Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Ինֆորմացիոն ցանկ = Новые книги. Обшественно-политические науки. Информационный указатель (1991, Փետրվար, թիվ 2)

Лингвистика

Աշխատությունը գրաբարի՝ հայոց լեզվի դասական գրավոր ձևի ուսուցման համար նախատեսված ուսումնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է լեզվի ուսումնասիրման առաջին փուլի համար։ Այն միտված է սովորողներին ծանոթացնելու գրաբարի հիմնական առանձնահատկություններին, լեզվական կառուցվածքին և գրավոր խոսքի ավանդույթներին՝ հիմք ստեղծելով հետագա խորացված ուսումնասիրության համար։ Գրաբարը հայ մատենագրության, պատմագրության, աստվածաբանական երկերի, փիլիսոփայական աշխատությունների և միջնադարյան գիտական գրականության կարևոր լեզուն է, ուստի դրա իմացությունը հնարավորություն է տալիս անմիջականորեն առնչվելու հայ մշակութային ու մտավոր ժառանգության բազմաթիվ սկզբնաղբյուրների հետ։ Սկզբնական դասընթացի շրջանակում գրաբարի ուսումնասիրությունը ենթադրում է լեզվի քերականական կառուցվածքի, բառապաշարի, բառաձևերի, հոլովման ու խոնարհման համակարգերի և նախադասության կառուցման առանձնահատկությունների աստիճանական յուրացում։ Նման ձեռնարկները կարևոր նշանակություն են ունեցել լեզվի ուսուցումը համակարգված դարձնելու, տեսական գիտելիքները գործնական վարժությունների հետ համադրելու և սովորողների ինքնուրույն աշխատանքի հմտությունները զարգացնելու գործում։ Գրաբարի ուսումնասիրությունը նպաստում է նաև ժամանակակից հայերենի պատմական շերտերի ավելի խոր ըմբռնմանը, լեզվական փոփոխությունների ճանաչմանը և հայերենի զարգացման տարբեր փուլերի համեմատական դիտարկմանը։ Ձեռնարկը կարող է օգտակար լինել հայագիտական կրթություն ստացողների, լեզվաբանների, բանասերների, պատմաբանների և հայ հին գրականությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն ներկայացնում է հայոց լեզվի դասական ավանդույթի ուսուցման պատմության կարևոր կողմերից մեկը և արժեք ունի գրաբարի դասավանդման մեթոդների, հայերեն լեզվաբանական ձեռնարկների ու տասնիններորդ դարի հայ կրթական մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է փրկարարների մասնագիտական-կիրառական ֆիզիկական պատրաստվածության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ արտակարգ իրավիճակներում արդյունավետ և անվտանգ գործունեության ապահովման համատեքստում։ Քննարկվում են փրկարարական մասնագիտության ֆիզիկական պահանջները, մասնագիտական պարտականությունների կատարման ընթացքում առաջացող ծանրաբեռնվածությունները և դրանց համապատասխան ֆիզիկական կարողությունների զարգացման անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուժի, դիմացկունության, արագության, ճարպկության, շարժումների համակարգման և ֆունկցիոնալ պատրաստվածության նշանակությանը փրկարարական աշխատանքների իրականացման գործընթացում։ Ուսումնասիրվում են մասնագիտական գործունեության առանձնահատկություններով պայմանավորված ֆիզիկական պատրաստության պահանջները, այդ թվում՝ բարդ տեղանքում տեղաշարժվելու, սահմանափակ տարածություններում աշխատելու, հատուկ հանդերձանք կրելու և երկարատև ֆիզիկական ծանրաբեռնվածություններին դիմակայելու կարողությունները։ Դիտարկվում են ֆիզիկական պատրաստվածության գնահատման չափանիշները, շարժողական ընդունակությունների ստուգման մեթոդները և մասնագիտական առաջադրանքների կատարման արդյունավետության հետ դրանց փոխկապակցվածությունը։ Կարևորվում են ընդհանուր ֆիզիկական պատրաստության և մասնագիտական-կիրառական մարզումների համադրումը, վարժությունների նպատակային ընտրությունը և ուսումնական գործընթացի կազմակերպման մեթոդաբանական սկզբունքները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել փրկարարների ֆիզիկական զարգացման մակարդակը, տարիքային և անհատական առանձնահատկությունները, մարզվածության ցուցանիշները և մասնագիտական պատրաստվածության կատարելագործման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունների աստիճանական ավելացմանը, օրգանիզմի հարմարվողականությանը, հոգեֆիզիոլոգիական կայունությանը և լարված իրավիճակներում աշխատունակության պահպանմանը։ Առանձնացվում են հոգնածության կանխարգելման, վնասվածքների ռիսկի նվազեցման, վերականգնողական միջոցառումների և ֆիզիկական պատրաստության անվտանգության ապահովման հարցերը։ Կարևորվում է նաև փրկարարների մասնագիտական ուսուցման ընթացքում իրական աշխատանքային պայմաններին մոտեցված գործնական վարժությունների կիրառումը՝ անհրաժեշտ շարժողական հմտությունների և գործողությունների ճշգրտության զարգացման նպատակով։ Աշխատությունը կարող է ներկայացնել ֆիզիկական պատրաստության ծրագրերի կատարելագործման, մարզումների արդյունավետության գնահատման և մասնագիտական պահանջներին համապատասխան պատրաստվածության չափորոշիչների մշակման մոտեցումներ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ փրկարարական ծառայությունների ուսումնական կենտրոնների, մասնագիտական պատրաստության կազմակերպիչների և ֆիզիկական դաստիարակության մասնագետների համար։ Այն օգտակար է փրկարարների, մարզիչների, ֆիզիկական պատրաստության հրահանգիչների, արտակարգ իրավիճակների կառավարման մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Право

Այս գիրքը՝ «Հին հայ իրավունքի պատմություն. Հատոր 1», ներկայացնում է հայ իրավական մտքի և իրավական համակարգերի ձևավորման վաղ փուլերը՝ սկսած հնագույն ավանդական նորմերից մինչև պետականացված իրավունքի առաջին համակարգված դրսևորումները։ Այն ուսումնասիրում է սովորութային իրավունքի հիմքերը, համայնքային կարգավորումները և դրանց աստիճանական փոխակերպումը պետական իրավական ինստիտուտների մեջ։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական հին իրավական աղբյուրներին, եկեղեցական իրավունքի ազդեցությանը, ինչպես նաև իրավական նորմերի կապին սոցիալական կառուցվածքի և սովորույթների հետ։ Հեղինակը վերլուծում է նաև իրավունքի զարգացման վրա ազդած պատմական և մշակութային գործոնները՝ ցույց տալով, թե ինչպես է ձևավորվել հայկական իրավական մտածողությունը։ Նյութը համադրում է պատմական, իրավաբանական և աղբյուրագիտական մոտեցումներ՝ ապահովելով համակարգված պատկերացում հին հայկական իրավունքի հիմքերի վերաբերյալ։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է անհետաձգելի գինեկոլոգիական վիճակներով հիվանդների վարման օպտիմալ մարտավարության մշակմանը և էնդոսկոպիկ տեխնիկայի կիրառման արդյունավետության գնահատմանը։ Դիտարկվում են շտապ բժշկական միջամտություն պահանջող գինեկոլոգիական հիվանդությունների և բարդությունների ախտորոշման, բուժման ու հետվիրահատական հսկողության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լապարոսկոպիկ և այլ նվազ ինվազիվ մեթոդների կիրառման հնարավորություններին, դրանց ցուցումներին և կլինիկական արդյունավետությանը։ Վերլուծվում են հիվանդի վիճակի արագ գնահատման, ախտորոշման ճշգրտման և համապատասխան վիրաբուժական մարտավարության ընտրության սկզբունքները՝ հաշվի առնելով ախտաբանական գործընթացի բնույթը և ծանրության աստիճանը։ Քննարկվում են էնդոսկոպիկ միջամտությունների առավելությունները ավանդական վիրաբուժական մոտեցումների համեմատ՝ կապված վիրահատական վնասվածքի նվազեցման, վերականգնման ժամանակահատվածի կրճատման և բուժման արդյունքների բարելավման հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հնարավոր բարդությունների կանխարգելմանը, հետվիրահատական շրջանի կազմակերպմանը և հիվանդների հետագա հսկողությանը։ Կարևորվում է ախտորոշիչ և բուժական միջոցառումների հաջորդականության ճիշտ ընտրությունը, քանի որ անհետաձգելի իրավիճակներում ժամանակին իրականացված միջամտությունը կարող է էական նշանակություն ունենալ բուժման արդյունավետության համար։ Հետազոտությունը նպաստում է շտապ գինեկոլոգիական օգնության կազմակերպման և նվազ ինվազիվ վիրաբուժական մեթոդների կիրառման մոտեցումների կատարելագործմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գինեկոլոգների, վիրաբույժների, էնդոսկոպիկ վիրաբուժության մասնագետների, շտապ օգնության բժիշկների, հետազոտողների և բժշկական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Литература

Ժողովածուն ներկայացնում է Պատկանյան ազգանունը կրող վարժապետի երգերը՝ միավորելով հայերեն երգային և բանաստեղծական ստեղծագործություններ մեկ հրատարակության մեջ։ Վերնագրում նշված «վարժապետ» բնորոշումը մատնանշում է հեղինակի կամ ստեղծագործությունների հետ կապված անձի մանկավարժական գործունեությունը՝ ընդգծելով կրթության և գրականության միջև հնարավոր կապը։ XIX դարի հայ մշակութային կյանքում երգերն ու բանաստեղծությունները կարևոր դեր էին կատարում ազգային լեզվի պահպանման, գրական ճաշակի ձևավորման և հասարակական գաղափարների տարածման գործում։ Երգարանային ժողովածուները կարող էին ծառայել ինչպես անհատական ընթերցանության, այնպես էլ ուսումնական կամ հավաքական երգեցողության նպատակներին՝ նպաստելով գրական ստեղծագործությունների տարածմանը տարբեր միջավայրերում։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ երգային գրականության, բանաստեղծական ժառանգության և XIX դարի կրթամշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև Պատկանյան ազգանվան հետ կապված գրական ժառանգության մատենագիտական ուսումնասիրությունների, պատմական երգարանների համեմատական քննության և ժամանակաշրջանի հայալեզու տպագիր մշակույթի հետազոտության ընթացքում։ Ժողովածուն հայ գրքի պատմության շրջանակում դիտարկելի է որպես երգային ստեղծագործությունների պահպանման և ընթերցողին փոխանցման օրինակ։

История

Աշխատությունը նվիրված է XIII դարի կեսերից մինչև XIV դարի երկրորդ կեսը Կիլիկյան Հայաստանի և Եգիպտոսի Մամլուքյան սուլթանության միջև ձևավորված քաղաքական, ռազմական, դիվանագիտական և տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում երկու պետությունների փոխհարաբերությունների փոփոխական բնույթն է՝ պայմանավորված Մերձավոր Արևելքում ուժերի հարաբերակցության վերափոխումներով, խաչակրաց պետությունների թուլացմամբ, մոնղոլական առաջխաղացմամբ և տարածաշրջանային առևտրական ուղիների նկատմամբ վերահսկողության համար ընթացող պայքարով։ Քննվում է Կիլիկյան Հայաստանի արտաքին քաղաքական դիրքավորումը և տարբեր ուժային կենտրոնների հետ դաշինքների ու համաձայնությունների միջոցով սեփական պետական անվտանգությունն ապահովելու փորձերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հայ-մամլուքյան ռազմական հակամարտությունների պատճառներին, դրանց քաղաքական հետևանքներին, խաղաղության և զինադադարի պայմանավորվածություններին, դեսպանությունների գործունեությանը և կողմերի միջև բանակցային հարաբերություններին։ Վերլուծվում է նաև Կիլիկիայի հայկական իշխանությունների և մոնղոլական պետությունների հարաբերությունների ազդեցությունը Եգիպտոսի սուլթանության հետ փոխհարաբերությունների վրա, քանի որ տարածաշրջանային դաշինքային համակարգերը կարևոր դեր էին կատարում կողմերի քաղաքական որոշումների ձևավորման մեջ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տնտեսական գործոնը՝ միջերկրածովյան առևտրի, ցամաքային ճանապարհների, նավահանգիստների և միջազգային առևտրական կապերի նշանակության դիտարկմամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հայկական, արաբական, լատինական և այլ միջնադարյան սկզբնաղբյուրների տեղեկությունները՝ համադրելով տարբեր քաղաքական և մշակութային միջավայրերում ստեղծված պատմական վկայությունները։ Ժամանակագրական լայն ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու հարաբերությունների տարբեր փուլերին՝ ռազմական բախումների ուժեղացումից և ժամանակավոր համաձայնություններից մինչև Կիլիկյան հայկական պետականության վերջին շրջանը։ Առանձին ուշադրության է արժանի XIV դարում տարածաշրջանային քաղաքական հավասարակշռության փոփոխությունը, արտաքին աջակցության սահմանափակումը և ներքին ու արտաքին գործոնների համադրությունը, որոնք աստիճանաբար բարդացնում էին հայկական թագավորության դիրքը։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը հայ-եգիպտական հարաբերությունները ներկայացնում է միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի միջազգային հարաբերությունների լայն համատեքստում՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական հասկանալու Կիլիկյան Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը, դիվանագիտությունը և տարածաշրջանային դերակատարությունը։