Նոր գրքեր : Տեխնիկա : Ինֆորմացիոն ցանկ (1979, Մարտ, թիվ 3)

Математика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ցածրաչափ կիսահաղորդչային համակարգերում էքսիտոնային վիճակների տեսական ուսումնասիրությանը և դրանց օպտիկական հատկությունների վերլուծությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է կիսահաղորդչային նյութերում էլեկտրոնների և խոռոչների փոխազդեցության ուսումնասիրությունը, որի արդյունքում կարող են ձևավորվել կապված քվազիմասնիկային վիճակներ՝ էքսիտոններ։ Ցածրաչափ համակարգերում, որտեղ մասնիկների շարժումը սահմանափակված է մեկ կամ երկու տարածական ուղղություններով, էլեկտրոն-խոռոչ փոխազդեցությունը կարող է էապես տարբերվել զանգվածային կիսահաղորդիչների դեպքում դիտվող երևույթներից։ Այդ պատճառով նման համակարգերը կարևոր են ինչպես հիմնարար քվանտային ֆիզիկայի, այնպես էլ նոր օպտոէլեկտրոնային տեխնոլոգիաների զարգացման համար։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է էքսիտոնի էներգետիկ սպեկտրի և կապակցման էներգիայի ուսումնասիրությունը։ Ցածր չափայնության պայմաններում քվանտային սահմանափակումը կարող է ուժեղացնել էլեկտրոնի և խոռոչի փոխազդեցությունը և փոխել էներգիական մակարդակների կառուցվածքը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել քվանտային փոսերի, քվանտային լարերի և այլ ցածրաչափ կառուցվածքների մոդելներ՝ պարզելու համար, թե համակարգի չափերը, երկրաչափությունը և նյութի պարամետրերն ինչպես են ազդում էքսիտոնային վիճակների ձևավորման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև կիսահաղորդչային համակարգերի օպտիկական հատկություններին։ Էքսիտոնների առկայությունը կարող է արտահայտվել կլանման և ֆոտոլյումինեսցենցիայի սպեկտրներում, օպտիկական անցումների էներգիաներում և ճառագայթման ինտենսիվության փոփոխություններում։ Այդ պատճառով տեսական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատել համակարգի քվանտային կառուցվածքի և փորձարարական եղանակով չափվող օպտիկական բնութագրերի միջև։ Աշխատության մեջ կարող են կիրառվել քվանտային մեխանիկայի, բազմամասնիկային համակարգերի և պինդ մարմնի ֆիզիկայի մաթեմատիկական մեթոդներ՝ էքսիտոնային վիճակները նկարագրող հավասարումների լուծման և դրանց էներգիական պարամետրերի հաշվարկման համար։ Կարող են ուսումնասիրվել ինչպես իդեալականացված մոդելներ, այնպես էլ նյութի իրական հատկությունները հաշվի առնող ավելի բարդ մոտեցումներ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նյութի դիէլեկտրական հատկությունների, արդյունավետ զանգվածների, քվանտային սահմանափակման և փոխազդեցությունների ազդեցության գնահատումը էքսիտոնների բնութագրերի վրա։ Ցածրաչափ համակարգերի առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ դրանցում մասնիկների շարժման սահմանափակումը կարող է հանգեցնել էներգիական մակարդակների դիսկրետացման և օպտիկական անցումների ուժեղացման։ Այդ երևույթները կարող են օգտագործվել կիսահաղորդչային լազերների, լուսադիոդների, ֆոտոդետեկտորների, օպտիկական մոդուլատորների և այլ ֆոտոնիկ սարքերի ստեղծման ժամանակ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև արտաքին ազդեցությունների դերին։ Ջերմաստիճանը, էլեկտրական և մագնիսական դաշտերը, կառուցվածքի երկրաչափական չափերը և նյութի բաղադրությունը կարող են փոփոխել էքսիտոնային վիճակների էներգիաներն ու կյանքի տևողությունը և այդպիսով ազդել օպտիկական արձագանքի վրա։ Նման կախվածությունների տեսական ուսումնասիրությունը կարևոր է ցածրաչափ կիսահաղորդչային համակարգերի նպատակային նախագծման համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը կայանում է քվանտային սահմանափակման, էլեկտրոն-խոռոչ փոխազդեցության և օպտիկական երևույթների փոխկապակցված ուսումնասիրության մեջ։ Տեսական արդյունքները կարող են հիմք ծառայել փորձարարական տվյալների մեկնաբանման և նոր ցածրաչափ կիսահաղորդչային կառուցվածքների օպտիկական հատկությունների կանխատեսման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել պինդ մարմնի ֆիզիկայով, կիսահաղորդիչների ֆիզիկայով, քվանտային օպտիկայով, նանոֆիզիկայով և օպտոէլեկտրոնիկայով զբաղվող մասնագետներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է ցածրաչափ կիսահաղորդչային համակարգերում էքսիտոնային վիճակների և դրանց օպտիկական դրսևորումների տեսական պատկերը՝ բացահայտելով նյութի չափայնության, քվանտային սահմանափակման և մասնիկների փոխազդեցության ազդեցությունը համակարգի ֆիզիկական հատկությունների վրա։

Медицина

Բժշկագիտական և հանրային առողջապահական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Երևան քաղաքի սովորող երիտասարդության շրջանում ծխախոտի օգտագործման տարածվածության սոցիալ-հիգիենիկ առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և կանխարգելիչ միջոցառումների մշակման հիմնախնդիրներին։ Քննության են առնվում ծխախոտի օգտագործման՝ որպես հանրային առողջապահական խնդրի հիմնական բնութագրերը, երիտասարդների առողջության վրա դրա հնարավոր բացասական ազդեցությունները և ծխելու վարքագծի ձևավորմանը նպաստող սոցիալական, հոգեբանական ու միջավայրային գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սովորողների տարիքային առանձնահատկություններին, ընտանիքի և հասակակիցների ազդեցությանը, կրթական միջավայրի պայմաններին, առողջապահական իրազեկվածությանը և ծխախոտի օգտագործման նկատմամբ վերաբերմունքին։ Վերլուծվում են ծխելու տարածվածության գնահատման համաճարակաբանական և սոցիոլոգիական մոտեցումները, հարցումների միջոցով տվյալների հավաքագրման հնարավորությունները և տարբեր սոցիալ-ժողովրդագրական խմբերում ծխելու վարքագծի առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են ծխախոտային կախվածության ձևավորման ռիսկի գործոնները, առողջ ապրելակերպի վերաբերյալ գիտելիքների նշանակությունը և երիտասարդների շրջանում կանխարգելիչ կրթության կազմակերպման հիմնահարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ուսումնական հաստատություններում առողջապահական իրազեկման ծրագրերի, հոգեբանական աջակցության, խորհրդատվության և ծխախոտի օգտագործման կանխարգելման համալիր միջոցառումների մշակման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ընտանիքի, կրթական հաստատությունների, առողջապահական ծառայությունների և հանրային կառույցների համագործակցության նշանակությանը՝ երիտասարդների առողջության պահպանման և ծխախոտի օգտագործման տարածվածության նվազեցման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հանրային առողջապահության, սոցիալական հիգիենայի, համաճարակաբանության, կանխարգելիչ բժշկության և երիտասարդների առողջության պահպանման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Педагогика

Այս կուրսային աշխատանքը նվիրված է խոսքի խանգարումների շտկման աշխատանքների կազմակերպման գործընթացի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով լոգոպեդական միջամտությունների պլանավորման, իրականացման և գնահատման հիմնական սկզբունքները։ Աշխատանքում ներկայացվում են խոսքի զարգացման խանգարումների տարբեր տեսակները՝ ներառյալ արտաբերման, հնչյունական, բառապաշարային և քերականական խանգարումները, ինչպես նաև դրանց առաջացման պատճառները՝ կենսաբանական, հոգեբանական և սոցիալական գործոնների համատեքստում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում շտկման գործընթացի կազմակերպման փուլերին՝ նախնական ախտորոշումից և երեխայի խոսքային վիճակի գնահատումից մինչև անհատական կամ խմբային թերապևտիկ ծրագրերի մշակումը և դրանց իրականացումը։ Նկարագրվում են լոգոպեդական աշխատանքի հիմնական մեթոդները՝ հնչյունների ճիշտ արտաբերման վարժություններ, խոսքի լսողական ընկալման զարգացում, բառապաշարի ընդլայնում և հաղորդակցական հմտությունների ձևավորում։ Աշխատանքում ընդգծվում է նաև ընտանիքի և կրթական հաստատությունների համագործակցության կարևորությունը՝ որպես շտկման գործընթացի արդյունավետության բարձրացման կարևոր գործոն։ Բացի այդ, վերլուծվում են ժամանակակից մոտեցումները, ներառյալ անհատականացված կրթական ծրագրերի կիրառումը և բազմամասնագիտական թիմային աշխատանքի դերը՝ լոգոպեդների, հոգեբանների և մանկավարժների մասնակցությամբ։ Կուրսայինի նպատակն է ձևավորել համակարգային պատկերացում խոսքի խանգարումների շտկման կազմակերպման մասին՝ ցույց տալով, որ արդյունավետ արդյունքի հասնելու համար անհրաժեշտ է համակցված, շարունակական և գիտականորեն հիմնավորված մոտեցում։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է քվանտային կետերում տեղայնացված մի քանի մասնիկներից կազմված համակարգերի թերմոդինամիկական և օպտիկական հատկությունների տեսական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում նանոմետրային չափերի սահմանափակ տարածության մեջ լիցքավորված մասնիկների քվանտային վարքն է, որտեղ տարածական սահմանափակումը և մասնիկների փոխազդեցությունը կարող են էականորեն փոփոխել համակարգի էներգետիկ կառուցվածքն ու ֆիզիկական բնութագրերը։ Քննվում են էլեկտրոնների, խոռոչների և դրանցից ձևավորվող բազմամասնիկային վիճակների էներգետիկ մակարդակները՝ հաշվի առնելով քվանտային սահմանափակման, միջմասնիկային փոխազդեցությունների և համակարգի երկրաչափական պարամետրերի ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ջերմաստիճանի փոփոխության պայմաններում համակարգի վիճակագրական և թերմոդինամիկական վարքին՝ դիտարկելով էներգիայի, ազատ էներգիայի, ջերմունակության, էնտրոպիայի և հարակից բնութագրերի փոփոխությունները։ Ուսումնասիրվում է, թե մասնիկների թվի, փոխազդեցության ուժգնության և քվանտային կետի չափերի փոփոխությունն ինչպես կարող է անդրադառնալ համակարգի հավասարակշռային հատկությունների վրա։ Օպտիկական բնութագրերի վերլուծության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում էներգետիկ մակարդակների միջև թույլատրելի անցումներին, լույսի կլանման և ճառագայթման գործընթացներին, ինչպես նաև սպեկտրային առանձնահատկությունների կախվածությանը համակարգի կառուցվածքային և ֆիզիկական պարամետրերից։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բազմամասնիկային փոխազդեցությունների դերը օպտիկական արձագանքի ձևավորման մեջ, քանի որ դրանց ազդեցությամբ կարող են փոփոխվել անցումների էներգիաները և համապատասխան սպեկտրային բնութագրերը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել քվանտային մեխանիկայի, վիճակագրական ֆիզիկայի և թվային մոդելավորման մեթոդներ՝ համակարգի սեփական վիճակների ու դիտարկվող ֆիզիկական մեծությունների հաշվարկման նպատակով։ Տարբեր պարամետրերի համար ստացված արդյունքների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու քվանտային կետերի ֆիզիկական հատկությունների կառավարման հիմնական օրինաչափությունները։ Նման համակարգերի ուսումնասիրությունը հիմնարար նշանակությունից բացի հետաքրքրություն է ներկայացնում նանոէլեկտրոնիկայի, օպտոէլեկտրոնիկայի և քվանտային տեխնոլոգիաների զարգացման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քվանտային մեխանիկայի, նանոֆիզիկայի, վիճակագրական ֆիզիկայի և կիսահաղորդչային օպտիկայի մոտեցումները՝ սահմանափակ չափայնությամբ բազմամասնիկային համակարգերի ֆիզիկական բնույթն առավել ամբողջական բացահայտելու նպատակով։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում հանդիպող միջատակեր կաթնասունների տեսակային կազմի, տարածվածության, կենսաբանական առանձնահատկությունների և էկոլոգիական կապերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տվյալ կենդանական խմբի ֆաունիստական բազմազանության բացահայտումն է՝ տարբեր բնական գոտիներում և կենսամիջավայրերում դրանց տարածման օրինաչափությունների գնահատմամբ։ Քննվում են տեսակների աշխարհագրական բաշխվածությունը, բնակավայրերի ընտրությունը, բարձրադիր գոտիականության հետ կապը և բնական պայմանների ազդեցությունը պոպուլյացիաների ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում միջատակերների կենսակերպին, սննդային առանձնահատկություններին, ակտիվության բնույթին, բազմացման ընդհանուր օրինաչափություններին և շրջակա միջավայրի այլ բաղադրիչների հետ փոխհարաբերություններին։ Այս կենդանիները դիտարկվում են նաև էկոհամակարգերում իրենց ունեցած գործառական նշանակության տեսանկյունից, քանի որ մասնակցում են անողնաշարավորների պոպուլյացիաների կարգավորմանը և միաժամանակ ընդգրկված են սննդային շղթաների տարբեր մակարդակներում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել Հայաստանի տարբեր լանդշաֆտային և կլիմայական գոտիներում բնակվող տեսակների էկոլոգիական պահանջները՝ բացահայտելով դրանց հարմարվողականության առանձնահատկությունները։ Կարևոր ուղղություն է բնական և մարդածին գործոնների ազդեցության գնահատումը, այդ թվում՝ կենսամիջավայրերի փոփոխության, գյուղատնտեսական գործունեության, քաղաքաշինության և լանդշաֆտների վերափոխման հնարավոր հետևանքները կենդանիների տարածվածության ու թվաքանակի վրա։ Ֆաունիստական տվյալների համակարգումը հնարավորություն է տալիս ճշգրտել առանձին տեսակների տարածման սահմանները և գնահատել կենդանական աշխարհի տարածաշրջանային առանձնահատկությունները։ Առանձին նշանակություն ունի հազվադեպ կամ սահմանափակ տարածում ունեցող տեսակների էկոլոգիական վիճակի ուսումնասիրությունը, որը կարող է հիմք ծառայել կենսաբազմազանության պահպանության խնդիրների գնահատման համար։ Նյութը կարևոր է նաև Հայաստանի կենդանական աշխարհի պատմական ձևավորման և հարակից տարածաշրջանների ֆաունաների հետ կենսաաշխարհագրական կապերի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կենդանաբանության, թերիոլոգիայի, կենդանիների էկոլոգիայի և կենսաաշխարհագրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով միջատակերների դերը Հայաստանի բնական էկոհամակարգերում և դրանց բազմազանության պահպանության գիտական նշանակությունը։

Другие предметы

Այս երկլեզու տեղեկատվական հրատարակությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր գրքերի համակարգված ցանկ՝ ընդգրկելով ինչպես հայերեն, այնպես էլ ռուսերեն գրականության նմուշներ, որոնք ուղղված են երիտասարդ ընթերցողների հետաքրքրությունների և կրթական կարիքների բավարմանը։ Նյութը ծառայում է որպես տեղեկատվական ուղեցույց՝ օգնելով կողմնորոշվել ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության բազմազան աշխարհում և ընտրել ընթերցանության համար առավել համապատասխան գրքեր՝ ըստ թեմատիկ, ժանրային և ճանաչողական հետաքրքրությունների։ Ցանկում ընդգրկված ստեղծագործությունները ներառում են արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, գիտահանրամատչելի գրքեր, հոգեբանական և սոցիալական թեմաներով վեպեր, ինչպես նաև կրթական բնույթի հրատարակություններ, որոնք նպաստում են լեզվական հմտությունների, ստեղծագործական մտածողության և աշխարհընկալման զարգացմանը։ Հրատարակությունը կարևորում է ընթերցանության դերը պատանեկան զարգացման գործընթացում՝ որպես գիտելիքի ընդլայնման, արժեքային համակարգի ձևավորման և ինքնաճանաչման միջոց, միաժամանակ աջակցելով գրադարանային և կրթական հաստատությունների աշխատանքին՝ ընթերցողների համար գրքերի ընտրության գործընթացը դյուրացնելու նպատակով։