Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Ինֆորմացիոն ցանկ (1991, Հունվար, թիվ 1)

Культура

Հայկական ասեղնագործություն աշխատությունը հայ ժողովրդական կիրառական արվեստի ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է հայկական ասեղնագործության պատմական զարգացումը, տարածաշրջանային առանձնահատկությունները և գեղարվեստական համակարգը, այն բացատրում է, թե ինչպես են ձևավորվել ավանդական զարդանախշերը, գունային լուծումները և տեխնիկական կատարողական եղանակները տարբեր շրջաններում՝ Արցախում, Սյունիքում, Վասպուրականում և այլ վայրերում, գիրքը անդրադառնում է նաև ասեղնագործության կիրառությանը կենցաղում և ծիսական մշակույթում՝ հագուստ, ծածկոցներ, եկեղեցական գործվածքներ և տնային իրեր, միաժամանակ ընդգծելով խորհրդանշական մոտիվների նշանակությունը և դրանց կապը հայ ժողովրդի աշխարհընկալման ու հավատալիքների հետ, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր արվեստագիտության, ազգագրության և մշակութաբանության համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է V–VIII դարերի հայ սրբախոսական (ագիոգրաֆիկ) գրականության պատմագիտական արժեքի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով այդ ժանրի աղբյուրագիտական նշանակությունը հայ միջնադարյան պատմության վերականգնման գործում։ Գրքում վերլուծվում են սրբերի վարքագրությունները, նահատակությունների նկարագրությունները և եկեղեցական ավանդությունները՝ որպես պատմական իրականության արտացոլման յուրահատուկ ձևեր։ Հեղինակը ներկայացնում է սրբախոսական տեքստերի ձևավորման պատմական և մշակութային պայմանները, դրանց գաղափարական հիմքերը և լեզվաոճական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես են այս ստեղծագործությունները պահպանել տվյալ ժամանակաշրջանի սոցիալական հարաբերությունների, քաղաքական իրավիճակի, կենցաղի և մտածողության մասին արժեքավոր տեղեկություններ։ Աշխատության մեջ համադրվում են գրավոր աղբյուրների քննություն և պատմական համեմատական վերլուծություն՝ ցույց տալու համար սրբախոսական գրականության դերը որպես միջնադարյան պատմության կարևոր երկրորդային, բայց հաճախ անփոխարինելի աղբյուր։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հայագետների, պատմաբանների, բանասիրագետների և եկեղեցական գրականության հետազոտողների համար՝ նպաստելով V–VIII դարերի հայ մշակույթի և պատմական գիտակցության խորքային ըմբռնմանը։

Литература

Հրատարակության վերնագիրը, հավանաբար, կապված է օսմանյան պատմական միջավայրում գործածվող «վալիդե» տիտղոսի հետ, որը նշանակում էր սուլթանի մայր և արքունական կյանքում կարող էր ունենալ կարևոր հասարակական ու քաղաքական դեր։ Այս համատեքստում գիրքը կարող է առնչվել օսմանյան պալատական միջավայրին, արքունական հարաբերություններին և իշխանության շուրջ ձևավորված պատմական իրադարձություններին։ Վալիդե սուլթանների ազդեցությունը տարբեր ժամանակաշրջաններում պայմանավորված էր նրանց դիրքով, ընտանեկան կապերով և արքունական շրջանակներում ունեցած հեղինակությամբ։ Նրանց գործունեության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալու Օսմանյան կայսրության կառավարման համակարգի ոչ պաշտոնական կողմերը, պալատական քաղաքականության առանձնահատկությունները և կանանց դերը իշխանական հարաբերություններում։ Այնուամենայնիվ, վերնագրի առաջին բաղադրիչի ճշգրիտ նույնականացումը պարզ չէ, ուստի հնարավոր չէ վստահորեն որոշել, թե կոնկրետ որ անձի կամ իրադարձության մասին է խոսքը։ Առաջին հատորը ներկայացնում է բազմահատոր հրատարակության սկզբնական մասը և կարող է պարունակել թեմայի նախնական շարադրանքը կամ պատմության առաջին փուլերը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, արքունական մշակույթով, պատմական կենսագրություններով և հայերեն տպագիր գրականության մեջ օսմանյան թեմաների ներկայացմամբ զբաղվող ընթերցողների համար։

Лингвистика

Այս գիրքը նվիրված է Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմություն» երկի բառապաշարի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ հիմնված հաճախականության բառարանի կազմման և վերլուծության մեթոդների վրա։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է պատմագրական կարևորագույն երկի լեզվական կառուցվածքը, բառային կազմը, կիրառվող բառերի հաճախականությունը, իմաստային առանձնահատկությունները և լեզվական շերտերը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դասական հայերենի բառապաշարի հարստությունը, հեղինակի լեզվական նախասիրությունները և պատմագրական ոճի առանձնահատկությունները։ Գրքում ներկայացվում են բառերի գործածության վիճակագրական տվյալներ, բառային միավորների դասակարգումներ և դրանց դերը ստեղծագործության լեզվական համակարգում։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայոց լեզվի պատմության, գրաբարի ուսումնասիրության, հին հայկական գրականության և մատենագրության հետազոտության համար, քանի որ բացահայտում է միջնադարյան հայ պատմագրության լեզվական առանձնահատկությունները և Մովսես Խորենացու ստեղծագործության բառային հարուստ ժառանգությունը։ Այն օգտակար աղբյուր է լեզվաբանների, բանասերների, հայագետների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրվում են հայոց լեզվի զարգացման ընթացքով ու դասական գրականության լեզվական ուսումնասիրությամբ։

Право

Հրատարակությունը պատմական իրավական բնույթի պաշտոնական հրահանգ է, որը սահմանում է Երևանի դատական շրջանի նոտարների և նրանց պարտականությունները կատարող անձանց մասնագիտական գործունեության կազմակերպման ու իրականացման հիմնական կանոնները։ Փաստաթուղթը հաստատվել է շրջանային դատարանի կողմից 1901 թվականի հոկտեմբերի 10-ին և արտացոլում է Ռուսական կայսրության իրավական համակարգի շրջանակում տվյալ ժամանակաշրջանի նոտարական գործունեության կարգավորման առանձնահատկությունները։ Հրահանգի բովանդակությունը կարևոր է առաջին հերթին այն պատճառով, որ այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել նոտարական հաստատության գործառույթները, իրավասության սահմանները, աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքները և նոտարների կողմից իրավական գործողությունների կատարման ընթացակարգերը։ Նման փաստաթղթերում սովորաբար մանրամասն կարգավորվում են փաստաթղթերի ընդունման, ստուգման և ձևակերպման, կողմերի ինքնության ու իրավունակության պարզման, գործարքների վավերացման, գրանցամատյանների վարման, վճարների գանձման և նոտարական գործողությունների պատշաճ արձանագրման հարցերը։ Հրահանգը կարող է կարևոր տեղեկություններ պարունակել նաև նոտարների պաշտոնական պարտականությունների, պատասխանատվության, փաստաթղթերի պահպանման և գործավարության պահանջների վերաբերյալ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն հանգամանքը, որ հրահանգը վերաբերում է Երևանի դատական շրջանին, ուստի այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ տարածքում գործող իրավական և վարչական մեխանիզմների մասին։ Փաստաթղթի ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել, թե ինչպես էր կազմակերպվում մասնավոր իրավահարաբերությունների պետական կամ իրավական վերահսկողությունը, ինչպես էին պաշտոնապես ամրագրվում գույքային և այլ իրավական գործարքները և ինչ դեր էր վերապահված նոտարական համակարգին հասարակական ու տնտեսական հարաբերությունների կարգավորման գործում։ Հրահանգը կարող է արժեքավոր լինել նաև անշարժ գույքի, ժառանգության, պարտավորությունների, լիազորագրերի, պայմանագրերի և այլ քաղաքացիաիրավական գործողությունների պատմական ուսումնասիրության համար, քանի որ նոտարական փաստաթղթերը հաճախ հանդիսացել են նման հարաբերությունների իրավական ամրագրման կարևոր միջոց։ Նման աղբյուրի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ոչ միայն իրավական նորմերը, այլև իրավական մշակույթի և գործարար շրջանառության գործնական կողմերը։ Կարևոր է նաև փաստաթղթի լեզվական և գործավարական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ 20-րդ դարի սկզբի պաշտոնական իրավական փաստաթղթերի ձևակերպումները, տերմինաբանությունը և կառուցվածքը արտացոլում են այդ ժամանակաշրջանի վարչական ու իրավական մշակույթը և կարող են հետաքրքրել իրավական լեզվի ու փաստաթղթագիտության ուսումնասիրությամբ զբաղվողներին։ Հրահանգը կարող է դիտարկվել նաև որպես աղբյուր Երևանի և ընդհանրապես Արևելյան Հայաստանի հասարակական-իրավական պատմության ուսումնասիրության համար։ Նոտարական համակարգի գործունեության կարգավորումը կապված էր քաղաքացիական շրջանառության, սեփականության հարաբերությունների, առևտրի և տնտեսական կյանքի զարգացման հետ, ուստի փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալու տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակության իրավական կազմակերպվածությունը։ Պատմական իրավագիտության տեսանկյունից այն կարևոր է նաև նրանով, որ ցույց է տալիս կայսերական իրավական նորմերի կիրառումը կոնկրետ դատական վարչատարածքային միավորում և թույլ է տալիս ուսումնասիրել կենտրոնական իրավական համակարգի ու տեղական վարչական պրակտիկայի փոխհարաբերությունները։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը արժեքավոր առաջնային աղբյուր է 1901 թվականի Երևանի դատական շրջանի նոտարական գործունեության, իրավական գործավարության և քաղաքացիաիրավական հարաբերությունների կարգավորման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբաններին, պատմաբաններին, աղբյուրագետներին, նոտարական համակարգի պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողներին և Ռուսական կայսրության վերջին շրջանի Երևանի իրավական ու վարչական պատմությունն ուսումնասիրող մասնագետներին։

Технология

Աշխատանքը նվիրված է գերբարձր հաճախականության տիրույթի ազդանշանների օպտիկական մշակման սարքերի հետազոտությանը և դրանց հիման վրա համապատասխան համակարգերի նախագծմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել օպտիկական և գերբարձր հաճախականության տեխնոլոգիաների համակցման հնարավորությունները, բացահայտել ազդանշանների փոխանցման և մշակման ժամանակ առաջացող հիմնական ֆիզիկական ու տեխնիկական խնդիրները և մշակել համակարգային լուծումներ, որոնք կարող են ապահովել ազդանշանների արդյունավետ, արագ և հնարավորինս ճշգրիտ մշակում։ Թեմայի հիմքում ընկած է օպտիկական տեխնոլոգիաների կիրառումը այնպիսի ազդանշանների հետ աշխատելու համար, որոնց հաճախականությունը շատ բարձր է, և որոնց մշակման ավանդական էլեկտրոնային միջոցները կարող են հանդիպել արագագործության, թողունակության, կորուստների կամ էլեկտրամագնիսական համատեղելիության սահմանափակումների։ Օպտիկական մոտեցումները հնարավորություն են տալիս օգտագործելու լույսի բարձր հաճախականությունը, լայն թողունակությունը և զուգահեռ մշակման ներուժը՝ գերբարձր հաճախականության համակարգերի բնութագրերը բարելավելու նպատակով։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է օպտիկական ազդանշանների ձևավորման, մոդուլացման, փոխանցման, փոխակերպման և մշակման համար օգտագործվող սարքերի ուսումնասիրությունը։ Կարող են դիտարկվել օպտիկական մոդուլյատորներ, ֆոտոդետեկտորներ, լազերային աղբյուրներ, օպտիկական ֆիլտրեր, ինտերֆերոմետրիկ հանգույցներ և այլ օպտոէլեկտրոնային բաղադրիչներ։ Յուրաքանչյուր սարքի աշխատանքի սկզբունքի, հիմնական տեխնիկական պարամետրերի և կիրառման սահմանափակումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ընտրել համակարգի կոնկրետ խնդրին առավել համապատասխան կառուցվածքային լուծումները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել գերբարձր հաճախականության ազդանշանների օպտիկական փոխակերպմանը։ Էլեկտրական ազդանշանի օպտիկական կրիչի վրա մոդուլացումը հնարավորություն է տալիս այն փոխանցել օպտիկական միջավայրով և իրականացնել որոշակի գործողություններ՝ առանց ամբողջական էլեկտրոնային մշակման անհրաժեշտության։ Հետադարձ ֆոտոէլեկտրական փոխակերպման միջոցով ստացվում է մշակված էլեկտրական ազդանշան, ինչը թույլ է տալիս օպտիկական բաղադրիչները ինտեգրել ավանդական ռադիոհաճախականային համակարգերի հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել ազդանշանի պարամետրերի փոփոխությունը փոխանցման և մշակման տարբեր փուլերում։ Կարևոր են ամպլիտուդի և փուլի փոփոխությունները, հաճախականային բնութագրերը, աղմուկի մակարդակը, ազդանշան-աղմուկ հարաբերակցությունը, դինամիկ տիրույթը, ոչ գծային աղավաղումները և օպտիկական ու էլեկտրոնային բաղադրիչների ներդրած կորուստները։ Այս պարամետրերի համատեղ գնահատումը հնարավորություն է տալիս որոշելու ամբողջ համակարգի արդյունավետությունը և բացահայտելու դրա առավել խոցելի հանգույցները։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև օպտիկական ֆիլտրացման և հաճախականային ընտրության մեթոդների ուսումնասիրություն։ Օպտիկական տիրույթում իրականացվող ֆիլտրացումը կարող է կիրառվել անհրաժեշտ հաճախականային բաղադրիչների առանձնացման, անցանկալի ազդանշանների ճնշման կամ ազդանշանի սպեկտրի ձևավորման համար։ Նման մոտեցումները կարող են հատկապես օգտակար լինել այն համակարգերում, որտեղ անհրաժեշտ է բարձր արագությամբ իրականացնել ազդանշանների ընտրություն կամ նախնական մշակում։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է համակարգերի նախագծման մեթոդաբանությունը։ Սարքերի առանձին ուսումնասիրությունից բացի անհրաժեշտ է դիտարկել դրանց փոխկապակցված աշխատանքը և որոշել համակարգի կառուցվածքը՝ ելնելով պահանջվող ֆունկցիոնալությունից։ Նախագծման ընթացքում կարող են հաշվի առնվել ազդանշանի հաճախականային տիրույթը, պահանջվող թողունակությունը, մշակման արագությունը, թույլատրելի կորուստները, աղմուկը, չափերը, էներգիայի սպառումը և համակարգի աշխատանքի կայունությունը։ Կարող են մշակվել նաև մաթեմատիկական և համակարգչային մոդելներ, որոնց միջոցով հնարավոր է նախապես գնահատել նախագծվող համակարգի վարքագիծը տարբեր աշխատանքային պայմաններում։ Մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել օպտիկական և ռադիոհաճախականային բաղադրիչների փոխազդեցությունը, ընտրել օպտիմալ պարամետրեր և նվազեցնել փորձարարական նախագծման ընթացքում առաջացող սխալների ու ծախսերի հավանականությունը։ Հատուկ նշանակություն ունի համակարգի կայունության և հուսալիության ապահովումը։ Օպտիկական աղբյուրների պարամետրերի տատանումները, ջերմաստիճանի փոփոխությունները, բաղադրիչների ոչ գծայինությունը և արտաքին ազդեցությունները կարող են ազդել ազդանշանի որակի վրա։ Այդ պատճառով նախագծման ժամանակ կարող են դիտարկվել կայունացման, կալիբրացման և սխալների նվազեցման համապատասխան մեթոդներ։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև օպտիկական մշակման համակարգերի կիրառման հնարավոր ոլորտները։ Դրանք կարող են ընդգրկել ռադարային և կապի համակարգեր, ազդանշանների արագ փոխանցում ու ֆիլտրացում, չափիչ տեխնիկա, լայնաշերտ հաղորդակցություն և այլ կիրառություններ, որտեղ անհրաժեշտ է գերբարձր հաճախականության ազդանշանների արագ ու արդյունավետ մշակում։ Օպտիկական և էլեկտրոնային տեխնոլոգիաների համակցումը կարող է հնարավորություն տալ ստեղծելու հիբրիդային համակարգեր, որոնք համատեղում են երկու տեխնոլոգիական մոտեցումների առավելությունները։ Հետազոտության արդյունքների գնահատման համար կարող են օգտագործվել փորձարարական չափումներ և մոդելավորման արդյունքներ։ Նախագծված հանգույցների և համակարգերի փորձարկումը հնարավորություն է տալիս ստուգելու տեսական հաշվարկների համապատասխանությունը իրական աշխատանքային պայմաններին և բացահայտելու տեխնիկական սահմանափակումները։ Ստացված արդյունքների հիման վրա կարող են առաջարկվել սարքերի կառուցվածքային կատարելագործումներ և համակարգի պարամետրերի օպտիմալացման եղանակներ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է օպտոէլեկտրոնիկայի, գերբարձր հաճախականության տեխնիկայի, կապի համակարգերի և ազդանշանների մշակման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ուսումնասիրել օպտիկական տեխնոլոգիաների միջոցով բարձր հաճախականությամբ ազդանշանների մշակման արդյունավետ եղանակները և դրանց հիման վրա նախագծել համապատասխան համակարգեր։ Թեման ունի կարևոր գիտատեխնիկական նշանակություն, քանի որ օպտիկական ազդանշանների մշակման տեխնոլոգիաների զարգացումը կարող է նպաստել ավելի լայնաշերտ, արագագործ, ճշգրիտ և հուսալի գերբարձր հաճախականության համակարգերի ստեղծմանը։