Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Բանասիրական գիտություններ: Գրականագիտություն: Լեզվաբանություն: Պատմություն: Պատմական գիտություններ: Աշխարհագրություն: Հնագիտություն: Ազգագրություն: Ինֆորմացիոն ցանկ = Новые книги. Обше (1978, Փետրվար, թիվ 2)

История

Աշխատությունը նվիրված է 1918-1930 թվականներին Հայաստանում Մերձավոր Արևելքի ամերիկյան նպաստամատույց կոմիտեի գործունեության ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո հայ ժողովրդի ծանր սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական իրավիճակի, փախստականների ու որբերի խնդիրների, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության գոյության առաջին տարիների պատմական համատեքստում։ Կազմակերպությունը սկզբնավորվել էր 1915 թվականին՝ Օսմանյան կայսրությունում հայերի զանգվածային տեղահանությունների և կոտորածների հետևանքով առաջացած մարդասիրական աղետին արձագանքելու նպատակով, իսկ 1918 թվականին գործունեության ընդլայնմանը զուգահեռ ստացավ Մերձավոր Արևելքի ամերիկյան նպաստամատույց կոմիտե անվանումը։ 1919 թվականի օգոստոսին այն ԱՄՆ Կոնգրեսի հատուկ ակտով վերակազմավորվեց որպես Near East Relief՝ պահպանելով լայնածավալ մարդասիրական առաքելությունը։ Աշխատության առանցքային թեմաներից է Հայաստանի տարածքում բնակչությանը ցուցաբերված օգնությունը, որը ներառում էր սննդամթերքի, հագուստի, կենցաղային անհրաժեշտ պարագաների և այլ նյութական միջոցների տրամադրում։ Հատկապես ծանր էր որբերի, անապահով ընտանիքների, գաղթականների և պատերազմի ու ցեղասպանության հետևանքով տեղահանված մարդկանց վիճակը, ուստի նպաստամատույց գործունեության կարևոր ուղղություն դարձավ նրանց ֆիզիկական գոյության ապահովումը և հետագա սոցիալական վերականգնումը։ Կազմակերպության գործունեությունը Հայաստանում սերտորեն առնչվում էր նաև որբանոցների, հիվանդանոցների, դպրոցների և այլ բարեգործական հաստատությունների ստեղծման ու պահպանման աշխատանքներին։ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի պատմական փաստաթղթերը ցույց են տալիս, որ 1920 թվականին Հայաստանի Հանրապետությունում և Անդրկովկասում գործող որբանոցներն ու հիվանդանոցները փոխանցվել էին Near East Relief-ի կառավարմանը, ինչը վկայում է կազմակերպության՝ շտապ օգնությունից դեպի ավելի երկարաժամկետ սոցիալական և վերականգնողական աշխատանքի անցնելու մասին։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել կազմակերպության և Հայաստանի Հանրապետության պետական կառույցների, ինչպես նաև այլ միջազգային ու բարեգործական կազմակերպությունների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Այդ ժամանակաշրջանում օգնության արդյունավետ կազմակերպումը պահանջում էր սննդի և այլ բեռների տեղափոխում, դրանց բաշխման համակարգի ստեղծում, տեղական մասնագետների և աշխատակիցների ներգրավում, ինչպես նաև տարբեր հաստատությունների գործունեության համակարգում։ Միաժամանակ կազմակերպության գործունեությունը երբեմն ուղեկցվում էր քաղաքական կասկածներով և դրա իրական նպատակների վերաբերյալ քննարկումներով, թեև իր պաշտոնական դիրքորոշմամբ այն ընդգծում էր մարդասիրական և ոչ քաղաքական առաքելությունը։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև ամերիկյան հասարակության կողմից կազմակերպված դրամահավաքների ուսումնասիրությունը։ Ամերիկյան քաղաքացիների անհատական նվիրատվությունները կազմակերպության գործունեության հիմնական ֆինանսական աղբյուրներից էին, իսկ մարդասիրական քարոզարշավները լայն արձագանք էին ստանում եկեղեցական, հասարակական և բարեգործական շրջանակներում։ 1915-1930 թվականների ընթացքում կազմակերպությունը հավաքագրել և տնօրինել է հսկայական միջոցներ՝ օգնություն հասցնելով տարածաշրջանի տարբեր ժողովուրդների և համայնքների ներկայացուցիչներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի որբախնամության խնդիրը։ Հայոց ցեղասպանությունից հետո հազարավոր երեխաներ հայտնվել էին առանց ընտանիքի և սոցիալական պաշտպանության, և նրանց համար ստեղծվեցին բազմաթիվ որբանոցներ ու խնամքի կենտրոններ։ Կազմակերպության պատմական գործունեության վերաբերյալ աղբյուրները նշում են, որ մինչև 1930 թվականը այն խնամք է տրամադրել ավելի քան 132,000 որբերի, որոնց մեծ մասը հայեր էին։ Որբանոցների գործունեությունը չէր սահմանափակվում միայն սննդով և կացարանով․ երկարաժամկետ ծրագրերում կարևոր էին նաև կրթությունը, մասնագիտական պատրաստությունը, առողջապահական սպասարկումը և երեխաներին ինքնուրույն կյանքի նախապատրաստելը։ Այս առումով ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու կազմակերպության դերը ոչ միայն որպես արտակարգ իրավիճակներում օգնություն տրամադրող կառույցի, այլև որպես սոցիալական վերականգնման և մարդկային կապիտալի պահպանման գործոն։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև բժշկական օգնության կազմակերպումը։ Հիվանդանոցների, բուժկետերի և առողջապահական ծառայությունների գործունեությունը հատկապես կարևոր էր այն պայմաններում, երբ պատերազմը, սովը, համաճարակները և բնակչության տեղաշարժերը զգալիորեն վատթարացրել էին հանրային առողջության վիճակը։ Նպաստամատույց ծրագրերի միջոցով իրականացվող առողջապահական աշխատանքը լրացնում էր սննդի և կացարանի ապահովման ծրագրերը՝ ձևավորելով օգնության համալիր համակարգ։ Մեկ այլ կարևոր ուղղություն է կրթական և մասնագիտական վերականգնումը։ Կազմակերպության երկարաժամկետ ծրագրերում դպրոցների և մասնագիտական ուսուցման կենտրոնների ստեղծումը նպատակ ուներ ոչ միայն պահպանել երեխաների և երիտասարդների ֆիզիկական գոյությունը, այլև նրանց տալ կրթություն և մասնագիտություն՝ հետագայում ինքնուրույն կյանք վարելու հնարավորությամբ։ Այս մոտեցումը ցույց է տալիս, որ մարդասիրական օգնությունը աստիճանաբար վերածվում էր սոցիալական վերակառուցման ծրագրի։ Հայաստանի համար կազմակերպության գործունեության առանձնահատկությունն այն էր, որ այն իրականացվում էր նորանկախ պետականության ձևավորման, տնտեսական դժվարությունների, բնակչության տեղաշարժերի և տարածաշրջանային քաղաքական անկայունության պայմաններում։ Այդ հանգամանքները մեծացնում էին արտաքին մարդասիրական օգնության նշանակությունը և միաժամանակ բարդացնում դրա կազմակերպումն ու բաշխումը։ ԱՄՆ-ի կողմից տրամադրվող պետական և մասնավոր օգնության ընդհանուր ծավալները նույնպես զգալի էին. 1920 թվականի ամերիկյան պաշտոնական փաստաթղթերում Հայաստանի և Անդրկովկասի օգնության համար արձանագրված են մի քանի աղբյուրներից ձևավորված միլիոնավոր դոլարների հատկացումներ, որոնց թվում՝ Near East Relief-ի նվիրատվությունները։ Աշխատության կարևորությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս գնահատելու Ամերկոմի գործունեության երկարաժամկետ հետևանքները Հայաստանի հասարակական կյանքում։ Կազմակերպության գործունեությունը նպաստեց հազարավոր մարդկանց փրկությանը, որբերի խնամքին, առողջապահական ու կրթական հաստատությունների պահպանմանը և պատերազմի ու ցեղասպանության հետևանքներից տուժած բնակչության վերականգնմանը։ Միևնույն ժամանակ դրա պատմությունը կարելի է դիտարկել հայ-ամերիկյան հարաբերությունների և միջազգային մարդասիրական համագործակցության զարգացման ավելի լայն համատեքստում։ 1930 թվականին Near East Relief-ի գործունեությունը վերափոխվեց Near East Foundation-ի ստեղծմամբ, ինչը խորհրդանշում էր արտակարգ օգնության փուլից դեպի ավելի երկարաժամկետ զարգացման ծրագրերի անցումը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, ցեղասպանագետներին, մարդասիրական կազմակերպությունների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, սփյուռքագետներին և հայ-ամերիկյան հարաբերությունների ուսումնասիրողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու 1918-1930 թվականներին Հայաստանում իրականացված ամերիկյան մարդասիրական լայնածավալ գործունեության հիմնական ուղղությունները, դրա կազմակերպական մեխանիզմները և ազդեցությունը հայ բնակչության սոցիալական ու ժողովրդագրական վերականգնման վրա՝ ընդգծելով այն կարևոր դերը, որն ունեցել է միջազգային օգնությունը հետցեղասպանական և հետպատերազմյան Հայաստանի ամենածանր տարիներին։

Психология

Գիրքը՝ «Տարիքային և մանկավարժական հոգեբանություն», հեղինակը Պետրովսկի Ա.Վ., հանդիսանում է հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ, որը ներկայացնում է մարդու հոգեկան զարգացման օրինաչափությունները տարիքային տարբեր փուլերում և դրանց կապը կրթական-դաստիարակչական գործընթացների հետ։ Այն ընդգրկում է տարիքային հոգեբանության հիմնական բաժինները՝ մանկություն, պատանեկություն, երիտասարդություն և հասուն տարիք, բացահայտելով յուրաքանչյուր փուլին բնորոշ հոգեբանական առանձնահատկությունները, ճանաչողական գործընթացների զարգացումը, անձի ձևավորումը և սոցիալականացման մեխանիզմները։ Գրքում մանրամասն քննարկվում են նաև մանկավարժական հոգեբանության հիմնախնդիրները՝ ուսուցման և դաստիարակության հոգեբանական հիմքերը, ուսանողի գործունեության մոտիվացիան, ուսուցիչ-աշակերտ փոխհարաբերությունները և ուսումնական գործընթացի արդյունավետության բարձրացման պայմանները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձված անձի զարգացման վրա սոցիալական միջավայրի ազդեցությանը, խմբային փոխազդեցություններին, ինչպես նաև կրթական մեթոդների հոգեբանական հիմնավորմանը։ Ներառված են տեսական մոտեցումներ և փորձարարական ուսումնասիրությունների արդյունքներ, որոնք օգնում են հասկանալ կրթության և հոգեբանական զարգացման փոխկապակցվածությունը։ Այս աշխատությունը նախատեսված է ուսանողների, հոգեբանների, մանկավարժների և կրթության ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով անձի զարգացման և ուսուցման գործընթացների խորքային ընկալմանը։

Право

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարությունում արդարադատության մատչելիության սկզբունքի, դրա իրավական բովանդակության և իրականացման օրենսդրական երաշխիքների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում անձի՝ դատարան դիմելու, իր իրավունքներն ու օրինական շահերը դատական կարգով պաշտպանելու հնարավորությունները, ինչպես նաև արդյունավետ դատական պաշտպանության ապահովման հիմնական իրավական նախադրյալները։ Վերլուծվում են քաղաքացիական դատավարության այն ընթացակարգային մեխանիզմները, որոնք պայմանավորում են դատարանի մատչելիությունը, գործերի ողջամիտ ժամկետներում քննությունը, կողմերի դատավարական հավասարությունը և դատական պաշտպանության արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայց ներկայացնելու պայմաններին, դատական ծախսերին, իրավաբանական օգնության հասանելիությանը, դատավարական ժամկետներին, դատական ակտերի բողոքարկման և դրանց կատարման հետ կապված երաշխիքներին։ Դիտարկվում են արդարադատության մատչելիությունը սահմանափակող իրավական, կազմակերպական և ընթացակարգային հնարավոր խոչընդոտները, ինչպես նաև դրանց հաղթահարման օրենսդրական միջոցները։ Քննարկվում է ազգային օրենսդրության և մարդու դատական պաշտպանության իրավունքի վերաբերյալ միջազգային իրավական սկզբունքների փոխկապակցվածությունը։ Կարևորվում է այնպիսի դատավարական կարգավորումների ձևավորումը, որոնք միաժամանակ ապահովում են դատարան դիմելու իրական հնարավորություն, իրավական որոշակիություն և քաղաքացիական գործերի արդյունավետ քննություն։ Անդրադարձ է կատարվում նաև օրենսդրական կարգավորումների կատարելագործման ուղղություններին և դատավարական երաշխիքների գործնական նշանակությանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնելու արդարադատության մատչելիության տեղն ու նշանակությունը քաղաքացիական դատավարության համակարգում և գնահատելու դրա ապահովման իրավական մեխանիզմները։ Այն կարող է օգտակար լինել քաղաքացիական դատավարության, մարդու իրավունքների և դատական համակարգի ուսումնասիրությամբ զբաղվող իրավաբանների, հետազոտողների, դատական ոլորտի մասնագետների և ուսանողների համար։

История

Այս աշխատությունը նվիրված է 1985–1991 թվականների Հայաստանի պարբերական մամուլի զարգացման, բովանդակային փոփոխությունների և հասարակական դերի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով վերակառուցման (պերեստրոյկա) և անկախության նախօրեի քաղաքական-սոցիալական գործընթացների ազդեցությունը մամուլի համակարգի վրա։ Գրքում վերլուծվում է խորհրդային վերջին տարիների հայկական մամուլի կառուցվածքը՝ կենտրոնական և հանրապետական թերթեր, գիտական հանդեսներ, արտադրական ու մասնագիտական պարբերականներ, ինչպես նաև դրանց խմբագրական քաղաքականության առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում 1985-ից սկսված գաղափարական մեղմացման և խոսքի հարաբերական ազատության աճին, որի արդյունքում մամուլում աստիճանաբար ընդլայնվեց քննադատական հրապարակումների շրջանակը, սկսեցին քննարկվել սոցիալական խնդիրներ, տնտեսական դժվարություններ, բնապահպանական հարցեր և հասարակական բարեփոխումների անհրաժեշտություն։ Աշխատությունում առանձնապես կարևոր տեղ է զբաղեցնում 1988 թվականի Ղարաբաղյան շարժման, Սպիտակի երկրաշարժի և 1991 թվականի անկախության գործընթացի լուսաբանման վերլուծությունը, որոնք կտրուկ փոխեցին մամուլի թեմատիկան՝ այն դարձնելով առավել քաղաքականացված և ազգային օրակարգին ուղղված։ Քննարկվում է նաև մամուլի դերի աճը հասարակական կարծիքի ձևավորման, ազգային ինքնագիտակցության բարձրացման և քաղաքական մոբիլիզացիայի գործընթացներում՝ ցույց տալով, թե ինչպես պարբերականները դարձան անցումային շրջանի կարևոր տեղեկատվական և գաղափարական հարթակներ։ Վերլուծվում են նաև գրաքննության թուլացման, խմբագրական անկախության ընդլայնման և նոր պարբերականների առաջացման միտումները, որոնք նախանշեցին հետխորհրդային մամուլի համակարգի ձևավորումը Հայաստանում։ Գրքի նպատակն է ներկայացնել այդ շրջանի մամուլի բազմաշերտ զարգացումը՝ որպես հասարակական փոփոխությունների և պետական վերափոխման կարևոր աղբյուր։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքների էլեկտրոնային, կուլոնյան և թունելային բնութագրերի տեսական ուսումնասիրությանը։ Վերլուծվում են նանոմասշտաբային համակարգերում լիցքակիրների վարքի առանձնահատկությունները, քվանտային սահմանափակման ազդեցությունը, էլեկտրոնային էներգետիկ մակարդակների ձևավորումը և փոխազդեցությունները։ Ուսումնասիրությունում դիտարկվում են կուլոնյան փոխազդեցությունների դերը, էլեկտրոնների լիցքային հատկությունները, ինչպես նաև թունելային անցումների մեխանիզմները տարբեր տեսակի կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքներում։ Ներկայացվում են մոդելավորման տեսական մոտեցումներ, հաշվարկային մեթոդներ և ֆիզիկական մոդելներ, որոնք հնարավորություն են տալիս կանխատեսել նանոհամակարգերի հաղորդականությունը, էլեկտրոնային վիճակները և քվանտային երևույթների դրսևորումները։ Աշխատության արդյունքները կարևոր նշանակություն ունեն նանոէլեկտրոնիկայի, քվանտային սարքերի, նոր սերնդի կիսահաղորդչային տարրերի և բարձր տեխնոլոգիական համակարգերի մշակման համար։

Экономика

Հանրային կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տեղական ինքնակառավարման համակարգի գործունեության արդյունավետության բարձրացման հիմնական ուղղությունների և կառուցակարգերի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում համայնքային կառավարման կազմակերպման սկզբունքները, տեղական ինքնակառավարման մարմինների լիազորությունների իրականացումը, վարչական և ֆինանսական կարողությունների զարգացումը, ինչպես նաև համայնքային ծառայությունների կազմակերպման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնության, սեփական եկամուտների ձևավորման, բյուջետային միջոցների արդյունավետ օգտագործման և կառավարման հաշվետվողականության բարձրացման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են պետական ու տեղական կառավարման մարմինների փոխհարաբերությունները, լիազորությունների բաշխման և ապակենտրոնացման հետ կապված հարցերը։ Քննարկվում են նաև համայնքային կառավարման թափանցիկության, բնակչության մասնակցության, տեղական ծրագրերի մշակման և համայնքային ենթակառուցվածքների զարգացման կազմակերպական մեխանիզմները։ Դիտարկվում են կառավարման համակարգի կատարելագործման և տեղական մակարդակում որոշումների ընդունման արդյունավետության բարձրացման հնարավոր մոտեցումները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հանրային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, տարածքային զարգացման և համայնքային տնտեսության ոլորտներով զբաղվող հետազոտողների, մասնագետների ու համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։