Прогулки по Армении

Биология

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ակուստիկ կամ ձայնային սթրեսի առաջացման և զարգացման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ համադրելով էլեկտրաֆիզիոլոգիական և վարքային հետազոտության մեթոդները։ Աշխատության հիմնական նպատակը բարձր ինտենսիվության, տհաճ կամ երկարատև ձայնային ազդակների ազդեցության պայմաններում նյարդային համակարգի գործունեության փոփոխությունների և դրանց վարքային դրսևորումների բացահայտումն է։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են ձայնային գրգռիչների ընկալման, նյարդային ազդանշանների փոխանցման և ուղեղի տարբեր բաժինների արձագանքի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև սթրեսային իրավիճակներում նյարդային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի փոփոխությունները։ Էլեկտրաֆիզիոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նյարդային ակտիվության դինամիկան և արձանագրելու այն փոփոխությունները, որոնք առաջանում են ակուստիկ ազդեցության հետևանքով, իսկ վարքային մեթոդների կիրառումը թույլ է տալիս գնահատել սթրեսի ազդեցությունը շարժողական ակտիվության, կողմնորոշման, հուզական արձագանքների և այլ վարքային ցուցանիշների վրա։ Աշխատության մեջ ակուստիկ սթրեսը դիտարկվում է որպես բարդ ֆիզիոլոգիական գործընթաց, որի ձևավորման մեջ կարող են ներգրավվել լսողական համակարգը, կենտրոնական նյարդային համակարգի տարբեր մակարդակները և սթրեսային արձագանքի կարգավորման մեխանիզմները։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ հնարավորություն է տալիս համեմատելու օրգանիզմի նյարդաֆիզիոլոգիական արձագանքներն ու արտաքին վարքային դրսևորումները՝ ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելով ձայնային միջավայրի ազդեցության մասին։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ձայնային գերբեռնվածության, աղմուկի ազդեցության, սթրեսային վիճակների և շրջակա միջավայրի ակուստիկ գործոնների կենսաբանական ազդեցության ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել նեյրոֆիզիոլոգիայի, հոգեֆիզիոլոգիայի, կենսաբանության, վարքային գիտությունների և սթրեսի ֆիզիոլոգիայի ոլորտներում մասնագիտացող հետազոտողներին ու ուսանողներին։

Биология

Գիրքը նվիրված է արյունածծող երկթևանիների (Diptera) ֆաունայում հանդիպող մակաբույծների և գիշատիչների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով մասնավորապես Tabanidae, Simuliidae և Culicidae ընտանիքները և դրանց էկոլոգիական ու կենսաբանական փոխազդեցությունները Հայաստանի տարածքում։ Աշխատությունում ներկայացվում է արյունածծող միջատների բազմազանությունը, տարածվածությունը, կենսացիկլերը և էկոհամակարգերում նրանց դերակատարությունը, ինչպես նաև այն մակաբույծների, վիրուսների և գիշատիչների տեսակները, որոնք ազդում են դրանց պոպուլյացիաների կարգավորման վրա։ Հեղինակը վերլուծում է բնական կարգավորման մեխանիզմները՝ ներառյալ կենսաբանական վերահսկողությունը, միջատների ներսում և արտաքին միջավայրում գործող մակաբուծական հարաբերությունները, ինչպես նաև գիշատիչ միջատների ազդեցությունը հիվանդություն փոխանցող տեսակների թվաքանակի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այդ խմբերի բժշկա-անասնաբուժական նշանակությանը՝ հաշվի առնելով, որ նրանք կարող են հանդիսանալ մի շարք վարակիչ հիվանդությունների փոխանցողներ։ Նյութը հիմնված է Հայաստանի տարածքում իրականացված ֆաունիստիկ և էկոլոգիական ուսումնասիրությունների վրա՝ ընդգծելով Armenia-ի տարբեր լանդշաֆտային գոտիներում արյունածծող երկթևանիների տարածքային առանձնահատկությունները։ Գիրքը նախատեսված է կենսաբանների, էնտոմոլոգների, էկոլոգների, բժշկական և անասնաբուժական մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտներով զբաղվող ուսանողների և հետազոտողների համար՝ նպաստելով վեկտորային միջատների կենսաբանության և դրանց էկոլոգիական կարգավորման խորացված ուսումնասիրությանը։

Финансы

Այս գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ֆինանսաարդյունաբերական խմբերի ձևավորման և զարգացման ուղիների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով տնտեսության կազմակերպման և ֆինանսական կառավարման կարևորագույն ուղղություններից մեկը։ Աշխատանքում վերլուծվում են ֆինանսական և արդյունաբերական կառույցների փոխկապակցման առանձնահատկությունները, դրանց ստեղծման նախադրյալները, կառավարման մեխանիզմները և տնտեսական զարգացման վրա ունեցած ազդեցությունը։ Գրքում քննարկվում են ֆինանսաարդյունաբերական խմբերի դերը ներդրումային գործընթացներում, արտադրության արդյունավետության բարձրացման, մրցունակության ամրապնդման և ազգային տնտեսության զարգացման գործում, ինչպես նաև ներկայացվում են ոլորտի առկա խնդիրներն ու զարգացման հնարավորությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսական ոլորտի մասնագետների, ձեռնարկատերերի, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչների, հետազոտողների, ուսանողների և Հայաստանի տնտեսական զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Литература

Դեմիրճյան. Երկեր (գիրք երկրորդ)-ը Դերենիկ Դեմիրճյանի գրական ժառանգության երկրորդ հատորն է, որը ներկայացնում է հեղինակի արձակ ստեղծագործությունների, պատմվածքների և տարբեր գեղարվեստական գործերի ընտրանի՝ ընդգրկելով նրա գրական մտածողության հասուն շրջանը, աշխատությունում առանձնանում են մարդու ներաշխարհի խորքային վերլուծությունները, սոցիալական հարաբերությունների և ժամանակի հասարակական իրականության գեղարվեստական պատկերումները, ինչպես նաև լեզվաոճական հարստությունը, որը բնորոշ է Դեմիրճյանի արձակին, միաժամանակ դիտարկվում են ազգային կյանքի, բարոյական արժեքների և մարդկային ճակատագրերի բազմաշերտ խնդիրները, որոնք հեղինակը ներկայացնում է ռեալիստական և հոգեբանական խորությամբ, այս հատորը կարևոր է Դեմիրճյանի ստեղծագործական զարգացման ամբողջական պատկերն ըմբռնելու համար և ընդգծում է նրա դերը հայ դասական արձակի ձևավորման ու զարգացման գործընթացում։

Лингвистика

Այս լեզվաբանական ուսումնասիրությունը նվիրված է զեղչման երևույթի գործաբանական արժեքի բացահայտմանը գեղարվեստական խոսքում՝ ուշադրություն դարձնելով այն դեպքերին, երբ խոսքի որևէ բաղադրիչի բացակայությունը ոչ թե խոչընդոտում, այլ լրացնում, խորացնում կամ փոփոխում է հաղորդվող իմաստը։ Զեղչումը լեզվական այն երևույթներից է, որի դեպքում նախադասության կամ խոսքային կառույցի որևէ անդամ կարող է չարտահայտվել ձևականորեն, սակայն նրա իմաստը վերականգնվում է համատեքստից, իրավիճակից կամ նախորդող խոսքից։ Գեղարվեստական տեքստում այս միջոցը ձեռք է բերում առանձնահատուկ նշանակություն, քանի որ հեղինակը հաճախ միտումնավոր չի արտահայտում որոշակի բառեր կամ կառույցներ՝ ընթերցողին թողնելով իմաստային լրացման, ենթադրության և մեկնաբանության հնարավորություն։ Ուսումնասիրության կենտրոնական հարցերից մեկը զեղչման և համատեքստի փոխհարաբերությունն է։ Զեղչված անդամի ընկալումը հնարավոր է դառնում այն տեղեկության շնորհիվ, որն արդեն առկա է տեքստում կամ ենթադրվում է հաղորդակցական իրավիճակից։ Այդ պատճառով զեղչումը չի կարելի դիտարկել միայն որպես քերականական բացթողում․ այն հաճախ հանդիսանում է իմաստակառուցման գիտակցված միջոց։ Ընթերցողը վերականգնում է բացակայող բաղադրիչը, սակայն այդ վերականգնումը կարող է ունենալ ոչ միայն մեկ հնարավոր տարբերակ, ինչն էլ մեծացնում է գեղարվեստական տեքստի իմաստային բազմաշերտությունը։ Գործաբանական տեսանկյունից հատկապես կարևոր է զեղչման միջոցով խոսողի վերաբերմունքի, հույզի, գնահատականի և հաղորդակցական նպատակի արտահայտումը։ Նույն միտքը լիարժեք ձևակերպելու փոխարեն որևէ անդամի բացակայությունը կարող է խոսքը դարձնել ավելի կտրուկ, հուզական, լարված, խորհրդավոր կամ ենթատեքստային։ Օրինակ՝ երկխոսության մեջ զեղչված կառույցը կարող է փոխանցել հերոսի վրդովմունքը, տատանումը, անորոշությունը կամ խոսքը շարունակելու ցանկության բացակայությունը։ Այսպիսով, լեզվական նվազագույն ձևը կարող է հաղորդել առավել լայն իմաստային և զգացմունքային բովանդակություն։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում զեղչման կապը խոսքի տնտեսման սկզբունքի հետ։ Խոսքային հաղորդակցության ընթացքում մասնակիցները սովորաբար չեն կրկնում այն տեղեկությունը, որն արդեն հայտնի է կամ հեշտությամբ վերականգնելի է համատեքստից։ Գեղարվեստական խոսքում այդ բնական հաղորդակցական մեխանիզմը կարող է վերածվել ոճական հնարքի։ Հեղինակը միտումնավոր բաց է թողնում որոշ բաղադրիչներ՝ խտացնելով խոսքը, արագացնելով գործողության ընթացքը կամ ընդգծելով առավել կարևոր իմաստային հատվածները։ Այդ պատճառով զեղչումը կարող է միաժամանակ ծառայել և՛ լեզվական տնտեսման, և՛ գեղարվեստական արտահայտչականության նպատակներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի զեղչման դերը երկխոսական խոսքում։ Երկխոսության մասնակիցները սովորաբար ունեն ընդհանուր իրավիճակային գիտելիք, ինչի շնորհիվ խոսքը կարող է լինել կարճ, մասնատված և ոչ ամբողջական։ Գեղարվեստական երկխոսություններում նման կառուցվածքները հաճախ օգնում են ստեղծել բնական խոսքի տպավորություն և բացահայտել կերպարների անհատական խոսելաձևը։ Կիսատ նախադասությունները, բաց թողնված անդամները, կտրուկ պատասխանները կամ չավարտված մտքերը կարող են փոխանցել հերոսների հոգեբանական վիճակը՝ առանց այն ուղղակիորեն անվանելու։ Զեղչումը կարևոր դեր ունի նաև ենթատեքստի ձևավորման գործում։ Երբ հեղինակը որոշակի տեղեկություն չի արտահայտում ուղղակիորեն, ընթերցողը ստիպված է այն եզրակացնել խոսքային իրավիճակից, կերպարների վարքագծից կամ տեքստի նախորդ հատվածներից։ Այս մեխանիզմը գեղարվեստական ստեղծագործությունը դարձնում է ինտերակտիվ՝ ընթերցողին ներգրավելով իմաստի ձևավորման գործընթացում։ Հետևաբար զեղչված բաղադրիչը կարող է ունենալ ոչ միայն քերականական, այլև գեղագիտական և մեկնաբանական նշանակություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել զեղչման տարբեր տեսակներ՝ կախված այն բանից, թե նախադասության կամ խոսքային կառույցի որ բաղադրիչն է բաց թողնված։ Հնարավոր է ուսումնասիրել ենթակայի, ստորոգյալի, լրացման, պարագայի կամ այլ բաղադրիչների զեղչման դեպքերը, ինչպես նաև այնպիսի կառույցներ, որոնցում բացակայող անդամը վերականգնվում է ոչ թե նույն նախադասությունից, այլ ավելի լայն համատեքստից։ Այս տարբերակների համադրումը թույլ է տալիս բացահայտել զեղչման ձևական և գործառական բազմազանությունը։ Կարևոր է նաև զեղչման և կիսատ նախադասությունների փոխհարաբերությունը։ Կառուցվածքային առումով որոշ դեպքերում դժվար է հստակ սահմանազատել քերականորեն թերի կառույցը և գիտակցված զեղչմամբ ձևավորված նախադասությունը։ Գեղարվեստական խոսքի վերլուծությունը պահանջում է հաշվի առնել ոչ միայն նախադասության ձևական կառուցվածքը, այլև այն հաղորդակցական պայմանները, որոնցում տվյալ ձևը կիրառվում է։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս տարբերակել պատահական կամ քերականական թերացումը և հեղինակի կողմից նպատակային ընտրված արտահայտչական միջոցը։ Գործաբանական արժեքի ուսումնասիրության կարևոր կողմերից է նաև կերպարաստեղծման խնդիրը։ Հեղինակը կարող է զեղչման տարբեր ձևեր օգտագործել տարբեր կերպարների խոսքում՝ նրանց կրթական մակարդակը, սոցիալական միջավայրը, հոգեբանական վիճակը, հաղորդակցական վարքը կամ անհատական լեզվական ոճը ներկայացնելու համար։ Այդպիսով զեղչումը կարող է դառնալ կերպարի լեզվական բնութագրման միջոց։ Նույն երևույթը տարբեր կերպ կարող է գործել հեղինակային խոսքում և հերոսների երկխոսություններում։ Գեղարվեստական խոսքում զեղչումը կարող է նաև նպաստել ռիթմի և տեմպի ձևավորմանը։ Կարճ, ոչ ամբողջական և զեղչված կառույցների հաջորդականությունը կարող է արագացնել պատմողական ընթացքը, ստեղծել լարվածություն կամ ընդհատվածության զգացողություն։ Ընդհակառակը, բացակայող բաղադրիչի շուրջ ձևավորված դադարը կարող է դանդաղեցնել խոսքի ընթացքը և ընդգծել որոշակի հուզական պահ։ Այսպիսով, զեղչման գործառույթը դուրս է գալիս զուտ քերականական շրջանակից և ընդգրկում է նաև տեքստի կառուցվածքային ու գեղագիտական կազմակերպումը։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է ժամանակակից հայերենի գործաբանական և ոճաբանական առանձնահատկությունների բացահայտման համար։ Զեղչման օրինակների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են լեզվական ձևի նվազեցումը և համատեքստային լրացումը փոխկապակցվում, ինչպես է ընթերցողը վերականգնում չարտահայտված իմաստը և ինչպիսի լրացուցիչ հաղորդակցական նշանակություն է առաջանում դրա արդյունքում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը զեղչումը դիտարկում է որպես գեղարվեստական խոսքի բազմաֆունկցիոնալ միջոց, որը կարող է ապահովել լեզվական տնտեսում, հուզականություն, արտահայտչականություն, ենթատեքստ, խոսքի բնականություն, կերպարների անհատականացում և տեքստի իմաստային խտացում։ Դրա ուսումնասիրությունը կարևոր է հայոց լեզվի գործաբանության, ոճագիտության և գեղարվեստական խոսքի լեզվաբանության համար և կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, բանասերներին, գրականագետներին, ոճաբաններին, հայոց լեզվի ուսուցիչներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Экономика

Աշխատանքը նվիրված է ձեռնարկատիրական գործունեության համակարգում ռիսկերի կառավարման տեսական և գործնական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ ձեռնարկատիրությունը մշտապես իրականացվում է անորոշության պայմաններում, և ցանկացած բիզնես որոշում կարող է կապված լինել ֆինանսական կորուստների, եկամուտների նվազման, շուկայական դիրքի փոփոխության կամ այլ անբարենպաստ հետևանքների առաջացման հավանականության հետ։ Այդ պատճառով ռիսկի կառավարումը ձեռնարկության արդյունավետ գործունեության և երկարաժամկետ կայունության ապահովման կարևորագույն բաղադրիչներից է։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ձեռնարկատիրական ռիսկի տնտեսական էությունը, դրա առաջացման պատճառները, հիմնական տեսակներն ու դասակարգման սկզբունքները։ Ռիսկերը կարող են կապված լինել շուկայի տատանումների, մրցակցության ուժեղացման, պահանջարկի փոփոխության, գնաճի, փոխարժեքների և տոկոսադրույքների փոփոխությունների, ֆինանսավորման դժվարությունների, մատակարարման խափանումների, արտադրական խնդիրների, տեխնոլոգիական փոփոխությունների, իրավական միջավայրի և կառավարման սխալ որոշումների հետ։ Դրանց բազմազանությունը պահանջում է ռիսկերի ոչ միայն հայտնաբերում, այլև համակարգված գնահատում և առաջնահերթությունների սահմանում։ Ռիսկի կառավարման գործընթացի կարևոր փուլերից է հնարավոր վտանգների բացահայտումը և դրանց առաջացման հավանականության ու հնարավոր վնասի չափի գնահատումը։ Դրա հիման վրա ձեռնարկությունը կարող է ընտրել ռիսկի նվազեցման առավել նպատակահարմար ռազմավարությունը։ Կիրառվող մեթոդների շարքում կարող են ընդգրկվել ռիսկից խուսափելը, դրա նվազեցումը, ռիսկի փոխանցումը, ապահովագրությունը, դիվերսիֆիկացումը, պահուստների ձևավորումը և ռիսկի գիտակցված ընդունումը։ Հատկապես կարևոր է ռիսկերի կառավարման կապը ձեռնարկության ռազմավարական պլանավորման հետ, քանի որ ռիսկային գործոնները պետք է հաշվի առնվեն ոչ միայն արդեն առաջացած խնդիրների լուծման, այլև նոր ներդրումային, արտադրական կամ շուկայական ծրագրերի մշակման փուլում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ձեռնարկության ֆինանսական ռիսկերի կառավարմանը, քանի որ կապիտալի կառուցվածքը, պարտքային բեռը, դրամական հոսքերը և իրացվելիությունը անմիջականորեն ազդում են կազմակերպության դիմակայունության վրա։ Միաժամանակ ձեռնարկատիրական ռիսկը միշտ չէ, որ պետք է դիտարկել միայն որպես բացասական երևույթ․ որոշակի մակարդակի ռիսկի ընդունումը կարող է հնարավորություն ստեղծել նոր շուկաներ մուտք գործելու, նոր արտադրանք մշակելու, տեխնոլոգիական նորարարություններ ներդնելու կամ մրցակցային առավելություն ձեռք բերելու համար։ Հետևաբար արդյունավետ կառավարումը ենթադրում է ռիսկի և ակնկալվող եկամտաբերության միջև հավասարակշռության ձևավորում։ Ժամանակակից ձեռնարկության համար կարևոր նշանակություն ունի նաև ռիսկերի կառավարման շարունակական բնույթը։ Շուկայական միջավայրի արագ փոփոխությունները պահանջում են պարբերաբար վերանայել նախկին գնահատականները, վերահսկել հիմնական ցուցանիշները, կանխատեսել հնարավոր բացասական սցենարները և անհրաժեշտության դեպքում արագ փոփոխել կառավարման որոշումները։ Այս տեսանկյունից ռիսկերի կառավարման համակարգը կարող է ներառել ներքին վերահսկողության մեխանիզմներ, տեղեկատվության հավաքագրման և վերլուծության գործիքներ, պատասխանատվության հստակ բաշխում և արտակարգ իրավիճակների գործողությունների նախապես մշակված ծրագրեր։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է ինչպես խոշոր կազմակերպությունների, այնպես էլ փոքր և միջին ձեռնարկությունների համար, քանի որ սահմանափակ ռեսուրսներ ունեցող բիզնեսների դեպքում նույնիսկ մեկ լուրջ ռիսկի իրացումը կարող է էապես ազդել ֆինանսական կայունության և գործունեության շարունակականության վրա։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը կայանում է այնպիսի մոտեցումների բացահայտման մեջ, որոնք հնարավորություն են տալիս ձեռնարկություններին նվազեցնել անորոշության բացասական ազդեցությունը, ավելի հիմնավորված որոշումներ ընդունել և բարձրացնել կառավարման արդյունավետությունը։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը ներկայացնում է ռիսկերի կառավարումը որպես ձեռնարկատիրական համակարգի անբաժանելի գործառույթ, որը ոչ միայն ուղղված է հնարավոր կորուստների կանխարգելմանը, այլև նպաստում է կազմակերպության կայունությանը, զարգացման հնարավորությունների բացահայտմանը և երկարաժամկետ մրցունակության ապահովմանը։