլուծությանը։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է պարոդոնտալ հիվանդությունների կանխարգելման և բուժման արդյունավետության վերլուծությանը այն պացիենտների մոտ, որոնք կրում են տարբեր տեսակի օրթոդոնտիկ կառուցվածքներ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է օրթոդոնտիկ ապարատների ազդեցությունը բերանի խոռոչի հիգիենայի, պարոդոնտի հյուսվածքների վիճակի և բորբոքային գործընթացների զարգացման վրա՝ ընդգծելով մեխանիկական և միկրոբիոլոգիական գործոնների փոխազդեցությունը։ Գրքում ներկայացվում են կլինիկական դիտարկումների արդյունքներ, որտեղ համեմատվում են ֆիքսված և շարժական օրթոդոնտիկ համակարգերի ազդեցությունները պարոդոնտի առողջության վրա, ինչպես նաև գնահատվում են կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունավետությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հիգիենիկ միջոցառումների, մասնագիտական մաքրման, հակաբակտերիալ թերապիայի և հիվանդների կրթական ծրագրերի դերին բորբոքային բարդությունների նվազեցման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է նաև բուժման տարբեր մոտեցումները՝ ներառյալ տեղային և համակարգային թերապիաները, և դրանց արդյունքները տարբեր կլինիկական դեպքերում։ Աշխատությունը կարևոր է ստոմատոլոգների, պարոդոնտոլոգների, օրթոդոնտների և կլինիկական հետազոտողների համար՝ նպաստելով օրթոդոնտիկ բուժման ընթացքում պարոդոնտալ առողջության պահպանման արդյունավետ ռազմավարությունների մշակմանը։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների համար ռուսաց լեզվի ուսումնական ձեռնարկի ստեղծման լեզվադիդակտիկական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն տեսական և մեթոդական սկզբունքները, որոնք անհրաժեշտ են մասնագիտական կրթության պայմաններում ռուսաց լեզվի արդյունավետ ուսուցման համար՝ հաշվի առնելով ապագա իրավաբանների մասնագիտական պահանջները, հաղորդակցական կարիքները և լեզվական պատրաստվածության մակարդակը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են լեզվի ուսուցման բովանդակության ընտրության, համակարգման և ներկայացման սկզբունքները, ինչպես նաև ուսումնական նյութերի կառուցվածքի, առաջադրանքների և վարժությունների մշակման մեթոդական մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մասնագիտական ուղղվածություն ունեցող լեզվական նյութին, իրավաբանական տերմինաբանությանը, պաշտոնական-գործարար և մասնագիտական հաղորդակցության առանձնահատկություններին, ինչպես նաև այն լեզվական հմտություններին, որոնք անհրաժեշտ են իրավական փաստաթղթեր կազմելու, մասնագիտական գրականություն հասկանալու, իրավաբանական թեմաներով բանավոր և գրավոր հաղորդակցություն իրականացնելու համար։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում հաղորդակցական և մասնագիտական-կողմնորոշված ուսուցման համադրումը, որի նպատակն է ուսանողների մոտ ձևավորել ոչ միայն լեզվական գիտելիքներ, այլև դրանք իրական մասնագիտական իրավիճակներում կիրառելու կարողություն։ Աշխատանքը կարող է ներառել ուսումնական ձեռնարկի կառուցվածքային մոդելի մշակման սկզբունքներ, լեզվական և խոսքային վարժությունների համակարգ, տեքստային նյութերի ընտրության չափանիշներ, ինչպես նաև ուսուցման արդյունքների գնահատման և վերահսկման մեթոդներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ուսանողների մասնագիտական բառապաշարի հարստացմանը, քերականական և շարահյուսական հմտությունների զարգացմանը, գրավոր խոսքի կատարելագործմանը և մասնագիտական հաղորդակցության մշակույթի ձևավորմանը։ Ներկայացված մոտեցումները կարող են նպաստել այնպիսի ուսումնական ձեռնարկի ստեղծմանը, որը միաժամանակ կհամապատասխանի լեզվի ուսուցման ժամանակակից պահանջներին և իրավաբանական կրթության մասնագիտական առանձնահատկություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ռուսաց լեզվի դասավանդողներին, լեզվաբաններին, մեթոդիստներին, բուհերի դասախոսներին, ինչպես նաև իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների լեզվական և մասնագիտական պատրաստվածությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական ատոմային էլեկտրակայանում ռիսկի վրա հիմնված ստուգումների երթուղիների կազմման մեթոդի մշակմանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել վերահսկողության արդյունավետությունը և անվտանգության ապահովման մակարդակը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են ատոմային էներգետիկ օբյեկտներում ստուգումների կազմակերպման սկզբունքները, անվտանգության համար նշանակալի համակարգերի և սարքավորումների ռիսկայնության գնահատման մոտեցումները և ստուգումների առաջնահերթությունների որոշման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի գործոնների բացահայտմանը և գնահատմանը, որոնք կարող են ազդել կայանի անվտանգության, սարքավորումների հուսալիության և տեխնոլոգիական գործընթացների անխափանության վրա։ Ռիսկ-տեղեկացված մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ստուգումների սահմանափակ ռեսուրսներն ուղղել առավել կարևոր և բարձր ռիսկային համակարգերի ու տարրերի վերահսկմանը՝ միաժամանակ պահպանելով անվտանգության ապահովման անհրաժեշտ մակարդակը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել ռիսկերի նույնականացման, դասակարգման և գնահատման մեթոդները, համակարգերի անվտանգության նշանակության որոշման չափանիշները, ստուգման կետերի ընտրության և դրանց հաջորդականության ձևավորման սկզբունքները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ստուգումների երթուղիների օպտիմալացմանը՝ հաշվի առնելով սարքավորումների տեղակայումը, տեխնոլոգիական փոխկապակցվածությունը, ստուգումների հաճախականությունը, հնարավոր խափանումների հետևանքները և մարդկային ու տեխնիկական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Հետազոտության արդյունքում մշակվող մեթոդը կարող է նախատեսել ռիսկերի վերաբերյալ տվյալների համակարգված օգտագործում՝ ստուգումների պլանավորման, առաջնահերթությունների վերանայման և վերահսկողության գործընթացի կատարելագործման համար։ Մեթոդի կիրառումը կարող է նպաստել ստուգումների արդյունավետության բարձրացմանը, հնարավոր վտանգների ավելի վաղ հայտնաբերմանը և անվտանգության համար կարևոր համակարգերի նկատմամբ վերահսկողության ուժեղացմանը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ ռիսկ-տեղեկացված վերահսկողությունը հնարավորություն է տալիս անցում կատարել միայն պարբերական կամ ձևական ստուգումներից դեպի ռիսկերի իրական մակարդակին համապատասխանեցված վերահսկողական համակարգ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել ատոմային էներգետիկայի ոլորտում անվտանգության կառավարման, տեխնիկական վերահսկողության և ռիսկերի գնահատման համակարգերի կատարելագործման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել միջուկային էներգետիկայի մասնագետներին, անվտանգության և ռիսկերի կառավարման ինժեներներին, տեխնիկական վերահսկողության մասնագետներին, էներգետիկ ոլորտի հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։