Գրաբարի դասընթաց, առաջին տարի

Lեզվաբանություն

Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է սարկազմը որպես լեզվագործաբանական քննության առարկա՝ անգլերեն լեզվական նյութի հիման վրա՝ ընդգծելով դրա իմաստաբանական, հաղորդակցական և կոնտեքստային առանձնահատկությունները։ Նշվում է, որ սարկազմը հանդես է գալիս որպես անուղղակի խոսքային գործողություն, որի դեպքում արտահայտված բառային իմաստը հաճախ հակադրվում է խոսողի իրական հաղորդակցական մտադրությանը, ինչը պայմանավորում է դրա երկշերտ մեկնաբանելիությունը։ Վերլուծվում է, որ անգլերենում սարկազմի ընկալումն ու արտահայտումը մեծապես կախված են ինտոնացիայից, խոսքային իրավիճակից, համատեքստից և ընդհանուր գիտելիքային ֆոնից, ինչը այն դարձնում է բարձր պրագմատիկ բեռնվածություն ունեցող երևույթ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սարկազմի և հեգնանքի հարաբերությանը, որտեղ սարկազմը դիտարկվում է որպես ավելի ուղղակի, հաճախ քննադատական կամ ծաղրական ենթատեքստ ունեցող խոսքային ռազմավարություն։ Նշվում է նաև, որ ժամանակակից անգլալեզու հաղորդակցությունում, հատկապես խոսակցական և մեդիա միջավայրում, սարկազմը հաճախ օգտագործվում է գնահատական արտահայտելու, սոցիալական դիրքորոշում նշելու և հուզական վերաբերմունք փոխանցելու նպատակով։ Վերլուծվում են նաև սարկազմի ճանաչողական մշակման առանձնահատկությունները, որտեղ լսողը պետք է վերակառուցի իրական իմաստը՝ հիմնվելով ոչ միայն լեզվական, այլև արտալեզվական ազդակների վրա։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ սարկազմը անգլերենում բազմաշերտ լեզվագործաբանական երևույթ է, որի ուսումնասիրությունը կարևոր է հաղորդակցության ենթատեքստային և ինտենցիոնալ մեխանիզմների բացահայտման համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է լայնական իզոտրոպ հատկություններով օժտված էլեկտրահաղորդիչ թիթեղների մագնիսաառաձգական տատանումների տեսական ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով ինդուկցված էլեկտրամագնիսական դաշտի և լայնական սահքային դեֆորմացիաների ազդեցությունը։ Հետազոտության կենտրոնում մեխանիկական և էլեկտրամագնիսական երևույթների փոխկապակցվածությունն է, երբ հաղորդիչ առաձգական մարմնի շարժումը արտաքին մագնիսական միջավայրում առաջացնում է լրացուցիչ էլեկտրամագնիսական ազդեցություններ, որոնք իրենց հերթին կարող են փոփոխել մարմնի տատանողական վարքը։ Քննվում են նյութի անիզոտրոպ հատկությունների, թիթեղի երկրաչափական պարամետրերի, մագնիսական դաշտի և դեֆորմացիոն բաղադրիչների ազդեցությունները համակարգի դինամիկական բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում լայնական սահքային դեֆորմացիաներին, որոնց հաշվառումը հատկապես կարևոր է այն դեպքերում, երբ դասական բարակ թիթեղների պարզեցված տեսությունը բավարար ճշգրտությամբ չի նկարագրում իրական դեֆորմացիոն վիճակը։ Հետազոտության շրջանակում մեխանիկական շարժման հավասարումները դիտարկվում են էլեկտրադինամիկական հարաբերությունների հետ փոխկապակցված ձևով՝ հնարավորություն տալով նկարագրել մագնիսական, էլեկտրական և առաձգական դաշտերի համատեղ ազդեցությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տատանումների սեփական հաճախականությունների, ձևերի և դիսպերսիոն հատկությունների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև դրանց կախվածությունը նյութի առաձգական ու էլեկտրահաղորդական բնութագրերից։ Տրանսվերսալ իզոտրոպիայի հաշվառումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել թիթեղի հարթության մեջ և դրան ուղղահայաց ուղղությամբ նյութի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները և գնահատել դրանց ազդեցությունը ալիքային ու տատանողական գործընթացների վրա։ Ինդուկցված էլեկտրամագնիսական դաշտի ներգրավումը մոդելում թույլ է տալիս առավել ամբողջական ներկայացնել հաղորդիչ մարմնի արձագանքը մագնիսաառաձգական փոխազդեցության պայմաններում։ Տարբեր տեսական մոտեցումների և մոտարկումների համեմատությունը կարող է ցույց տալ, թե լայնական սահքի ու էլեկտրամագնիսական կապակցվածության անտեսումը ինչպիսի տարբերություններ է առաջացնում հաշվարկային արդյունքներում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առաձգականության տեսության, թիթեղների մեխանիկայի, էլեկտրադինամիկայի և մագնիսաառաձգականության մեթոդները՝ էլեկտրահաղորդիչ անիզոտրոպ կառուցվածքների տատանողական վարքի առավել ամբողջական մաթեմատիկական նկարագրության նպատակով։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է 1920-ական թվականներին հայ նորագույն թատրոնում տեղի ունեցած գեղարվեստական և ձևային կարևոր փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով բեմական արտահայտչամիջոցների նորացմանն ու պայմանական թատերական լեզվի ձևավորմանը։ Հետազոտությունը դիտարկում է այն ժամանակաշրջանը, երբ հայ թատրոնը ձգտում էր հաղթահարել ավանդական բեմական մտածողության սահմանափակումները և ստեղծել ժամանակակից թատերական արտահայտչաձևեր։ Այդ որոնումները կապված էին ոչ միայն բեմադրական նոր սկզբունքների, այլև դերասանական խաղի, բեմանկարչության, տարածության, շարժման, ռիթմի, խոսքի և թատերական նշանի վերաիմաստավորման հետ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է պայմանականության և իրապաշտության փոխհարաբերության քննությունը, քանի որ 20-րդ դարի սկզբի թատրոնում այդ երկու գեղագիտական սկզբունքների հակադրությունը դարձել էր բեմարվեստի զարգացման առանցքային խնդիրներից մեկը։ Հետազոտության համատեքստում պայմանական թատրոնը ներկայացվում է որպես այնպիսի գեղարվեստական համակարգ, որտեղ բեմը պարտադիր չէ, որ կրկնօրինակի իրականությունը․ այն կարող է ստեղծել ինքնուրույն գեղարվեստական աշխարհ՝ նշանների, շարժումների, դիմակների, խորհրդանշական ձևերի, պայմանական դեկորների և դերասանական արտահայտչականության միջոցով։ Այս տեսանկյունից կարևոր է դառնում նաև դերասանի դերի վերափոխումը․ դերասանը ոչ միայն կերպարի հոգեբանական ապրումների կրող է, այլև բեմական գործողության ակտիվ ստեղծող, որը կարող է օգտագործել մարմնի պլաստիկան, շարժումը, խոսքի ռիթմը և հանդիսատեսի հետ անմիջական հարաբերությունը։ Աշխատությունը հայ թատրոնի զարգացումը դիտարկում է ժամանակի եվրոպական և ռուսական թատերական փորձի ընդհանուր համապատկերում, որտեղ առանձնահատուկ նշանակություն ունեին նորարարական ռեժիսուրան, պայմանական բեմականությունը և դերասանի խաղի վերաիմաստավորումը։ Այս համատեքստում կարևոր տեսական հենակետերից են այնպիսի թատերական ուղղություններն ու դպրոցները, որոնք հակադրվում էին բեմական իրականության պարզ պատրանքի ստեղծմանը և ձգտում էին ընդգծել թատրոնի պայմանական, խաղային ու գեղարվեստական բնույթը։ 1920-ական թվականների հայ թատրոնի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էին այդ ընդհանուր գեղագիտական գործընթացները յուրացվում հայկական մշակութային միջավայրում և ինչպիսի առանձնահատուկ դրսևորումներ էին ստանում տեղական բեմարվեստում։ Հետազոտության արժեքը նաև այն է, որ այն հայ նորագույն թատրոնի պատմությունը ներկայացնում է ոչ միայն առանձին ներկայացումների կամ թատերական գործիչների գործունեության նկարագրության միջոցով, այլև թատրոնի լեզվի ձևավորման և գեղարվեստական մտածողության փոփոխության տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել թատերագետների, արվեստաբանների, ռեժիսորների, դերասանների, բեմանկարիչների, մշակույթի պատմությամբ զբաղվող մասնագետների, ինչպես նաև թատերական արվեստն ուսումնասիրող ուսանողների և հետազոտողների համար։ Այն հատկապես կարևոր է հայ թատրոնի արդիականացման գործընթացը, 1920-ականների մշակութային միջավայրը և բեմական արտահայտչամիջոցների նորարարական որոնումները հասկանալու համար։ Աշխատանքը Վասիլի Գևորգյանի գիտական հետազոտությունն է, որը ներկայացվել է որպես գիտությունների թեկնածուի աստիճանի հայցման ատենախոսություն և պաշտպանվել է 2003 թվականին ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտում:

Գրականություն

Քրիստոֆեր Մառլոն (1564–1593) համարվում է անգլիական շեքսպիրյան շրջանի առաջադեմ դրամատուրգների և պոետների ամենաազդեցիկ ներկայացուցիչներից մեկը, որի ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել անգլիական թատրոնի զարգացման և ռենեսանսի դարաշրջանի գրականության վրա։ Մառլոն առանձնանում է դրամատուրգիական վարպետությամբ, վառ կերպարներով և խորքային հոգեբանական նկարագրությամբ, որոնք արտացոլում են անհատի ներսի պայքարը, ամբիցիան, կրքը և բարոյական արժեքների տատանումները։ Նրա ամենահայտնի գործերից է «Դոկտոր Ֆաուստոսը», որտեղ ներկայացվում է մարդու հոգու, գիտելիքի և հավերժության հանդեպ ձգտումը, ինչպես նաև մարդկային ամբիցիաների, տառապանքի և բարոյական պատասխանատվության բարդությունը։ Մառլոյի հերոսները հաճախ գտնվում են բարոյական և էթիկական դիլեմաների առաջ, ինչը թույլ է տալիս ընթերցողին դիտարկել մարդկային բնության հակասությունները և ճակատագրի ազդեցությունը անհատի վրա։ Նրա պոեզիան և տեքստերի լեզուն արտացոլում են ռենեսանսի մշակութային, սոցիալական և գաղափարական հոսանքները՝ խորը խրատելով ընթերցողին մարդկային արժեքների, գիտելիքի և ազատության կարևորության մասին։ Քրիստոֆեր Մառլոյի ստեղծագործությունները մինչ այսօր համարվում են անգլիական դասական դրամատուրգիայի հիմքերից մեկը, որոնք ձևավորել են ժամանակակից թատրոնի և գրականության զարգացման ընթացքը, պահպանելով իրենց ազդեցիկության, գաղափարական և ստեղծագործական արժեքը։

Ֆիզիկա

«Կատարած աշխարհի կամ 1872-ի գիսավորն ու իր զորությունը» աշխատությունը, ըստ վերնագրի, վերաբերում է 1872 թվականին դիտված կամ այդ տարվա հետ կապվող գիսավորին և դրա վերաբերյալ ժամանակակից պատկերացումներին։ Գիսավորները երկնային մարմիններ են, որոնք կազմված են սառույցից, փոշուց և քարային նյութերից․ Արեգակին մոտենալիս դրանց մակերևույթից արտազատվող նյութերը կարող են առաջացնել լուսավոր գազային թաղանթ և երկար պոչ, ինչի շնորհիվ դրանք տեսանելի են դառնում երկնքում։ Պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում գիսավորների հայտնվելը մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել և հաճախ մեկնաբանվել է ինչպես գիտական, այնպես էլ կրոնական ու ժողովրդական պատկերացումների շրջանակում։ Աշխատության վերնագրում «զորություն» բառի օգտագործումը կարող է մատնանշել գիսավորի ենթադրյալ ազդեցության, նշանակության կամ բնույթի վերաբերյալ քննարկում։ Հնարավոր է, որ գրքույկը նպատակ ուներ ընթերցողներին ներկայացնելու այդ երկնային երևույթի առանձնահատկությունները, դրա առաջացման կամ շարժման մասին տվյալ ժամանակաշրջանում տարածված բացատրությունները, ինչպես նաև գիսավորների հետ կապված հասարակական մտահոգություններն ու մեկնաբանությունները։ «Կատարած աշխարհի» արտահայտության ճշգրիտ իմաստը նույնպես լրացուցիչ պարզաբանման կարիք ունի, քանի որ առանց բնագրի հնարավոր չէ վստահորեն որոշել՝ այն վերաբերում է աշխարհի կամ տիեզերքի մասին որևէ պատկերացման, թե վերնագրի պատմական ուղղագրության առանձնահատկություն է։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել 19-րդ դարի հայերեն գիտահանրամատչելի գրականության, աստղագիտական գիտելիքների տարածման և երկնային երևույթների վերաբերյալ ժամանակի հասարակական պատկերացումների ուսումնասիրության համար։ Այնուամենայնիվ, միայն վերնագրի հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել, թե կոնկրետ որ գիսավորն է քննարկվում, ինչ բացատրություններ են ներկայացված կամ արդյոք աշխատությունը գիտական, կրոնական, թե հանրամատչելի մեկնաբանություն է առաջարկում։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է սահմանամերձ տարածքներում ռազմական գործողությունների պայմաններում վնասվածք ստացած անձանց բժշկական օգնության կազմակերպման և բուժական գործընթացի ընդհանուր առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն կազմակերպական և կլինիկական խնդիրներն են, որոնք առաջանում են սահմանափակ ռեսուրսներով հիվանդանոցներում մեծ թվով վիրավորների ընդունման, վիճակի արագ գնահատման, առաջնահերթությունների որոշման և հետագա բուժօգնության կազմակերպման ժամանակ։ Քննվում է տուժածների ընդունման ու բժշկական տեսակավորման նշանակությունը՝ շեշտադրելով անհետաձգելի օգնության կարիք ունեցող հիվանդների ժամանակին հայտնաբերումը և համապատասխան մասնագիտական բաժանմունքներ ուղղորդումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բուժանձնակազմի պատրաստվածությանը, տարբեր մասնագետների համագործակցությանը, ախտորոշիչ ծառայությունների հասանելիությանը, վիրաբուժական և վերակենդանացման հնարավորությունների կազմակերպմանը, ինչպես նաև հիվանդների անվտանգ տեղափոխման հարցերին։ Դիտարկվում է սահմանամերձ հիվանդանոցի դերը որպես բժշկական օգնության համակարգի կարևոր օղակ, որտեղ անհրաժեշտ է համատեղել արագ որոշումների ընդունումը, հիվանդների վիճակի շարունակական վերահսկումը և ավելի բարձր մասնագիտացված բուժհաստատությունների հետ արդյունավետ կապը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել բժշկական օգնության փուլայնությունը, հիվանդանոցային ծանրաբեռնվածության կառավարումը, անհրաժեշտ ռեսուրսների բաշխումը և արտակարգ պայմաններում բուժանձնակազմի աշխատանքի համակարգումը։ Կարևորվում են նաև վարակային բարդությունների կանխարգելման ընդհանուր սկզբունքները, ցավի վերահսկումը, վերականգնողական օգնության կազմակերպումը և հետագա բժշկական հսկողությունը՝ առանց բուժումը սահմանափակելու միայն սկզբնական վնասվածքի կառավարմամբ։ Անդրադարձ է կատարվում հոգեբանական աջակցության նշանակությանը ինչպես վիրավորների, այնպես էլ բարձր սթրեսային պայմաններում աշխատող բուժանձնակազմի համար։ Նման պայմաններում բժշկական ծառայության արդյունավետությունը մեծապես կախված է նախապես մշակված կազմակերպական ծրագրերից, թիմային աշխատանքի համակարգվածությունից, անհրաժեշտ բժշկական ենթակառուցվածքների պատրաստվածությունից և տարբեր բուժհաստատությունների միջև համագործակցությունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անհետաձգելի բժշկության, վնասվածքաբանության, վիրաբուժության և առողջապահության կազմակերպման մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով սահմանամերձ հիվանդանոցային համակարգի հնարավորություններն ու դժվարությունները ռազմական գործողություններով պայմանավորված բժշկական ծանրաբեռնվածության պայմաններում։