Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին քաղաքականությունը Հարավային Կովկասում, Հայաստան, Ադրբեջան, Վրաստան 1991-2001թթ. (աշխարհաքաղաքական դիտակետ)

Литература

Ժողովածուն նվիրված է հայկական էպոսի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով համաշխարհային էպիկական ժառանգության լայն համատեքստում։ Հրատարակության հիմնական թեման է հայկական էպիկական ավանդույթի առանձնահատկությունների բացահայտումը, դրա պատմական ձևավորման, գեղարվեստական կառուցվածքի, գաղափարական բովանդակության և այլ ժողովուրդների էպիկական ստեղծագործությունների հետ ունեցած ընդհանրությունների ու տարբերությունների ուսումնասիրությունը։ Էպոսը ներկայացվում է որպես ժողովրդի պատմական հիշողության, աշխարհընկալման, արժեքային համակարգի և ազգային ինքնության արտահայտման կարևոր ձև, որի մեջ պահպանվել են հասարակական կյանքի, հերոսական իդեալների, բարոյական պատկերացումների ու ավանդական սովորույթների հետքերը։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հայկական էպիկական ժառանգությունը համադրելու տարբեր ժողովուրդների հերոսապատումների հետ՝ բացահայտելով սյուժետային, կերպարային, կառուցվածքային և գաղափարական զուգահեռները, ինչպես նաև ազգային ինքնատիպության դրսևորումները։ Կարևորվում են բանավոր փոխանցման առանձնահատկությունները, էպիկական պատումների պատմական շերտերը, բանահյուսական մոտիվների զարգացումն ու դրանց մշակութային նշանակությունը։ Ժողովածուն նպաստում է հայկական էպոսի գիտական ճանաչմանը և համաշխարհային բանավոր ու գրական ժառանգության մեջ նրա տեղի ուսումնասիրությանը։ Այն արժեքավոր նյութ է բանագետների, գրականագետների, պատմաբանների, հայագետների, էպոսագիտությամբ և համեմատական մշակութաբանությամբ հետաքրքրվող մասնագետների ու ուսանողների համար։

Религия

Աշխատությունը ներկայացնում է բանաքաղությունների՝ տարբեր հեղինակներից, երկերից կամ աղբյուրներից նյութեր քաղելու և դրանք մեկտեղելու եղանակի քննադատական դիտարկումը։ Վերնագրում գործածված «եղծ» բառը մատնանշում է քննադատական կամ հերքող բնույթ՝ ուղղված հիշատակված բանաքաղություններին և դրանց կիրառման սկզբունքներին։ Գիրքը կարելի է դիտարկել որպես հայ մտավոր և գրական կյանքում ծավալված քննարկումների վկայություն, որտեղ ուշադրության կենտրոնում են հեղինակային խոսքի ինքնուրույնությունը, աղբյուրների օգտագործման եղանակները, քաղվածքների հավաստիությունը և գրավոր խոսքի կառուցման սկզբունքները։ Նման աշխատությունները կարևոր են գրական քննադատության և բանավիճային արձակի զարգացման պատմությունն ուսումնասիրելու համար, քանի որ արտահայտում են ոչ միայն առանձին գրական կամ մտավոր հարցերի շուրջ տարաձայնությունները, այլև ժամանակի ընթերցողական ու մտավոր միջավայրում ընդունված գնահատման չափանիշները։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել հայ գրականության պատմությամբ, գրաքննադատության ձևավորմամբ, հայ հեղինակների մտավոր ժառանգությամբ և տասնիններորդ դարի հայ հասարակական քննարկումների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է հայ գրքի պատմության ուսումնասիրության համար՝ որպես գրավոր բանավեճի և քննադատական մտածողության արտահայտություն։

Другие предметы

Աշխատությունը նվիրված է Անդրկովկասի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում գործող պղնձի հանքերի և մետաղաձուլական գործարանների վիճակի ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է տարածաշրջանի հանքարդյունաբերության զարգացման առանձնահատկությունները, պղնձի հանքավայրերի շահագործման պայմանները, արդյունահանման և վերամշակման տեխնոլոգիական գործընթացները, ինչպես նաև արտադրական գործունեության տնտեսական նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում հանքարդյունաբերական ձեռնարկությունների գործունեության կազմակերպմանը, բնական պաշարների օգտագործմանը և արդյունաբերության զարգացման վրա ազդող աշխարհագրական ու տնտեսական գործոններին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Զանգեզուրի արդյունաբերական պատմության, տարածաշրջանի տնտեսական հարաբերությունների և պղնձարդյունաբերության ձևավորման ու զարգացման պատմական ընթացքի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, տնտեսագետների, երկրաբանների և Հայաստանի հանքարդյունաբերական ժառանգությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Религия

Հայ առաքելական եկեղեցու պաշտամունքային և աղոթական ժառանգության կարևորագույն գրքերից այս հրատարակությունը ներկայացնում է Հայաստանյայց սուրբ եկեղեցու ժամերգությունների ավանդական կարգը՝ ընդգրկելով օրվա տարբեր ժամերին կատարվող աղոթքները, սաղմոսները, շարականները և հոգևոր երգեցողության այլ նյութեր։ Այն պատկանում է հայ ժամագրական մատենագրության հարուստ ավանդույթին, որի ձևավորումն ու զարգացումը սերտորեն կապված են հայ ժողովրդի քրիստոնեական ինքնության, հայերեն գրավոր մշակույթի և ազգային եկեղեցական ծիսակարգի պատմության հետ։ Ժամագիրքը Հայ եկեղեցու պաշտամունքային կյանքի հիմնարար ձեռնարկներից է, որի գլխավոր նշանակությունն ամենօրյա հասարակական աղոթքների և ժամերգությունների կազմակերպումն ու կանոնակարգումն է։ Նրա բովանդակային առանցքը ժամանակի հոգևոր իմաստավորումն է՝ օրվա տարբեր հատվածները Աստծուն ուղղված աղոթքով, աստվածաշնչյան ընթերցումներով, սաղմոսերգությամբ և հոգևոր խորհրդածությամբ ուղեկցելու քրիստոնեական սկզբունքի համաձայն։ Հայ առաքելական եկեղեցու ավանդության մեջ ժամերգությունը դիտարկվում է որպես հավատացյալի հոգևոր կյանքի կազմակերպման, եկեղեցական համայնքի միասնության ամրապնդման և աստվածային ներկայության գիտակցությունը պահպանելու կարևոր միջոց։ Այն միավորում է անհատական աղոթքն ու համայնքային պաշտամունքը՝ յուրաքանչյուր հավատացյալի ներգրավելով եկեղեցու ընդհանուր հոգևոր կյանքի մեջ։ Ժամագրական համակարգի կարևոր առանձնահատկությունն օրվա տարբեր ժամերին համապատասխանող աղոթական կարգերի առկայությունն է։ Առավոտյան ժամերգությունը խորհրդանշում է նոր օրվա սկիզբը, Աստծուն ուղղված փառաբանությունն ու գոհությունը և աստվածային առաջնորդության հայցումը։ Երեկոյան աղոթքները կապված են անցած օրվա խորհրդածության, հոգևոր ինքնաքննության, երախտագիտության և մեղքերի թողություն հայցելու հետ։ Գիշերային ու մյուս ժամերգությունները ևս ունեն իրենց առանձնահատուկ խորհրդաբանական նշանակությունը՝ արտահայտելով քրիստոնեական այն համոզմունքը, որ մարդու կյանքը պետք է մշտապես ընթանա աղոթքի և Աստծո հետ հոգևոր հաղորդակցության մեջ։ Այսպիսով, ժամանակի բնական ընթացքը վերածվում է հոգևոր ծառայության շարունակական շղթայի, իսկ ամենօրյա աղոթքը դառնում է հավատքի գործնական արտահայտություն։ Ժամագրքի կարևորագույն բաղադրիչներից են սաղմոսները, որոնք հայ եկեղեցական պաշտամունքի և աղոթական գրականության հիմնասյուներից են։ Դրանք արտահայտում են մարդու հոգևոր ապրումների բազմազանությունը՝ Աստծո փառաբանություն, երախտագիտություն, ապաշխարություն, աղաչանք, հույս և վստահություն աստվածային ողորմության նկատմամբ։ Սաղմոսերգության միջոցով հավատացյալը հաղորդակից է դառնում աստվածաշնչյան աղոթական ժառանգությանը՝ այն ներառելով սեփական հոգևոր կյանքի մեջ։ Մյուս կարևոր բաղադրիչը շարականներն ու հոգևոր երգերն են, որոնք ներկայացնում են հայ հոգևոր բանաստեղծության և երաժշտության ինքնատիպ ավանդույթը։ Հայ շարականագրությունը ազգային մշակույթի բարձրարժեք բնագավառներից է, որտեղ միահյուսվում են աստվածաբանական միտքը, բանաստեղծական արտահայտչությունը և երաժշտական արվեստը։ Շարականները նվիրված են եկեղեցական տոներին, սրբերի հիշատակությանը, Քրիստոսի կյանքին ու փրկագործությանը, ինչպես նաև քրիստոնեական վարդապետության հիմնարար գաղափարներին։ Դրանք ոչ միայն պաշտամունքային երգեր են, այլև հայ հոգևոր գրականության գեղարվեստական արժեքավոր ստեղծագործություններ, որոնք արտահայտում են ազգային կրոնական աշխարհընկալումը։ Եկեղեցական երգեցողությունը ժամերգության անբաժանելի մասն է՝ աղոթական խոսքին հաղորդելով երաժշտական ու զգացական խորություն և նպաստելով հավատացյալների հոգևոր ներգրավվածությանը։ Աշխատության գաղափարական կարևոր ուղղություններից է հայ եկեղեցական ծիսական ավանդության պահպանման և փոխանցման անհրաժեշտությունը։ Ժամերգությունների հաստատված կարգը ապահովում է պաշտամունքի շարունակականությունը, իսկ ընդհանուր աղոթական համակարգը միավորում է տարբեր բնակավայրերում և երկրներում ապրող հայ հավատացյալներին։ Ժամագիրքը հոգևորականների համար գործնական նշանակություն ունեցող ձեռնարկ է, որն օգնում է պահպանելու աղոթքների, ընթերցումների և երգեցողության ընդունված հաջորդականությունը։ Միաժամանակ այն ունի դաստիարակչական արժեք, քանի որ դրա բովանդակությունը հավատացյալներին հաղորդակից է դարձնում քրիստոնեական բարոյական սկզբունքներին, աստվածաշնչյան գաղափարներին և եկեղեցական ավանդության հոգևոր իմաստին։ Գրական ու լեզվական առանձնահատկություններով հրատարակությունը պատկանում է հայ եկեղեցական ժամագրական գրականության դասական ժանրին։ Նրան բնորոշ են աղոթական խոսքի հանդիսավորությունը, աստվածաշնչյան պատկերների և արտահայտությունների կիրառությունը, հոգևոր խորհրդածության խորությունը և եկեղեցական լեզվին հատուկ բառապաշարը։ Արձակ աղոթքների, սաղմոսների ու չափածո շարականների համադրությունը ձևավորում է բովանդակային և գեղարվեստական ամբողջություն, որտեղ լեզվական արտահայտչամիջոցները ծառայում են կրոնական գաղափարների բացահայտմանը։ Ժամագրական նյութերի դասավորությունը պայմանավորված է դրանց պաշտամունքային կիրառությամբ, ինչը գրքին հաղորդում է ոչ միայն գրական, այլև գործնական նշանակություն։ Լեզվական առումով այն կարևոր աղբյուր է գրաբարի եկեղեցական գործածության, հայ հոգևոր բառապաշարի, աղոթական ոճի և հայ միջնադարյան գրական ժառանգության հետագա պահպանման ուսումնասիրության համար։ Պատմական և մշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի 19-րդ դարի հայ եկեղեցական գրքի և տպագրության պատմության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանում Կոստանդնուպոլիսը հայ հոգևոր, կրթական, գրական և տպագրական կյանքի խոշոր կենտրոններից էր։ Այստեղ գործող հայկական տպարանները կարևոր դեր էին կատարում ազգային գրականության տարածման, եկեղեցական կյանքի սպասարկման և հայերեն գրավոր մշակույթի զարգացման գործում։ Պողոս Արապյան Ապուչեխցին հայ տպագրության նշանավոր ներկայացուցիչներից էր, որի գործունեությունը կարևոր նշանակություն ունեցավ Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրական ավանդույթի զարգացման համար։ Նրա տպարանում կրոնական գրքերի հրատարակությունը նպաստում էր եկեղեցական ծիսական ժառանգության պահպանմանը և հայ համայնքների հոգևոր պահանջների բավարարմանը։ Ժամագրքի տպագրությունը վկայում է հայ եկեղեցական գրքերի նկատմամբ առկա պահանջարկի և ազգային հոգևոր մշակույթը տպագիր եղանակով սերունդներին փոխանցելու ձգտման մասին։ Նման հրատարակություններն առանձնահատուկ նշանակություն ունեին Օսմանյան կայսրության տարբեր բնակավայրերում ապրող հայերի համար, քանի որ ապահովում էին մայրենի լեզվով պաշտամունքի շարունակականությունը և ամրապնդում ազգային ու կրոնական ինքնագիտակցությունը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ ժամագրության, եկեղեցական ծիսագիտության, հայ հոգևոր երաժշտության, շարականագրության, գրաբարի և հայ տպագրության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, հայ եկեղեցու պատմաբաններին, երաժշտագետներին, շարականագետներին, հայագետներին, մատենագետներին, բանասերներին, հոգևորականներին և հայկական քրիստոնեական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Նրա գիտական և ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է Հայ առաքելական եկեղեցու ժամերգությունների ավանդույթի ներկայացմամբ, ազգային աղոթական ու երաժշտական մշակույթի պահպանման գործում ժամագրական գրականության ունեցած դերի բացահայտմամբ և հայ եկեղեցական ինքնության պատմական շարունակականության ուսումնասիրության հնարավորությամբ։

География

Աշխատությունը աշխարհագրական գիտելիքների համակարգված և ուսուցողական ներկայացմանն ուղղված գիտակրթական երկ է, որի հիմնական նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել Երկիր մոլորակին, նրա բնական առանձնահատկություններին, աշխարհագրական տարածքներին, բնակչությանը, պետություններին և մարդկային հասարակության տարածքային կազմակերպման հիմնական սկզբունքներին։ Աշխարհագրությունը ներկայացվում է որպես գիտելիքի կարևոր բնագավառ, որը հնարավորություն է տալիս ճանաչելու ոչ միայն Երկրի մակերևույթի կառուցվածքն ու բնական պայմանները, այլև տարբեր երկրների, ժողովուրդների, բնակավայրերի և հասարակությունների առանձնահատկությունները։ Աշխատության հանրամատչելի և դասընթացային ուղղվածությունը ենթադրում է աշխարհագրական տեղեկությունների մատչելի բացատրություն, հասկացությունների աստիճանական ներկայացում և տարբեր տարածքների ու երևույթների միջև գոյություն ունեցող կապերի բացահայտում։ Այսպիսի մոտեցումը աշխարհագրական կրթությունը դարձնում է ոչ միայն փաստերի ու տեղանունների յուրացման գործընթաց, այլև շրջապատող աշխարհի ամբողջական ընկալման միջոց։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը ներառում է աշխարհագրական գիտության հիմնական հարցերը՝ Երկրի դիրքը տիեզերքում, ցամաքների և օվկիանոսների տարածական դասավորությունը, մայրցամաքների ու ծովերի առանձնահատկությունները, լեռների, հարթավայրերի, գետերի և լճերի աշխարհագրական նշանակությունը, կլիմայական պայմանների բազմազանությունը և բնական միջավայրի ազդեցությունը մարդկային կյանքի վրա։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև երկրների ու աշխարհամասերի ճանաչմանը, դրանց տարածքային առանձնահատկություններին, բնակչության տեղաբաշխմանը, բնակավայրերին, տնտեսական գործունեությանը և մշակութային տարբերություններին։ Աշխարհագրական գիտելիքների միջոցով ընթերցողը հնարավորություն է ստանում պատկերացում կազմելու աշխարհի բազմազանության, բնական պաշարների, բնակլիմայական պայմանների և հասարակությունների զարգացման վրա աշխարհագրական միջավայրի ունեցած ազդեցության մասին։ Աշխատության ճանաչողական նշանակությունը հատկապես դրսևորվում է բնության և մարդու փոխհարաբերությունների լուսաբանման մեջ։ Տարբեր աշխարհագրական պայմաններում ձևավորվող կենսակերպերի, զբաղմունքների, բնակեցման ձևերի և հասարակական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ մարդկային քաղաքակրթության զարգացումը սերտորեն կապված է բնական միջավայրի հնարավորությունների և սահմանափակումների հետ։ Այս տեսանկյունից աշխարհագրությունը հանդես է գալիս որպես գիտություն, որը միավորում է բնական և հասարակական գիտելիքները՝ բացահայտելով բնության, բնակչության, տնտեսության և մշակույթի փոխկապակցվածությունը։ Հասարակական աշխարհագրական դիտարկումները հնարավորություն են տալիս ճանաչելու ժողովուրդների բնակության տարածքները, նրանց պատմական ձևավորման պայմանները, տնտեսական զբաղմունքները և տարբեր երկրների միջև գոյություն ունեցող աշխարհագրական ու մշակութային առանձնահատկությունները։ Ուսուցողական առումով աշխատությունը կարևորում է աշխարհագրական գիտելիքների գործնական նշանակությունը։ Տարածքների, երկրների, ծովերի, գետերի և այլ աշխարհագրական օբյեկտների ճանաչումը զարգացնում է տարածական մտածողությունը, հիշողությունը, համեմատելու և վերլուծելու կարողությունները։ Աշխարհագրական տեղեկությունների համակարգումը նպաստում է աշխարհի ամբողջական պատկերի ձևավորմանը և օգնում է ընթերցողին հասկանալու, թե ինչպես են բնական պայմանները, աշխարհագրական դիրքը և մարդկային գործունեությունը փոխազդում միմյանց հետ։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է հանրամատչելի գիտակրթական գրականության այն տեսակին, որտեղ առաջնային նշանակություն ունեն տեղեկատվության հստակ ներկայացումը, բացատրական շարադրանքը և ուսուցման հաջորդականությունը։ Հասարակական ու գիտական գիտելիքների տարածման նպատակով աշխարհագրական նյութի մատուցումը կարևոր դեր է կատարում ընթերցողի ընդհանուր կրթության և աշխարհայացքի ընդլայնման գործում։ Պատմական և մշակութային առումով երկը կարևոր վկայություն է տասնիններորդ դարի սկզբի հայ գիտակրթական մտքի և աշխարհագրական գրականության զարգացման վերաբերյալ։ Այդ ժամանակաշրջանում աշխարհագրության ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ուներ լուսավորական շարժման, հանրակրթության ընդլայնման և եվրոպական գիտական ձեռքբերումները հայ ընթերցողին հասանելի դարձնելու համար։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզու Մխիթարյան միաբանությունը մեծ ներդրում է ունեցել աշխարհագրական, պատմական, լեզվաբանական և այլ գիտությունների հայերեն ուսումնասիրության ու տարածման գործում։ Միաբանության գիտակրթական գործունեությունը նպաստել է հայերեն գիտական եզրաբանության զարգացմանը, ուսումնական գրականության հարստացմանը և աշխարհագրական գիտելիքների տարածմանը։ Այս աշխատությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ արտացոլում է աշխարհը գիտականորեն ճանաչելու և հայերենով ներկայացնելու լուսավորական ձգտումը։ Այն արժեքավոր է հայ աշխարհագրական մտքի պատմության, գիտակրթական գրականության, հանրակրթության զարգացման և Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում աշխարհագրության պատմությամբ, քարտեզագրությամբ, գիտության պատմությամբ և հայ կրթական մշակույթով զբաղվող մասնագետների, ինչպես նաև աշխարհի բնական ու հասարակական բազմազանության նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողների համար։ Նրա հիմնական ընթերցողական արժեքը աշխարհագրական գիտելիքի միջոցով մարդու ճանաչողական հորիզոնի ընդլայնումն է, տարբեր ժողովուրդների ու տարածքների նկատմամբ հետաքրքրության խթանումը և բնության ու հասարակության փոխկապակցվածության գիտակցման զարգացումը։

Литература

Գիրքը ներկայացնում է Տարոն գավառի հստակ, վերլուծական և համապարփակ պատմությունը՝ հնագույն ժամանակներից մինչ ժամանակակից ժամանակները, ինչը թույլ է տալիս ընթերցողին ընկալել տարածաշրջանի մշակութային, քաղաքական և սոցիալական զարգացումները համընդհանուր պատմական կոնտեքստում։ Հովհան Մամիկոնյանի ուսումնասիրությունը հիմնված է պատմական աղբյուրների խորը վերլուծության, ավանդ oral պատմության և դյուրին հասկանալի պատմագրական լեզվի վրա, ինչը ստեղծում է մի ամբողջական ու վառ պատկեր Տարոնի գավառի անցյալի, նրա բնակիչների, տոհմերի և կարևոր իրադարձությունների մասին։ Գրքում համադրել է հնագիտական, գավառագիտական և քաղաքական վերլուծությունները, բացահայտելով Տարոնի ռազմավարական նշանակությունը հայ ժողովրդի պատմության մեջ, այդ թվում առանձին դարաշրջաններում տեղի ունեցած պատերազմներն ու դիվանագիտական հարաբերությունները հարևան երկրների հետ։ «Տարոնի պատմություն»-ը միայն տվյալ գավառի պատմությունը չէ, այն նաև հայ ժողովրդի ինքնության, մշակույթի և արժեքային համակարգի ձևավորման կարևոր բաղադրիչն է, որը ընթերցողին թույլ է տալիս դիտարկել ազգային պատմությունը տեղական և համաշխարհային համատեքստում՝ բացահայտելով այն համակենտրոն կապերը, որոնք ձևավորում են պատմության ընդհանուր հոսքը։ Գրքի լեզուն հստակ, գրավիչ և վերլուծական է, ինչը ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ոչ միայն տեղեկանալ փաստերին, այլև մտորել դրանց պատճառների, հետևանքների և ազդեցությունների մասին, ինչպես նաև հասկանալ, թե ինչպես անցյալի դասերը կարող են կիրառվել ժամանակակից աշխարհում։ Այս աշխատանքը դառնում է արժեքավոր ուղեցույց՝ պատմագետների, ուսուցիչների, ուսանողների և յուրաքանչյուրի համար, ով ցանկանում է խորապես ճանաչել Տարոնի տարածքի և դրա բնակչության պատմությունը, զարգացումն ու դերակատարությունը հայ ազգային մշակույթում, ինչպես նաև զգալ կապը անցյալի և ներկայիս միջավայրի միջև՝ ապահովելով համապարփակ և ինտելեկտուալ խորությամբ դիտարկում այն դարերի ու իրադարձությունների, որոնք ձևավորել են գավառի պատմական պատկերն ու նրա նշանակությունը հայ ժողովրդի պատմության մեջ։