Նշանավոր և հիշարժան տարեթվերի օրացույց 1975: Հունվար, փետրվար, մարտ

Экономика

Աշխատանքի արտադրողականության աճի ռեզերվները այն ներքին և արտաքին հնարավորություններն են, որոնց միջոցով հնարավոր է բարձրացնել մեկ աշխատողի կամ մեկ աշխատանքային ժամի հաշվով արտադրվող արդյունքի ծավալը՝ առանց պարտադիր նոր աշխատուժ ներգրավելու։ Արտադրողականությունը հանդիսանում է տնտեսական արդյունավետության հիմնական ցուցանիշներից մեկը, քանի որ այն ցույց է տալիս, թե որքան արդյունավետ է օգտագործվում աշխատանքային ռեսուրսը արտադրական գործընթացում։ Արտադրողականության աճի ռեզերվների բացահայտումը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես առանձին ձեռնարկությունների, այնպես էլ ամբողջ տնտեսության համար, քանի որ այն ուղղակիորեն կապված է արտադրանքի ինքնարժեքի նվազեցման, շահույթի աճի և տնտեսական մրցունակության բարձրացման հետ։ Ռեզերվները կարելի է պայմանականորեն բաժանել մի քանի հիմնական խմբերի՝ տեխնիկական, կազմակերպչական, սոցիալական և տնտեսական։ Տեխնիկական ռեզերվները կապված են արտադրության տեխնոլոգիական մակարդակի բարելավման հետ, ինչպիսիք են նոր մեքենաների և սարքավորումների ներդրումը, ավտոմատացումը, թվայնացումը և նորարարական տեխնոլոգիաների կիրառումը։ Կազմակերպչական ռեզերվները վերաբերում են աշխատանքի ճիշտ կազմակերպմանը, արտադրական գործընթացների օպտիմալացմանը, աշխատաժամանակի արդյունավետ օգտագործմանը և կառավարման համակարգի բարելավմանը։ Այս շրջանակում կարևոր դեր ունեն աշխատանքի բաժանման և մասնագիտացման խորացումը, ինչպես նաև արտադրական գործընթացների ռիթմիկության ապահովումը։ Սոցիալական ռեզերվները կապված են աշխատողների մոտիվացիայի, աշխատանքային պայմանների, աշխատավարձի համակարգի և մասնագիտական զարգացման հնարավորությունների հետ, քանի որ բարձր մոտիվացիան և բարենպաստ աշխատանքային միջավայրը նպաստում են աշխատանքի որակի և արդյունավետության բարձրացմանը։ Տնտեսական ռեզերվները ներառում են արտադրական ծախսերի նվազեցումը, նյութերի և էներգիայի խնայող օգտագործումը, ինչպես նաև ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ բաշխումը։ Աշխատանքի արտադրողականության աճի վրա մեծ ազդեցություն ունի նաև մարդկային կապիտալի զարգացումը՝ կրթության, վերապատրաստման և մասնագիտական հմտությունների բարձրացման միջոցով։ Ժամանակակից պայմաններում կարևոր դեր ունեն նաև թվային տեխնոլոգիաները, արհեստական բանականության կիրառումը և տեղեկատվական համակարգերի ներդրումը, որոնք զգալիորեն արագացնում և հեշտացնում են արտադրական գործընթացները։ Արտադրողականության բարձրացումը ոչ միայն տնտեսվարող սուբյեկտների շահութաբերության աղբյուր է, այլև ազգային տնտեսության զարգացման հիմնական շարժիչ ուժերից մեկը, քանի որ այն նպաստում է ՀՆԱ-ի աճին, բնակչության եկամուտների բարձրացմանը և սոցիալական բարեկեցության ընդլայնմանը։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է Հովհաննես Թլկուրանցու կյանքի, գրական ժառանգության և ստեղծագործական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով նրան որպես ուշ միջնադարյան հայ քնարերգության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Հետազոտության մեջ դիտարկվում են հեղինակի կենսագրությանը վերաբերող տվյալները, նրա ապրած ժամանակաշրջանի պատմամշակութային միջավայրը և այն հասարակական ու հոգևոր պայմանները, որոնք իրենց ազդեցությունն են թողել նրա աշխարհայացքի և ստեղծագործական մտածողության ձևավորման վրա։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Թլկուրանցու ստեղծագործությունների թեմատիկ և գաղափարական բազմազանությանը։ Ուսումնասիրվում են սիրային, կրոնական, բարոյախոսական և խրատական բնույթի ստեղծագործությունները, որոնցում արտահայտվում են մարդկային զգացմունքների, կյանքի անցողիկության, բարու և չարի, հավատքի, բարոյականության և մարդկային հարաբերությունների վերաբերյալ հեղինակի պատկերացումները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նրա քնարական հերոսի ներաշխարհին, զգացմունքային ապրումներին և մարդկային կյանքի նկատմամբ վերաբերմունքին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն առանձնահատկությունները, որոնց շնորհիվ հեղինակի ստեղծագործությունը առանձնանում է միջնադարյան հայ գրականության ընդհանուր համապատկերում։ Քննարկվում են նրա բանաստեղծական լեզուն, պատկերավորման միջոցները, արտահայտչականությունը, ժողովրդական մտածողության և բանահյուսական տարրերի կիրառությունը։ Հեղինակի ստեղծագործության մեջ հոգևոր և աշխարհիկ թեմաների փոխազդեցությունը ևս կարևոր ուսումնասիրության առարկա է, քանի որ նրա քնարերգության մեջ միջնադարյան կրոնական աշխարհայացքը հաճախ համադրվում է մարդկային զգացմունքների և առօրյա կյանքի նկատմամբ անմիջական վերաբերմունքի հետ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում սիրո թեմային, որը Թլկուրանցու ստեղծագործության կարևոր բաղադրիչներից է և ներկայացվում է ոչ միայն որպես անձնական զգացմունք, այլև որպես մարդու ներաշխարհը բացահայտող հզոր գեղարվեստական միջոց։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև հեղինակի ստեղծագործությունների ժանրային առանձնահատկությունները, կառուցվածքը, տաղաչափությունը և լեզվաոճական լուծումները։ Դրանց միջոցով բացահայտվում է նրա կապը նախորդ հայ գրական ավանդույթների հետ և միաժամանակ՝ սեփական անհատական ստեղծագործական ձեռագրի ձևավորումը։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ Թլկուրանցու գրական ժառանգությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու միջնադարյան հայ մարդու հոգևոր աշխարհի, արժեքային համակարգի և գեղարվեստական մտածողության մասին։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսվում են ժամանակաշրջանի կրոնական պատկերացումները, ժողովրդական կենսափորձը, մարդկային զգացմունքները և բարոյական խնդիրները, ինչի շնորհիվ դրանք ունեն ինչպես պատմագրական, այնպես էլ գրականագիտական նշանակություն։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է Հովհաննես Թլկուրանցու կենսագրության և ստեղծագործական ժառանգության համակողմանի ուսումնասիրություն և կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, միջնադարյան գրականությամբ, հայ մշակույթի պատմությամբ և գրականագիտությամբ հետաքրքրվող ուսանողների, դասախոսների, հետազոտողների և ընթերցողների համար։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է բարձրագույն կրթության համակարգում ուսանողների միջմշակութային հաղորդակցության կարողությունների ձևավորման մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրմանը։ Վերլուծվում են բազմամշակութային կրթական միջավայրի առանձնահատկությունները, միջմշակութային հաղորդակցության տեսական հիմքերը և այն գործոնները, որոնք նպաստում են տարբեր մշակութային արժեքների, ավանդույթների և հաղորդակցման առանձնահատկությունների արդյունավետ ընկալմանն ու փոխըմբռնմանը։ Քննարկվում են ուսուցման ժամանակակից մեթոդներն ու մանկավարժական տեխնոլոգիաները, որոնք նպաստում են հաղորդակցական, սոցիալական և մասնագիտական կարողությունների զարգացմանը, ինչպես նաև ուսանողների հանդուրժողականության, համագործակցության և մշակութային բազմազանության նկատմամբ հարգանքի ձևավորմանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են կրթական գործընթացի կազմակերպման արդյունավետ մոտեցումներ, գործնական մոդելներ և մեթոդական առաջարկություններ, որոնք կարող են կիրառվել բուհական ուսուցման ընթացքում՝ նպաստելով ապագա մասնագետների միջմշակութային հաղորդակցական պատրաստվածության, միջազգային համագործակցության կարողությունների և մասնագիտական գործունեության արդյունավետության բարձրացմանը։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է ազգային դպրոցի տարրական դասարաններում ռուսաց լեզվի ուսուցման ընթացքում կրտսեր դպրոցականների ճանաչողական գործունեության ակտիվացման մանկավարժական և մեթոդական ուղիների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն ուսուցողական պայմանների, մեթոդների և առաջադրանքների վրա, որոնք նպաստում են սովորողների հետաքրքրության, ուշադրության, հիշողության, մտածողության, խոսքային ակտիվության և ինքնուրույն ուսումնական գործունեության զարգացմանը։ Ռուսաց լեզվի դասավանդումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես լեզվական գիտելիքների և հաղորդակցական կարողությունների ձևավորման գործընթաց, այլև որպես երեխայի ճանաչողական զարգացման կարևոր միջոց։ Հատուկ նշանակություն է տրվում այն հանգամանքին, որ ազգային դպրոցում ռուսերենը սովորողի համար կարող է չլինել մայրենի լեզու, ինչի պատճառով ուսուցման կազմակերպումը պահանջում է հաշվի առնել մայրենի և ուսումնասիրվող լեզուների փոխազդեցությունը, սովորողների լեզվական փորձը և տարիքային հոգեբանական առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում կրտսեր դպրոցական տարիքի ճանաչողական զարգացման հիմնական բնութագրերը։ Այս փուլում կարևոր դեր ունեն ուսումնական հետաքրքրության ձևավորումը, ուշադրության կայունացումը, հիշողության նպատակային օգտագործումը, համեմատելու, դասակարգելու, ընդհանրացնելու և պատճառահետևանքային կապեր բացահայտելու կարողությունների զարգացումը։ Լեզվի դասը կարող է ստեղծել համապատասխան պայմաններ այդ գործընթացների ակտիվացման համար, եթե սովորողը ոչ միայն վերարտադրում է պատրաստի կանոններ, այլև ինքնուրույն դիտարկում է լեզվական նյութը, համեմատում օրինակները, նկատում օրինաչափությունները և փորձում ձևակերպել եզրակացություններ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ուսուցման մոտիվացիային։ Կրտսեր դպրոցականների ճանաչողական ակտիվությունը մեծապես կախված է դասի բովանդակության մատչելիությունից, հետաքրքրությունից և սովորողի անմիջական մասնակցության հնարավորությունից։ Այդ պատճառով ուսումնասիրվում են խաղային առաջադրանքների, խնդրահարույց իրավիճակների, հարցուպատասխանի, ստեղծագործական վարժությունների և համագործակցային աշխատանքի կիրառման հնարավորությունները։ Դիդակտիկ խաղը դիտարկվում է որպես տարրական դասարաններում արդյունավետ միջոց, որը կարող է միավորել ուսումնական և խաղային գործունեությունը՝ պահպանելով երեխայի հետաքրքրությունը և միաժամանակ զարգացնելով լեզվական կարողությունները։ Կարևորվում է սովորողի ակտիվ մասնակցությունը բառապաշարի, քերականության, ընթերցանության և բանավոր խոսքի յուրացման գործընթացում։ Բառային աշխատանքը կարող է կազմակերպվել համեմատությունների, թեմատիկ խմբավորումների, նկարների, իրավիճակային առաջադրանքների և բառերի իմաստային կապերի բացահայտման միջոցով։ Նման աշխատանքը նպաստում է ոչ միայն բառապաշարի հարստացմանը, այլև տրամաբանական մտածողության, հիշողության և լեզվական երևույթների նկատմամբ ուշադրության զարգացմանը։ Քերականական նյութի ուսուցման ընթացքում կարևորվում է այնպիսի մոտեցումը, երբ սովորողը օրինակների ուսումնասիրության միջոցով աստիճանաբար բացահայտում է լեզվական օրինաչափությունը և սովորում կիրառել այն նոր իրավիճակներում։ Առանձին տեղ է հատկացվում ընթերցանությանը՝ որպես ճանաչողական գործունեության ակտիվացման միջոցի։ Տեքստի հետ աշխատանքը կարող է ներառել բովանդակության կանխատեսում, հիմնական մտքի առանձնացում, հարցերի ձևակերպում, գործողությունների հաջորդականության որոշում, հերոսների վարքագծի քննարկում և տեղեկատվության համեմատություն։ Այսպիսի առաջադրանքները նպաստում են գիտակցված ընթերցանության զարգացմանը և սովորեցնում երեխային տեքստը դիտարկել որպես տեղեկատվության և մտավոր աշխատանքի աղբյուր։ Կարևորվում է նաև բանավոր խոսքի զարգացումը։ Երկխոսությունների, պատմությունների, նկարների նկարագրության, դերային իրավիճակների և կարճ հաղորդումների միջոցով սովորողները հնարավորություն են ստանում գործնականորեն կիրառել ձեռք բերած լեզվական գիտելիքները։ Խոսքային գործունեության ակտիվացումը հատկապես կարևոր է ոչ մայրենի լեզվի ուսուցման պայմաններում, քանի որ լեզվի յուրացումը պահանջում է սովորողի պարբերական ներգրավվածություն իրական կամ ուսումնական հաղորդակցական իրավիճակներում։ Քննության է առնվում մայրենի լեզվի ազդեցությունը ռուսերենի յուրացման վրա։ Երկու լեզուների կառուցվածքային ընդհանրություններն ու տարբերությունները կարող են ինչպես հեշտացնել, այնպես էլ որոշ դեպքերում դժվարացնել նոր լեզվական նյութի ընկալումը։ Այդ պատճառով համեմատական մոտեցումը կարող է օգտագործվել սովորողների արդեն ունեցած լեզվական գիտելիքների վրա հենվելու և բնորոշ սխալների կանխարգելման նպատակով։ Միաժամանակ կարևորվում է, որ համեմատությունը ծառայի ուսումնասիրվող լեզվի ավելի լավ ըմբռնմանը և չծանրաբեռնի տարրական դասարանի սովորողին բարդ տեսական բացատրություններով։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուսուցչի դերին։ Ուսուցիչը դիտարկվում է որպես ճանաչողական գործունեության կազմակերպող, որը ստեղծում է խնդիրներ և ուսումնական իրավիճակներ, ուղղորդում է սովորողների որոնողական աշխատանքը, խրախուսում հարցերի առաջադրումը և ապահովում հետադարձ կապ։ Այս մոտեցման դեպքում ուսուցչի խնդիրը պատրաստի տեղեկատվության փոխանցմամբ չի սահմանափակվում․ նա օգնում է սովորողներին աստիճանաբար ձեռք բերել ինքնուրույն մտածելու, տեղեկությունը մշակելու և լեզվական խնդիրներ լուծելու կարողություններ։ Քննության են առնվում անհատական և տարբերակված ուսուցման հնարավորությունները։ Նույն դասարանում սովորողները կարող են ունենալ ռուսերենի իմացության, բառապաշարի, ընթերցանության արագության և ճանաչողական զարգացման տարբեր մակարդակներ։ Հետևաբար առաջադրանքների բարդության և աջակցության աստիճանի տարբերակումը հնարավորություն է տալիս պահպանել յուրաքանչյուր երեխայի ակտիվ մասնակցությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում զույգերով և խմբերով աշխատանքին, որի ընթացքում երեխաները սովորում են համագործակցել, լսել միմյանց, ձևակերպել սեփական միտքը և համատեղ լուծել ուսումնական խնդիրները։ Կարևոր տեղ է տրվում տեսողական և դիդակտիկ նյութերի օգտագործմանը։ Նկարները, քարտերը, աղյուսակները, սխեմաները և այլ ուսումնական միջոցները կարող են հեշտացնել նոր բառերի և լեզվական կառուցվածքների ընկալումը՝ հատկապես ոչ մայրենի լեզվի ուսումնասիրման սկզբնական փուլերում։ Դրանց նպատակային կիրառումը նպաստում է տեսողական հիշողության ակտիվացմանը և վերացական լեզվական նյութը երեխայի համար ավելի հասկանալի դարձնելուն։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ճանաչողական ակտիվության մակարդակի գնահատումը։ Այն կարող է արտահայտվել սովորողի հետաքրքրվածությամբ, հարցեր տալու պատրաստակամությամբ, առաջադրանքների կատարման ինքնուրույնությամբ, նոր լուծումներ որոնելու ցանկությամբ և ձեռք բերած գիտելիքները տարբեր իրավիճակներում կիրառելու կարողությամբ։ Նման ցուցանիշների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել կիրառվող մեթոդների արդյունավետությունը և անհրաժեշտության դեպքում կատարելագործել դասավանդման կազմակերպումը։ Ուսումնասիրվում է նաև փորձարարական մանկավարժական աշխատանքի կազմակերպման հնարավորությունը՝ համեմատելով ավանդական և ճանաչողական ակտիվությունը խթանող մեթոդներով ուսուցման արդյունքները։ Սովորողների լեզվական գիտելիքների, ուսումնական հետաքրքրության, ինքնուրույնության և առաջադրանքների կատարման որակի համադրումը կարող է ցույց տալ կիրառված մեթոդական համակարգի արդյունավետությունը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է ոչ մայրենի ռուսաց լեզվի ուսուցման և կրտսեր դպրոցականների ճանաչողական զարգացման գործընթացների փոխկապակցված ուսումնասիրությամբ, իսկ կիրառական նշանակությունը՝ տարրական դասարաններում դասերի արդյունավետությունը բարձրացնող մեթոդների, վարժությունների և ուսումնական իրավիճակների համակարգման հնարավորությամբ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ռուսաց լեզվի դասավանդման մեթոդիկայի, տարրական կրթության, մանկավարժական հոգեբանության և երկլեզու կրթության ոլորտների հետազոտողների, ուսուցիչների, մեթոդիստների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Культура

Այս մատենագիտական աշխատությունը նվիրված է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր հրատարակությունների, գիտական ուսումնասիրությունների և տեղեկատվական նյութերի համակարգմանը ու ներկայացմանը։ Գրքում ամփոփված են մշակույթի, արվեստի, գրականության, թատրոնի, երաժշտության, կերպարվեստի, ճարտարապետության և հարակից ոլորտների վերաբերյալ մատենագիտական տվյալներ՝ ստեղծելով տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային կյանքի վերաբերյալ արժեքավոր տեղեկատվական շտեմարան։ Աշխատությունը կազմված է որպես ընթացիկ գրականության տեղեկատու, որի նպատակն է ընթերցողներին, հետազոտողներին և մասնագետներին արագ հասանելի դարձնել նոր հրատարակությունների մասին տեղեկությունները՝ ներառելով գրքերի, հոդվածների, ժողովածուների և այլ գիտական ու մշակութային նյութերի նկարագրությունները։ Այն կարևոր աղբյուր է խորհրդային շրջանի հայկական մշակույթի և արվեստի պատմության ուսումնասիրման համար՝ հնարավորություն տալով հետևել տվյալ ժամանակաշրջանի գիտական, ստեղծագործական և հրատարակչական գործընթացներին։ Գիրքը նպաստում է գրադարանային, արխիվային և գիտահետազոտական աշխատանքների արդյունավետ կազմակերպմանը՝ պահպանելով մշակութային ժառանգության վերաբերյալ մատենագիտական տեղեկատվությունը։ Աշխատությունը նախատեսված է մշակութաբանների, արվեստաբանների, պատմաբանների, գրականագետների, մատենագետների, գրադարանավարների, հետազոտողների, ուսանողների և բոլոր այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի մշակույթի և արվեստի պատմությամբ ու դրա վերաբերյալ գրական աղբյուրներով։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է որոշ էլեկտրոակտիվ պոլիմերների սինթեզին և հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով դրանց կառուցվածք-հատկություն կապերը և կիրառական ներուժը ժամանակակից նյութագիտության մեջ։ Հեղինակը վերլուծում է պոլիմերացման հիմնական մեթոդները՝ քիմիական և էլեկտրաքիմիական սինթեզ, ինչպես նաև մոնոմերների ընտրության ազդեցությունը ստացված պոլիմերների էլեկտրահաղորդականության և կայունության վրա։ Գրքում դիտարկվում են պոլիանիլինի, պոլիպիրոլի և այլ կոնյուգացված համակարգերի հիման վրա ստացված նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և օքսիդացման-վերականգնման հատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում էլեկտրահաղորդականության մեխանիզմներին՝ դոպինգի ազդեցությանը, լիցքի տեղափոխման գործընթացներին և պոլիմերային շղթաների կոնֆորմացիոն փոփոխություններին։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև փորձարարական հետազոտություններ՝ օգտագործելով սպեկտրոսկոպիկ, էլեկտրաքիմիական և թերմոանալիտիկ մեթոդներ՝ նյութերի բնութագրման համար։ Աշխատությունը քննարկում է էլեկտրոակտիվ պոլիմերների կիրառությունները սենսորներում, էներգիայի կուտակման սարքերում և խելացի նյութերում՝ ընդգծելով դրանց տեխնոլոգիական նշանակությունը։ Այն օգտակար է քիմիկների, նյութագետների և էլեկտրոնային նյութերի հետազոտմամբ զբաղվող մասնագետների համար։