Распространение, экология и охрана гадюки Даревского [(Pelias darevskii (Vedmederja, Orlov & Tuniyev, 1986)]

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի դպրոցականների ֆիզիկական դաստիարակության համակարգի կատարելագործման, արդյունավետ կազմակերպման և գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումների մշակման խնդիրներին։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է դպրոցական տարիքի երեխաների ֆիզիկական զարգացման առանձնահատկությունների, շարժողական ակտիվության, ֆիզիկական պատրաստվածության և կրթական գործընթացում ֆիզիկական դաստիարակության դերի ուսումնասիրության վրա։ Քննարկվում են հանրակրթական դպրոցներում ֆիզիկական դաստիարակության կազմակերպման սկզբունքները, դասերի կառուցվածքը, կիրառվող մանկավարժական մեթոդները և ուսումնական ծանրաբեռնվածության նպատակահարմար բաշխման հարցերը։ Կարևորվում է ֆիզիկական վարժությունների ընտրությունը՝ հաշվի առնելով սովորողների տարիքային առանձնահատկությունները, պատրաստվածության տարբեր մակարդակները և ուսումնական գործընթացի ընդհանուր պահանջները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել դպրոցականների շարժողական կարողությունները, դիմացկունությունը, արագությունը, ուժը, ճկունությունը, շարժումների համակարգումը և ֆիզիկական պատրաստվածության այլ ցուցանիշներ՝ դրանց զարգացման օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ֆիզիկական դաստիարակության ծրագրերի արդյունավետության բարձրացմանը և դասավանդման այնպիսի կազմակերպական ձևերի ընտրությանը, որոնք նպաստում են սովորողների ակտիվ մասնակցությանը և ֆիզիկական կուլտուրայի նկատմամբ կայուն հետաքրքրության ձևավորմանը։ Ռացիոնալացման խնդիրները դիտարկվում են նաև դասաժամերի կառուցվածքի, վարժությունների հերթականության, ծանրաբեռնվածության և հանգստի ճիշտ հարաբերակցության, ինչպես նաև ուսումնական գործընթացի գնահատման մեթոդների տեսանկյունից։ Կարևորվում է Հայաստանի կրթական և սոցիալական պայմանների հաշվառումը, քանի որ դպրոցականների ֆիզիկական դաստիարակության արդյունավետ համակարգի ձևավորումը պահանջում է տեղական առանձնահատկություններին համապատասխան մեթոդական լուծումներ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել գործող համակարգի կազմակերպական և մեթոդական խնդիրները, գնահատել դրանց ազդեցությունը կրթական գործընթացի արդյունավետության վրա և հիմնավորել կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Միաժամանակ ֆիզիկական դաստիարակությունը դիտարկվում է որպես ընդհանուր կրթության կարևոր բաղադրիչ, որը նպաստում է շարժողական հմտությունների զարգացմանը, ակտիվ կենսակերպի վերաբերյալ գիտելիքների ձևավորմանը, կարգապահությանը և սովորողների սոցիալական ներգրավվածությանը։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ դպրոցական ֆիզիկական դաստիարակության ծրագրերի, ուսուցման մեթոդների և մանկավարժական կազմակերպման ձևերի կատարելագործման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական կուլտուրայի մասնագետների, մանկավարժների, կրթության ոլորտի հետազոտողների, ուսուցիչների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է հեռահաղորդակցության համակարգերում կիրառվող բազմաշերտ կիսահաղորդչային կառուցվածքների օպտիկական հատկությունների թվային մոդելավորմանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով կլանող և ճառագայթող շերտերի վարքին։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մաթեմատիկական և հաշվարկային մեթոդների միջոցով նկարագրել, թե ինչպես են նման բարդ կառուցվածքները փոխազդում էլեկտրամագնիսական ճառագայթման հետ և ինչպես կարելի է կանխատեսել դրանց օպտիկական բնութագրերը՝ առանց յուրաքանչյուր տարբերակ ֆիզիկապես պատրաստելու և փորձարկելու։ Բազմաշերտ կիսահաղորդչային համակարգերը կազմված են տարբեր նյութերի և հաստությունների հաջորդական շերտերից, որոնց օպտիկական հատկությունները կարող են զգալիորեն տարբերվել։ Այդ շերտերի սահմաններում տեղի ունեցող անդրադարձումները, բեկումները, ինտերֆերենցիան և ճառագայթման կլանումը միասին ձևավորում են ամբողջ համակարգի սպեկտրային արձագանքը։ Աշխատության շրջանակում թվային մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել այդ գործընթացները՝ փոփոխելով շերտերի նյութը, հաստությունը, բեկման ցուցիչը, կլանման գործակիցը և կառուցվածքի երկրաչափական պարամետրերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կլանող միջավայրերում լույսի տարածման ուսումնասիրությունը։ Երբ էլեկտրամագնիսական ալիքը անցնում է կիսահաղորդչային շերտով, դրա ինտենսիվությունը կարող է նվազել նյութի կողմից էներգիայի կլանման հետևանքով։ Միաժամանակ որոշ կիսահաղորդչային կառուցվածքներ կարող են ոչ միայն կլանել, այլև ճառագայթել էլեկտրամագնիսական էներգիա, ինչն առանձնահատուկ նշանակություն ունի օպտոէլեկտրոնային և հեռահաղորդակցական սարքերում։ Այդ պատճառով մոդելավորումը պետք է հաշվի առնի ինչպես կլանման, այնպես էլ ճառագայթման գործընթացները և դրանց փոխադարձ ազդեցությունը։ Բազմաշերտ կառուցվածքների կարևոր առանձնահատկությունը միջշերտային բազմաթիվ անդրադարձումների առաջացումն է։ Յուրաքանչյուր շերտի սահմանին ալիքի մի մասը կարող է անդրադառնալ, իսկ մյուս մասը՝ անցնել հաջորդ շերտ, ինչի հետևանքով ձևավորվում են ինտերֆերենցիոն երևույթներ։ Դրանց շնորհիվ հնարավոր է ստանալ որոշակի ալիքային երկարությունների ուժեղացում կամ թուլացում և նպատակային ձևավորել կառուցվածքի սպեկտրային բնութագրերը։ Թվային հաշվարկները թույլ են տալիս ուսումնասիրել անդրադարձման, փոխանցման և կլանման գործակիցների կախվածությունը ալիքի երկարությունից, ինչպես նաև հայտնաբերել ռեզոնանսային վիճակները և օպտիկական կորուստների առավել նշանակալի աղբյուրները։ Աշխատության կարևոր կիրառական ուղղությունը հեռահաղորդակցության համակարգերի համար օպտիկական և օպտոէլեկտրոնային սարքերի նախագծումն է։ Նման համակարգերում օգտագործվող կիսահաղորդչային կառուցվածքների օպտիկական պարամետրերի ճիշտ ընտրությունը կարող է ազդել ազդանշանի փոխանցման արդյունավետության, ճառագայթման հզորության, հաճախականային ընտրողականության և ընդհանուր էներգետիկ արդյունավետության վրա։ Թվային մոդելավորումը հատկապես արժեքավոր է նախագծման փուլում, քանի որ հնարավորություն է տալիս համեմատաբար արագ ուսումնասիրել բազմաթիվ կառուցվածքային տարբերակներ և ընտրել առավել արդյունավետ լուծումները։ Հետազոտությունը կարող է առնչվել նաև կիսահաղորդչային լազերների, լուսադիոդների, ֆոտոդետեկտորների, օպտիկական ֆիլտրերի և այլ օպտոէլեկտրոնային տարրերի տեսական մոդելավորմանը։ Աշխատության մեթոդաբանական արժեքը կայանում է նրանում, որ ֆիզիկական երևույթների ուսումնասիրությունը համակցվում է թվային հաշվարկի հետ՝ հնարավորություն տալով կառուցվածքի պարամետրերի և ստացվող օպտիկական արդյունքների միջև քանակական կապ հաստատել։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է բազմաշերտ կիսահաղորդչային համակարգերի օպտիկական հատկությունների ուսումնասիրության ժամանակակից հաշվարկային մոտեցում, որի միջոցով հնարավոր է գնահատել կառուցվածքների կլանող և ճառագայթող հատկությունները, կանխատեսել դրանց սպեկտրային վարքը և օպտիմալացնել պարամետրերը հեռահաղորդակցության ու օպտոէլեկտրոնիկայի կիրառությունների համար։

Экономика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պարենային ապահովության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ երկրի բնակչության սննդի հասանելիության, գյուղատնտեսական արտադրության, ներմուծման և տեղական արտադրության հարաբերակցության, ինչպես նաև պարենային համակարգի կայունության համակողմանի վերլուծությամբ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են պարենային ապահովության հիմնական բաղադրիչները՝ սննդամթերքի ֆիզիկական և տնտեսական հասանելիությունը, բավարար քանակությամբ և պատշաճ որակով սննդի ապահովումը, ինչպես նաև պարենային համակարգի կայունությունն ու արտաքին և ներքին ցնցումների նկատմամբ դիմակայունությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի գյուղատնտեսական ներուժին, արտադրության ծավալներին, բնական և կլիմայական պայմանների ազդեցությանը, գյուղատնտեսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը և սննդամթերքի ներմուծումից կախվածության խնդրին։ Ուսումնասիրության մեջ քննարկվում են նաև պարենային շուկայի գների տատանումները, բնակչության եկամուտների և գնողունակության ազդեցությունը սննդի հասանելիության վրա, ինչպես նաև սոցիալապես խոցելի խմբերի պարենային ապահովության առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում գյուղատնտեսության արտադրողականության բարձրացման, տեղական արտադրության խթանման, պահեստավորման և մատակարարման ենթակառուցվածքների զարգացման, կորուստների նվազեցման և շուկաների արդյունավետ կազմակերպման հնարավորությունները։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև պարենային ապահովության և ազգային անվտանգության փոխկապակցվածությանը, քանի որ սննդամթերքի կայուն հասանելիությունը կարևոր նշանակություն ունի երկրի տնտեսական և սոցիալական կայունության համար։ Կարևորվում է պետական քաղաքականության դերը՝ գյուղատնտեսության զարգացման, արտադրողների աջակցության, սննդամթերքի որակի և անվտանգության վերահսկողության, ռազմավարական պաշարների կառավարման և արտաքին շուկաներից կախվածության ռիսկերի նվազեցման գործում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Հայաստանի պարենային ապահովության վրա ազդող հիմնական տնտեսական, սոցիալական, բնապահպանական և կառուցվածքային խնդիրները և դիտարկել դրանց հաղթահարման ու պարենային համակարգի դիմակայունության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, գյուղատնտեսության և սննդի ոլորտի մասնագետների, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, քաղաքականություն մշակողների, հետազոտողների, ուսանողների և Հայաստանի պարենային անվտանգության ու կայուն զարգացման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

География

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է քիմիական ձեռնարկությունների էկոլոգիական ռիսկերի գնահատմանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով աղաթթվի և ացետիլենի արտադրական գործընթացներին, որոնք բնութագրվում են բարձր վտանգավորությամբ և շրջակա միջավայրի վրա հնարավոր նշանակալի ազդեցությամբ։ Աշխատությունը վերլուծում է արտադրական ցիկլերում առաջացող արտանետումները, թունավոր նյութերի արտահոսքի հավանական աղբյուրները, ինչպես նաև վթարային իրավիճակների առաջացման ռիսկերը՝ ընդգրկելով օդային, ջրային և հողային միջավայրերի աղտոտման մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության ընթացքում կիրառվում են էկոլոգիական մոնիթորինգի, ռիսկի քանակական գնահատման և սցենարային մոդելավորման մեթոդներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել հնարավոր վթարների հավանականությունն ու դրանց հետևանքների ծանրությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրական անվտանգության համակարգերին, կանխարգելիչ միջոցառումներին և տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման հնարավորություններին՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել վտանգավոր արտանետումները և բարձրացնել շրջակա միջավայրի պաշտպանվածության մակարդակը։ Աշխատությունը նաև համադրում է միջազգային փորձը և արդյունաբերական անվտանգության ժամանակակից մոտեցումները՝ առաջարկելով էկոլոգիական ռիսկերի կառավարման արդյունավետ ռազմավարություններ քիմիական արտադրության ոլորտում։

Другие предметы

Այս գիրքը ուսումնական-գործնական բնույթի աշխատություն է, որը նվիրված է ծրագրավորման Prolog լեզվին և դրա միջոցով խնդիրների լուծման մեթոդներին։ Այն նախատեսված է ինչպես սկսնակների, այնպես էլ ծրագրավորման հիմունքներին արդեն ծանոթ ուսանողների համար։ Գրքում բացատրվում են Prolog լեզվի հիմնական սկզբունքները՝ տրամաբանական ծրագրավորման գաղափարը, փաստերի (facts) և կանոնների (rules) կիրառումը, ինչպես նաև հարցումների (queries) ձևակերպումը։ Ներկայացվում է, թե ինչպես կարելի է խնդիրները ներկայացնել տրամաբանական հարաբերությունների միջոցով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում խնդիրների լուծման տարբեր մեթոդներին՝ որոնման ալգորիթմներ, ռեկուրսիա, ցուցակների մշակում և պարզ արհեստական բանականության տարրեր։ Բերված են բազմաթիվ օրինակներ և վարժություններ, որոնք օգնում են ամրապնդել գիտելիքները և զարգացնել տրամաբանական մտածողությունը։ Գիրքը օգտակար է ծրագրավորման հիմունքների ուսուցման համար և հատկապես կարևոր է նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ուսումնասիրել արհեստական բանականության և տրամաբանական ծրագրավորման հիմքերը։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է ոչ գծային և դիսպերսիոն միջավայրերում ձևավորվող ինքնանման օպտիկական իմպուլսների՝ սիմիլյարիտոնների տեսական ու կիրառական ուսումնասիրությանը և գերկարճ իմպուլսների ֆիզիկայում դրանց հնարավորությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության առանցքում լույսի ինտենսիվությունից կախված ոչ գծային երևույթների և միջավայրի դիսպերսիայի փոխազդեցությունն է, որի արդյունքում օպտիկական իմպուլսի տարածման ընթացքում կարող են ձևավորվել կայուն ինքնանման կառուցվածքներ։ Սիմիլյարիտոնները դիտարկվում են որպես ալիքային դինամիկայի առանձնահատուկ լուծումներ, որոնց ձևը տարածման ընթացքում ենթարկվում է կանխատեսելի մասշտաբային փոփոխությունների՝ պահպանելով որոշակի ընդհանուր կառուցվածքային հատկություններ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել դրանց առաջացման ֆիզիկական պայմանները, տարածման դինամիկան, ժամանակային և սպեկտրային բնութագրերի փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև տարբեր ոչ գծային օպտիկական համակարգերում ինքնանման ռեժիմների կայունությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ոչ գծային Շրյոդինգերի տիպի մոդելներին և դրանց ընդհանրացումներին, որոնց միջոցով հնարավոր է նկարագրել դիսպերսիայի, ոչ գծայնության, ուժեղացման կամ կորուստների համատեղ ազդեցությունը գերկարճ լուսային իմպուլսների վրա։ Կարևոր ուղղություն է սկզբնական իմպուլսի պարամետրերի և միջավայրի հատկությունների ազդեցության ուսումնասիրությունը ձևավորվող ինքնանման ռեժիմի ժամանակային պրոֆիլի, սպեկտրի և փուլային կառուցվածքի վրա։ Սիմիլյարիտոնային դինամիկան կարող է առանձնահատուկ նշանակություն ունենալ օպտիկական մանրաթելերում և այլ ֆոտոնային համակարգերում, որտեղ անհրաժեշտ է կառավարել գերկարճ իմպուլսների ձևը և սպեկտրային հատկությունները։ Հետազոտությունը կարող է ներառել վերլուծական մոտեցումների և թվային մոդելավորման համադրում՝ ինքնանման լուծումների գոյության պայմանները, կայունությունը և էվոլյուցիան գնահատելու նպատակով։ Կիրառական տեսանկյունից նման երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է գերճշգրիտ ժամանակային մասշտաբներով աշխատող ֆոտոնային տեխնոլոգիաների, իմպուլսների ձևավորման ու սեղմման, լայն սպեկտրների ստացման և արագ օպտիկական համակարգերի զարգացման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ոչ գծային օպտիկայի, ալիքային ֆիզիկայի, ֆոտոնիկայի և մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումները՝ խորացնելով ինքնանման օպտիկական իմպուլսների ձևավորման ու տարածման մեխանիզմների վերաբերյալ պատկերացումները և գնահատելով դրանց նշանակությունը գերկարճ իմպուլսային օպտիկայի համար։