Նոր գրքեր պատանիներին: Ինֆորմացիոն ցանկ= Новые книги юным (1990, Հունվար, թիվ 1)

История

Աշխատությունը նվիրված է Ղազախստանում հետխորհրդային ժամանակաշրջանում տեղի ունեցած հասարակական նորացման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և մշակութային փոփոխությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում խորհրդային համակարգի փլուզումից հետո ձևավորված նոր հասարակական հարաբերություններն են, պետական ինստիտուտների վերակազմավորումը, հասարակության սոցիալական կառուցվածքի փոփոխությունները և ազգային ինքնության ու արժեքային համակարգի վերաիմաստավորման գործընթացները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել Ղազախստանի զարգացումը որպես բարդ և բազմաշերտ անցումային գործընթաց, որի ընթացքում խորհրդային ժառանգությունը համադրվել է անկախ պետականության կառուցման, շուկայական տնտեսության ձևավորման և նոր քաղաքական ու հասարակական ինստիտուտների հաստատման հետ։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել հասարակության սոցիալական շերտավորման փոփոխությունները, քաղաքային և գյուղական բնակչության հարաբերակցությունը, սոցիալական շարժունակության նոր ձևերը, զբաղվածության և կենսամակարդակի փոփոխությունները, ինչպես նաև տնտեսական վերափոխումների ազդեցությունը տարբեր սոցիալական խմբերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային ինքնության և մշակութային քաղաքականության խնդիրներին, քանի որ անկախության հաստատումից հետո երկրի համար կարևոր հարց էր խորհրդային բազմազգ ժառանգության և ազգային պետականության նոր գաղափարների համադրումը։ Այս համատեքստում ուսումնասիրության առարկա կարող են դառնալ լեզվական քաղաքականությունը, ազգային մշակույթի վերարժևորումը, պատմական հիշողության ձևավորումը և հասարակության տարբեր խմբերի ինքնության փոխակերպումները։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև քաղաքացիական հասարակության ձևավորմանը, հասարակական կազմակերպությունների գործունեությանը, քաղաքական մասնակցության նոր ձևերին և պետություն-հասարակություն հարաբերությունների փոփոխություններին։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ժողովրդագրական գործընթացների ուսումնասիրությունը՝ բնակչության տեղաշարժերը, էթնիկական կառուցվածքի փոփոխությունները և տարբեր համայնքների փոխհարաբերությունները, որոնք իրենց հերթին ազդում են հասարակական նորացման ընդհանուր ընթացքի վրա։ Ղազախստանի օրինակը հետաքրքրական է նաև նրանով, որ հետխորհրդային վերափոխումները տեղի են ունեցել կենտրոնացված պետական կառավարման, արագ տնտեսական փոփոխությունների և տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական առանձնահատկությունների պայմաններում։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է հետխորհրդային հասարակությունը վերափոխվում քաղաքական, տնտեսական և մշակութային տարբեր գործոնների փոխազդեցության արդյունքում։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, սոցիոլոգներին, հասարակագետներին, տարածաշրջանագետներին և հետխորհրդային երկրների զարգացման գործընթացներով զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է Ղազախստանի հասարակական վերափոխումների բազմակողմանի պատկերը՝ բացահայտելով անկախության պայմաններում սոցիալական կառուցվածքի, արժեքների, ինքնության, քաղաքական մասնակցության և հասարակական հարաբերությունների փոփոխության հիմնական միտումները։

Религия

Այս աշխատությունը նվիրված է նամակագրության մշակույթին և նամակներ կազմելու վերաբերյալ գործնական խորհուրդներին։ Նամակագրությունը երկար ժամանակ եղել է անձնական, հասարակական և գործնական հաղորդակցության կարևոր միջոց՝ հնարավորություն տալով մարդկանց հեռավորության վրա պահպանել կապերը, փոխանակել տեղեկություններ, արտահայտել մտքեր և ձևակերպել խնդրանքներ կամ պատասխաններ։ Նամակ գրելու կանոններին վերաբերող գրականությունը նպատակ է ունեցել ընթերցողին ծանոթացնել գրավոր խոսքի կազմակերպման, մտքերի հստակ ներկայացման, դիմելաձևերի ընտրության և հաղորդակցական քաղաքավարության սկզբունքներին։ Նման ուղեցույցներում կարևոր տեղ կարող էին զբաղեցնել նամակի կառուցվածքը, խոսքի համապատասխան ոճը, հարգալից արտահայտությունների կիրառությունը և հասցեատիրոջ հետ հարաբերություններին համապատասխան լեզվական ձևերի ընտրությունը։ Նամակագրության հմտությունները կարևոր էին կրթական և հասարակական կյանքում, ինչպես նաև առևտրային ու վարչական հարաբերություններում, որտեղ գրավոր հաղորդակցությունը պահանջում էր ճշտություն, հասկանալիություն և ընդունված ձևերի պահպանում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայերեն գրավոր հաղորդակցության պատմությամբ, լեզվական քաղաքավարության ձևերով և 19-րդ դարի գործնական գրականությամբ զբաղվողներին։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է գրագրության մշակույթի զարգացման, գրավոր խոսքի նորմերի տարածման և հայերեն հաղորդակցական ձեռնարկների պատմության ուսումնասիրության համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է կոմս Միխայիլ Տարիելի Լոռիս-Մելիքովի կյանքի, պետական և քաղաքական գործունեության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են նրա զինվորական ծառայության, պետական կառավարման համակարգում զբաղեցրած պաշտոնների և Ռուսական կայսրության ներքին քաղաքականության մեջ ունեցած դերի հիմնական փուլերը։ Վերլուծվում են նրա նախաձեռնած վարչական և քաղաքական բարեփոխումները, պետական կառավարման արդիականացման վերաբերյալ հայացքները, ինչպես նաև հասարակական և քաղաքական ճգնաժամերի հաղթահարմանն ուղղված գործունեությունը։ Ուսումնասիրությունում անդրադարձ է կատարվում նրա դիվանագիտական և ռազմաքաղաքական գործունեությանը, Կովկասում ունեցած դերակատարությանը և կայսրության ազգային քաղաքականության հետ առնչվող հարցերին։ Աշխատությունը բացահայտում է Լոռիս-Մելիքովի ներդրումը XIX դարի երկրորդ կեսի պետական կառավարման զարգացման, բարեփոխումների գործընթացների և Ռուսական կայսրության քաղաքական պատմության մեջ՝ ներկայացնելով նրա գործունեությունը ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունների լայն համատեքստում։

Религия

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է Հայ Առաքելական Եկեղեցու (հայ-գրիգորյան ավանդույթի) լիտուրգիկ կառուցվածքին և պաշտամունքային համակարգին՝ այն դիտարկելով որպես դարերով ձևավորված ծիսական-աստվածաբանական ամբողջություն։ Նյութում վերլուծվում են Սուրբ Պատարագի հիմնական բաղադրիչները՝ ընթերցումներ, աղոթքներ, երգեցողություն, խորհրդակատարական գործողություններ և դրանց հերթականությունը, որոնք միասին ձևավորում են եկեղեցական պաշտամունքի կենտրոնական արարողությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում լիտուրգիայի պատմական զարգացմանը՝ սկսած վաղ քրիստոնեական շրջանից մինչև միջնադարյան ձևավորված կանոնական կարգեր, ինչպես նաև հայկական ծեսի առանձնահատկություններին, որոնք այն տարբերակում են արևելաքրիստոնեական այլ ավանդույթներից։ Քննարկվում է նաև լեզվի դերը՝ գրաբարական տեքստերի պահպանությունը և դրանց երաժշտական մեկնաբանությունը շարականների և հոգևոր երգեցողության մեջ։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ լիտուրգիան ոչ միայն կրոնական արարողություն է, այլ նաև համայնքային ինքնության, հոգևոր փորձառության և աստվածաբանական գաղափարների կենդանի արտահայտություն, որը միավորում է հավատացյալներին խորհրդի և պաշտամունքի ընդհանուր համակարգում։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է շուկայական տնտեսության ձևավորման և ֆինանսատնտեսական հարաբերությունների վերափոխման պայմաններում ազգային վճարահաշվարկային ենթակառուցվածքի ստեղծման, ներդրման և արդյունավետ գործունեության ապահովման տեսական ու գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում տնտեսավարող սուբյեկտների, առևտրային բանկերի, պետական կառույցների և ֆինանսական համակարգի մյուս մասնակիցների միջև դրամական միջոցների փոխանցման ու հաշվարկների կազմակերպման մեխանիզմներն են։ Քննվում է կենտրոնացված տնտեսական համակարգից շուկայական հարաբերությունների անցման պայմաններում վճարումների կազմակերպման նոր սկզբունքների անհրաժեշտությունը, բանկային համակարգի վերափոխման ազդեցությունը և անկանխիկ հաշվարկների զարգացման նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում վճարումների արագության, հուսալիության, անվտանգության և անընդհատության ապահովմանը, ինչպես նաև հաշվարկների իրականացման ընթացքում առաջացող ֆինանսական ու գործառնական ռիսկերի նվազեցմանը։ Ուսումնասիրվում են միջբանկային հաշվարկների կազմակերպման սկզբունքները, վճարային գործիքների կիրառման հնարավորությունները, բանկային հաշիվների միջոցով իրականացվող գործառնությունները և ֆինանսական հաստատությունների միջև տեղեկատվության փոխանակման նշանակությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում վճարային ենթակառուցվածքի իրավական և ինստիտուցիոնալ հիմքերի ձևավորման խնդիրը, քանի որ արդյունավետ համակարգի գործունեությունը պահանջում է մասնակիցների իրավունքների և պարտականությունների հստակ սահմանում, միասնական կանոնների կիրառում և համապատասխան վերահսկողական մեխանիզմների առկայություն։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է նաև ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների դերը վճարային գործընթացների ավտոմատացման, տվյալների մշակման արագացման և ծառայությունների հասանելիության ընդլայնման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում կանխիկ և անկանխիկ դրամաշրջանառության հարաբերակցությանը, տնտեսության մեջ վճարային կարգապահության ապահովմանը և հաշվարկների արդյունավետ կազմակերպման ազդեցությանը տնտեսական շրջանառության վրա։ Առանձին նշանակություն ունի համակարգային ռիսկերի գնահատումը, քանի որ մեկ մասնակցի կողմից պարտավորությունների չկատարումը կամ տեխնիկական խափանումները կարող են ազդեցություն ունենալ փոխկապակցված ֆինանսական կազմակերպությունների գործունեության վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև վճարային համակարգի զարգացման կազմակերպական և տեխնոլոգիական խոչընդոտները, մասնակիցների միջև համագործակցության անհրաժեշտությունը և միջազգային փորձի կիրառման հնարավորությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը վճարահաշվարկային համակարգի ներդրումը դիտարկում է որպես ֆինանսական ենթակառուցվածքների արդիականացման կարևոր բաղադրիչ՝ կապելով այն բանկային համակարգի կայունության, դրամաշրջանառության արդյունավետության, տնտեսական գործարքների սպասարկման և շուկայական տնտեսության ինստիտուցիոնալ զարգացման հետ։

Политология

Աշխատությունը նվիրված է Խորհրդային Միության պետական իշխանության բարձրագույն ներկայացուցչական մարմնի ընտրությունների կազմակերպման, նախապատրաստման և անցկացման գործընթացներին՝ ներկայացնելով դրանց գաղափարական, քաղաքական, իրավական և կազմակերպչական առանձնահատկությունները։ Հրատարակությունը պարունակում է մեթոդական ցուցումներ և առաջարկվող գրականության համառոտ մատենագիտական ցանկ, որոնք նախատեսված են ընտրական գործընթացների վերաբերյալ տեղեկատվական և բացատրական աշխատանքների կազմակերպման համար։ Անդրադարձ է կատարվում խորհրդային ընտրական համակարգի կառուցվածքին, ընտրական օրենսդրության հիմնական դրույթներին, պատգամավորների առաջադրման և ընտրության կարգին, ինչպես նաև ընտրական հանձնաժողովների գործունեության առանձնահատկություններին։ Ներկայացվում են խորհրդային պետական կառավարման համակարգում ընտրությունների նշանակությունը, քաղաքացիների ընտրական իրավունքների պաշտոնական սկզբունքները և հասարակական կազմակերպությունների ու աշխատանքային կոլեկտիվների մասնակցության ձևերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքական-լուսավորչական աշխատանքների իրականացման մեթոդներին, քարոզչական միջոցառումների կազմակերպմանը, ընտրողների շրջանում բացատրական գործունեության ծավալմանը և համապատասխան տեղեկատվական նյութերի օգտագործմանը։ Աշխատության մեջ արտացոլվում են խորհրդային ժամանակաշրջանին բնորոշ գաղափարախոսական մոտեցումները, որոնց շրջանակներում ընտրությունները ներկայացվում էին որպես սոցիալիստական ժողովրդավարության և ժողովրդի մասնակցության արտահայտություն պետական կառավարմանը։ Միաժամանակ հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու խորհրդային ընտրական համակարգի պատմական առանձնահատկությունները, պետական և կուսակցական կառույցների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև քաղաքական քարոզչության և հասարակական գիտակցության ձևավորման մեխանիզմները։ Հանձնարարական գրականության ցանկը կարող է ծառայել որպես լրացուցիչ աղբյուր խորհրդային սահմանադրական կարգի, պետական հաստատությունների գործունեության և ընտրական քաղաքականության ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը պատմական և աղբյուրագիտական արժեք ունի՝ հատկապես Խորհրդային Միության քաղաքական համակարգի, ընտրական մշակույթի, գաղափարախոսական քարոզչության և պետական կառավարման պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, պատմաբանների, քաղաքագետների, գրադարանավարների և ուսանողների համար։