The week in pictures: Thousands flee Nagorno-Karabakh as European leaders discuss migrant crisis The best photos from across Europe this week.

Менеджмент

Գիրքը ուսումնասիրում է ձեռնարկության անձնակազմի ձևավորման և թվաքանակի պլանավորման տեսական և գործնական հիմքերը՝ ներկայացնելով մարդկային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման հիմնական սկզբունքները։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են կադրային պլանավորման գործընթացները, աշխատուժի պահանջարկի և առաջարկի գնահատման մեթոդները, ինչպես նաև անձնակազմի կառուցվածքի ձևավորման գործոնները։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է աշխատատեղերի վերլուծությանը, աշխատանքի նորմավորման համակարգերին, արտադրողականության ցուցանիշների հաշվարկին և կազմակերպության ռազմավարական նպատակների հետ կադրային պլանավորման կապին։ Գրքում քննարկվում են նաև անձնակազմի հավաքագրման, ընտրության և տեղաբաշխման մեխանիզմները, ինչպես նաև մարդկային ռեսուրսների օպտիմալ օգտագործման ուղիները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակակից HR մոտեցումներին, թվային պլանավորման գործիքներին և աշխատուժի արդյունավետության բարձրացման ռազմավարություններին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ձևավորել ամբողջական պատկերացում ձեռնարկության անձնակազմի ձևավորման և թվաքանակի պլանավորման վերաբերյալ՝ օգտակար լինելով կառավարման մասնագետների, HR մասնագետների, տնտեսագետների և ուսանողների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է բնակչության եկամուտների բաշխման անհավասարության սոցիալ-տնտեսական պատճառների, դրսևորումների և դրա նվազեցմանն ուղղված պետական սոցիալական քաղաքականության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական պայմանների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում եկամուտների ձևավորման և վերաբաշխման գործընթացներն են, բնակչության տարբեր խմբերի տնտեսական հնարավորությունների տարբերությունները, աղքատության և սոցիալական խոցելիության հետ անհավասարության փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև պետական քաղաքականության այն գործիքները, որոնց միջոցով հնարավոր է մեղմել եկամուտների չափազանց մեծ տարբերությունները և նպաստել սոցիալական ներառականությանը։ Եկամուտների անհավասարությունը դիտարկվում է որպես բազմագործոն երևույթ, որի ձևավորման վրա կարող են ազդել աշխատանքի շուկայի կառուցվածքը, զբաղվածության մակարդակը, աշխատավարձերի տարբերությունները, կրթության և մասնագիտական կարողությունների հասանելիությունը, սեփականության և կապիտալի բաշխումը, տարածքային զարգացման անհամաչափությունները, ժողովրդագրական առանձնահատկությունները և պետական հարկաբյուջետային ու սոցիալական քաղաքականությունը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս խնդիրը չսահմանափակել միայն բնակչության դրամական եկամուտների համեմատությամբ, այլ ուսումնասիրել այն հասարակության տնտեսական և սոցիալական կառուցվածքի ավելի լայն շրջանակում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է եկամուտների անհավասարության չափման և գնահատման մեթոդաբանական խնդիրների վրա։ Բնակչության եկամուտների բաշխման ուսումնասիրության համար կարող են կիրառվել տարբեր վիճակագրական ցուցանիշներ, որոնք հնարավորություն են տալիս համեմատել եկամտային խմբերի դիրքերը, գնահատել եկամուտների կենտրոնացման աստիճանը և հետևել ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցող փոփոխություններին։ Քանակական ցուցանիշները կարևոր են անհավասարության ընդհանուր մակարդակը բնութագրելու համար, սակայն դրանց մեկնաբանությունը պահանջում է նաև եկամուտների կառուցվածքի և սոցիալական խմբերի առանձնահատկությունների ուսումնասիրություն։ Նույն ընդհանուր ցուցանիշի պայմաններում տարբեր հասարակություններում կարող են գոյություն ունենալ անհավասարության տարբեր պատճառներ և սոցիալական հետևանքներ, ինչի պատճառով անհրաժեշտ է համադրել վիճակագրական ու կառուցվածքային վերլուծությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում առաջնային և վերաբաշխումից հետո ձևավորվող եկամուտների տարբերությանը։ Բնակչության սկզբնական եկամուտները հիմնականում ձևավորվում են աշխատավարձերի, ինքնազբաղվածությունից ստացվող միջոցների, ձեռնարկատիրական գործունեության, սեփականությունից և այլ աղբյուրներից ստացվող եկամուտների միջոցով։ Պետությունը հարկային համակարգի, սոցիալական տրանսֆերտների, կենսաթոշակների, նպաստների և հանրային ծառայությունների միջոցով կարող է փոփոխել այդ սկզբնական բաշխումը։ Հետևաբար սոցիալական քաղաքականության արդյունավետության գնահատման համար կարևոր է հասկանալ, թե պետական վերաբաշխման համակարգը որքանով է փոխում տարբեր եկամտային խմբերի հարաբերական դիրքը և ինչ ազդեցություն է ունենում առավել խոցելի տնային տնտեսությունների կենսամակարդակի վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է աշխատանքի շուկայի ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Աշխատանքային եկամուտները տնային տնտեսությունների զգալի մասի բարեկեցության հիմնական աղբյուրներից են, ուստի զբաղվածության հնարավորությունների, աշխատավարձերի մակարդակի և աշխատանքի որակի տարբերությունները կարող են անմիջականորեն անդրադառնալ եկամուտների բաշխման վրա։ Գործազրկությունը, ոչ լիարժեք զբաղվածությունը, ցածր վարձատրվող աշխատանքը և աշխատանքի արտադրողականության տարբերությունները կարող են խորացնել սոցիալական խմբերի միջև տնտեսական հեռավորությունը։ Այս պատճառով անհավասարության նվազեցման քաղաքականությունը կարող է ներառել ոչ միայն դրամական սոցիալական աջակցություն, այլև զբաղվածության խթանում, մասնագիտական վերապատրաստում, աշխատուժի որակավորման բարձրացում և աշխատանքի շուկա մուտք գործելու հնարավորությունների ընդլայնում։ Առանձին նշանակություն ունի կրթության և մարդկային կապիտալի դերը։ Կրթական մակարդակը և մասնագիտական հմտությունները կարող են էական ազդեցություն ունենալ անձի զբաղվածության հնարավորությունների և ապագա եկամուտների վրա։ Եթե որակյալ կրթության հասանելիությունը զգալիորեն տարբերվում է սոցիալական կամ տարածքային խմբերի միջև, եկամտային անհավասարությունը կարող է վերարտադրվել նաև հաջորդ սերունդներում։ Հետևաբար կրթական քաղաքականությունը կարող է դիտարկվել որպես երկարաժամկետ սոցիալական քաղաքականության կարևոր բաղադրիչ։ Կրթության հասանելիության, մասնագիտական ուսուցման և շարունակական վերապատրաստման հնարավորությունների ընդլայնումը կարող է նպաստել մարդկանց տնտեսական ինքնուրույնության բարձրացմանը և նվազեցնել սոցիալական աջակցության համակարգից երկարաժամկետ կախվածության ռիսկը։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում աղքատության և անհավասարության հարաբերակցության վերլուծությունը։ Չնայած այս հասկացությունները փոխկապակցված են, դրանք նույնական չեն։ Աղքատությունը հիմնականում բնութագրում է անհրաժեշտ կենսամակարդակ ապահովելու համար ռեսուրսների անբավարարությունը, իսկ անհավասարությունը՝ հասարակության ներսում եկամուտների և տնտեսական հնարավորությունների տարբերությունները։ Հետևաբար աղքատության նվազումը միշտ չէ, որ ինքնաբերաբար նշանակում է եկամուտների բաշխման տարբերությունների նվազում։ Սոցիալական քաղաքականության մշակման ժամանակ անհրաժեշտ է միաժամանակ գնահատել ինչպես առավել ցածր եկամուտ ունեցող խմբերի նյութական վիճակը, այնպես էլ ընդհանուր բաշխման կառուցվածքը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սոցիալական տրանսֆերտների համակարգին։ Դրամական նպաստները, կենսաթոշակները և սոցիալական աջակցության այլ ձևերը կարող են կարևոր դեր ունենալ այն տնային տնտեսությունների եկամուտների պահպանման գործում, որոնք սահմանափակ հնարավորություններ ունեն բավարար միջոցներ ստանալու աշխատանքի շուկայից։ Սակայն սոցիալական տրանսֆերտների արդյունավետությունը կախված է դրանց հասցեականությունից, չափից, տրամադրման պայմաններից և վարչարարության որակից։ Եթե աջակցության համակարգը բավարար չափով չի տարբերակում իրական կարիքները կամ ստեղծում է հասանելիության բարդություններ, սահմանափակ պետական միջոցները կարող են օգտագործվել ոչ ամբողջական արդյունավետությամբ։ Այդ պատճառով կարևոր է սոցիալական ծրագրերի ազդեցության պարբերական գնահատումը և շահառուների ընտրության մեխանիզմների կատարելագործումը։ Հետազոտության առանցքային ուղղություններից է հարկային քաղաքականության վերաբաշխիչ դերի ուսումնասիրությունը։ Հարկային համակարգը պետական եկամուտների ձևավորման հիմնական մեխանիզմներից է և կարող է տարբեր կերպ ազդել եկամտային խմբերի վրա՝ կախված հարկման կառուցվածքից և առանձին հարկատեսակների հարաբերակցությունից։ Հարկային քաղաքականության գնահատման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն պետական բյուջեի եկամուտների ապահովումը, այլև տարբեր եկամտային խմբերի վրա հարկային բեռի հարաբերական ազդեցությունը։ Հարկային և սոցիալական քաղաքականությունների համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել պետական վերաբաշխման ամբողջական ազդեցությունը տնային տնտեսությունների տնօրինվող եկամուտների վրա։ Կարևոր տեղ է հատկացվում տարածքային անհավասարություններին։ Տնտեսական հնարավորությունները, աշխատատեղերի հասանելիությունը, աշխատավարձերի մակարդակը և հանրային ծառայությունների որակը կարող են տարբեր լինել մայրաքաղաքի, քաղաքային այլ բնակավայրերի և գյուղական տարածքների միջև։ Տարածքային տարբերությունները կարող են նպաստել եկամուտների անհավասարության խորացմանը, եթե տնտեսական ակտիվությունը և բարձր վարձատրվող աշխատատեղերը կենտրոնացած են սահմանափակ տարածքներում։ Հետևաբար տարածաշրջանային զարգացման քաղաքականությունը դիտարկվում է սոցիալական անհավասարության նվազեցման կարևոր ուղղություններից մեկը։ Տեղական տնտեսական նախաձեռնությունների, ենթակառուցվածքների և ծառայությունների հասանելիության զարգացումը կարող է ընդլայնել բնակչության եկամուտ ստանալու հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ժողովրդագրական գործոններին։ Տնային տնտեսության անդամների թիվը, աշխատունակ և ոչ աշխատունակ անդամների հարաբերակցությունը, երեխաների առկայությունը և տարիքային կառուցվածքը կարող են էական ազդեցություն ունենալ մեկ անձի հաշվով տնօրինվող ռեսուրսների վրա։ Այս պատճառով սոցիալական քաղաքականության արդյունավետությունը գնահատելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն անվանական եկամուտը, այլև տնային տնտեսության կազմը և դրա իրական սոցիալական կարիքները։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ առանձնացնել այն խմբերը, որոնք տնտեսական կամ ժողովրդագրական պատճառներով ունեն սոցիալական խոցելիության բարձր ռիսկ։ Հետազոտության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև սոցիալական ծառայությունների դերը։ Եկամուտների անհավասարության ազդեցությունը հասարակության բարեկեցության վրա կախված է ոչ միայն դրամական եկամուտների բաշխումից, այլև առողջապահության, կրթության, սոցիալական պաշտպանության և այլ հանրային ծառայությունների հասանելիությունից։ Եթե ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքները կարողանում են օգտվել որակյալ հանրային ծառայություններից առանց անհամաչափ ֆինանսական բեռի, նրանց փաստացի կենսամակարդակը կարող է զգալիորեն տարբերվել միայն դրամական եկամուտների հիման վրա ստացվող պատկերից։ Հետևաբար սոցիալական քաղաքականության գնահատման ժամանակ կարևոր է դրամական և ոչ դրամական աջակցության միջոցների համատեղ ուսումնասիրությունը։ Առանձին ուղղություն է սոցիալական քաղաքականության հասցեականության և համընդհանուրության հարաբերակցության ուսումնասիրությունը։ Հասցեական ծրագրերը հնարավորություն են տալիս պետական ռեսուրսները կենտրոնացնել առավել խոցելի խմբերի վրա, մինչդեռ համընդհանուր ծրագրերը կարող են ապահովել հանրային ծառայությունների լայն հասանելիություն և նվազեցնել սոցիալական բացառման որոշ ձևեր։ Յուրաքանչյուր մոտեցում ունի իր ֆինանսական, վարչական և սոցիալական առանձնահատկությունները։ Այդ պատճառով արդյունավետ համակարգի ձևավորումը պահանջում է տարբեր ծրագրերի նպատակների, շահառուների շրջանակի և ակնկալվող արդյունքների հստակ սահմանում։ Կարևորվում է նաև սոցիալական ծրագրերի արդյունավետության գնահատման մեթոդաբանությունը։ Ծրագրի իրականացումը և ֆինանսավորումը դեռևս բավարար չեն դրա սոցիալական ազդեցության մասին եզրակացություն կատարելու համար։ Անհրաժեշտ է գնահատել, թե որքանով է այն բարելավել շահառուների նյութական վիճակը, նպաստել աշխատանքի շուկա ներգրավմանը, նվազեցրել աղքատության խորությունը կամ փոփոխել եկամուտների բաշխումը։ Արդյունքների գնահատման համակարգը կարող է ներառել ինչպես ֆինանսական և վիճակագրական ցուցանիշներ, այնպես էլ սոցիալական ազդեցության չափումներ։ Սա հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր քաղաքական գործիքները և սահմանափակ պետական ռեսուրսները ուղղել առավել արդյունավետ ծրագրերին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է տնտեսական աճի և եկամուտների բաշխման փոխհարաբերությունը։ Տնտեսական աճը կարող է ընդլայնել զբաղվածությունը և բնակչության եկամուտների ընդհանուր ծավալը, սակայն դրա արդյունքները կարող են տարբեր կերպ բաշխվել սոցիալական խմբերի միջև։ Այդ պատճառով սոցիալական քաղաքականության խնդիրներից մեկը տնտեսական զարգացման հնարավորությունները բնակչության ավելի լայն շրջանակի համար հասանելի դարձնելն է։ Ներառական տնտեսական զարգացման մոտեցումը կարևորում է ոչ միայն տնտեսական ցուցանիշների աճը, այլև մարդկանց՝ կրթության, աշխատանքի, ձեռնարկատիրության և սոցիալական ծառայությունների հնարավորություններին մասնակցելու պայմանների ընդլայնումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում փոքր և միջին ձեռնարկատիրության, ինքնազբաղվածության և տնտեսական ակտիվության խթանման սոցիալական նշանակությանը։ Եթե սոցիալական քաղաքականությունը սահմանափակվում է միայն եկամուտների հետագա վերաբաշխմամբ, այն կարող է բավարար չլինել անհավասարության երկարաժամկետ պատճառների նվազեցման համար։ Եկամուտ ստեղծելու հնարավորությունների ընդլայնումը կարող է նպաստել տնային տնտեսությունների տնտեսական ինքնուրույնությանը և սոցիալական շարժունակությանը։ Այդ պատճառով զբաղվածության և ձեռնարկատիրության քաղաքականությունները կարող են դիտարկվել եկամտային անհավասարության նվազեցման ավելի լայն ռազմավարության բաղադրիչներ։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է սոցիալական շարժունակության խնդիրը։ Բարձր անհավասարությունը հատկապես նշանակալի սոցիալական խնդիր է դառնում այն դեպքում, երբ մարդկանց տնտեսական դիրքը մեծապես պայմանավորված է ընտանիքի սկզբնական հնարավորություններով և սահմանափակ են կրթության, աշխատանքի կամ ձեռնարկատիրության միջոցով սոցիալական առաջընթացի հնարավորությունները։ Հետևաբար պետական քաղաքականության գնահատումը կարող է ներառել նաև այն հարցը, թե որքանով են ստեղծվում հավասար մեկնարկային հնարավորություններ տարբեր սոցիալական խմբերի համար։ Կրթության, առողջապահության և աշխատանքի շուկայի ինստիտուտների զարգացումը այս տեսանկյունից դիտարկվում է ոչ միայն սոցիալական պաշտպանության, այլև երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման գործոն։ Առանձին ուղղություն է սոցիալական քաղաքականության ֆինանսական կայունության ուսումնասիրությունը։ Սոցիալական ծրագրերի ընդլայնումը պահանջում է համապատասխան բյուջետային ռեսուրսներ, ուստի անհրաժեշտ է համադրել սոցիալական նպատակները պետական ֆինանսների երկարաժամկետ հնարավորությունների հետ։ Արդյունավետ քաղաքականությունը ենթադրում է ոչ միայն աջակցության ծավալների որոշում, այլև ֆինանսավորման աղբյուրների, ծրագրերի վարչական ծախսերի և ակնկալվող սոցիալական արդյունքների գնահատում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս սոցիալական պաշտպանությունը դիտարկել որպես երկարաժամկետ համակարգ, որի կայունությունը կախված է տնտեսական աճից, զբաղվածությունից, հարկային եկամուտներից և պետական ծախսերի արդյունավետությունից։ Մեթոդաբանական տեսանկյունից աշխատանքում կարող են կիրառվել վիճակագրական, տնտեսաչափական, համեմատական և կառուցվածքային վերլուծության մեթոդներ։ Տնային տնտեսությունների եկամուտների և ծախսերի վերաբերյալ տվյալների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել տարբեր սոցիալական խմբերի վիճակը, իսկ ժամանակային շարքերի վերլուծությունը՝ բացահայտել անհավասարության փոփոխությունների միտումները։ Տարբեր սոցիալական ծրագրերի ազդեցության համեմատությունը կարող է օգտագործվել պետական քաղաքականության արդյունավետության գնահատման համար։ Միաժամանակ որակական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել այն ինստիտուցիոնալ և վարչական գործոնները, որոնք միշտ չէ, որ ամբողջությամբ արտացոլվում են քանակական ցուցանիշներում։ Հետազոտության գիտագործնական նշանակությունը պայմանավորված է սոցիալական քաղաքականության և եկամուտների բաշխման միջև կապերի համակարգային ուսումնասիրությամբ։ Անհավասարության նվազեցման արդյունավետ ռազմավարությունը կարող է պահանջել հարկային, զբաղվածության, կրթական, սոցիալական պաշտպանության և տարածաշրջանային զարգացման քաղաքականությունների փոխհամաձայնեցված իրականացում։ Առանձին ծրագրերի մեկուսացված կիրառումը կարող է սահմանափակ արդյունք տալ, եթե պահպանվում են անհավասարության հիմնական կառուցվածքային պատճառները։ Այդ պատճառով կարևորվում է համալիր մոտեցումը, որի շրջանակում կարճաժամկետ սոցիալական աջակցությունը համադրվում է մարդկանց տնտեսական հնարավորությունների երկարաժամկետ ընդլայնման հետ։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է եկամուտների բաշխման անհավասարության պատճառների, չափման մեթոդների, սոցիալական հետևանքների և դրա նվազեցմանն ուղղված պետական քաղաքականության գործիքների համալիր ուսումնասիրություն՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով աշխատանքի շուկային, հարկային և սոցիալական տրանսֆերտների համակարգերին, կրթությանը, տարածքային զարգացմանը, աղքատության նվազեցմանը և սոցիալական ծրագրերի արդյունավետության գնահատմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել սոցիալական քաղաքականության, տնտեսագիտության, հանրային ֆինանսների, սոցիալական պաշտպանության, աշխատանքի շուկայի և պետական կառավարման ոլորտների հետազոտողների, մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

История

Պատմագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 1880–1908 թվականներին Կարսի մարզի նշանակության ուսումնասիրությանը արևմտահայ ազատագրական շարժման պատմության համատեքստում։ Քննության են առնվում տարածաշրջանի աշխարհագրական դիրքը, սահմանային միջավայրը և դրանց ազդեցությունը արևմտահայությանն առնչվող քաղաքական ու կազմակերպական գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Կարսի մարզում գործող հայկական հասարակական և քաղաքական շրջանակների գործունեությանը, կազմակերպական կապերին, մարդկանց ու նյութական միջոցների տեղաշարժին և ազատագրական շարժման տարբեր կենտրոնների միջև ձևավորված փոխհարաբերություններին։ Վերլուծվում են ժամանակաշրջանի քաղաքական պայմանները, պետական իշխանությունների վարած քաղաքականության ազդեցությունը և տարածաշրջանում հայկական բնակչության հասարակական կյանքի առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև ազատագրական գաղափարների տարածման, կազմակերպությունների գործունեության և սահմանային տարածքների ռազմավարական նշանակության հետ կապված հարցերը։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս Կարսի մարզի պատմությունը դիտարկել XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի հայկական ազգային շարժումների ու տարածաշրջանային քաղաքական գործընթացների լայն համատեքստում։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց նոր շրջանի պատմությամբ, ազգային շարժումների պատմությամբ, Կարսի տարածաշրջանով և արևմտահայության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների ու համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

География

Այս աշխատանքը վերլուծում է Թեհրան քաղաքի կայուն զարգացման հնարավորությունները՝ դիտարկելով քաղաքային աճի, բնապահպանական խնդիրների, սոցիալ-տնտեսական զարգացման և կառավարման արդյունավետության փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության մեջ գնահատվում են այն հիմնական մարտահրավերները, որոնք առաջանում են արագ ուրբանիզացիայի հետևանքով, ներառյալ օդի աղտոտվածությունը, տրանսպորտային ծանրաբեռնվածությունը, ջրային ռեսուրսների սահմանափակությունը և բնակչության խտության աճը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը կյանքի որակի վրա։ Միաժամանակ առանձնացվում են կայուն զարգացման ռազմավարությունները, որոնք ուղղված են կանաչ ենթակառուցվածքների ընդլայնմանը, էներգաարդյունավետ տեխնոլոգիաների ներդրմանը, հասարակական տրանսպորտի բարելավմանը և քաղաքային պլանավորման ավելի հավասարակշռված մոտեցումների կիրառմանը։ Կարևորվում է նաև տեղական կառավարման դերը՝ որպես կայուն զարգացման քաղաքականությունների իրականացման առանցքային գործոն, ինչպես նաև հանրային մասնակցության և քաղաքացիական նախաձեռնությունների նշանակությունը քաղաքային միջավայրի բարելավման գործընթացում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ երկարաժամկետ կայուն զարգացման համար անհրաժեշտ է համակարգային մոտեցում, որը համադրում է տնտեսական աճը, սոցիալական արդարությունը և բնապահպանական պատասխանատվությունը՝ հատկապես արագ զարգացող մեգապոլիսների պայմաններում, ինչպիսին է Tehran-ը։

Культура

Գամփռ շան տարեգրությունը հայկական ժայռապատկերներում կարևոր վկայություն է Հայաստանի հնագույն բնակչության կենցաղի, հավատալիքների և մարդու ու կենդանու փոխհարաբերությունների մասին, որտեղ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցրել հայկական հովվաշունը՝ Gampr։ Հայկական ժայռապատկերներում, որոնք հայտնաբերվել են տարբեր լեռնային շրջաններում, գամփռանման շների պատկերները հաճախ ներկայացվում են որսի, հովվության կամ պահապանության տեսարաններում, ինչը ցույց է տալիս դրանց բազմակողմանի օգտագործումը հին հասարակությունում։ Այս պատկերները վկայում են, որ գամփռը ոչ միայն ընտանի կենդանի էր, այլ նաև մարդու կարևոր գործընկեր՝ հատկապես անասնապահական և պաշտպանական գործունեության մեջ։ Ժայռապատկերային արվեստում շան կերպարը երբեմն կապված է նաև խորհրդանշական իմաստների հետ՝ ուժի, հավատարմության և պաշտպանական ուժի գաղափարներով, ինչը ենթադրում է, որ այն ունեցել է նաև հոգևոր կամ ծիսական նշանակություն։ Հնագիտական տվյալները թույլ են տալիս ենթադրել, որ գամփռի տեսակի ձևավորումն ու տարածումը Հայաստանում ունի հազարավոր տարիների պատմություն, և ժայռապատկերները հանդիսանում են դրա ամենահին պատկերագրական ապացույցներից մեկը։ Այս պատկերների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալ ոչ միայն շների էվոլյուցիոն զարգացումը տարածաշրջանում, այլ նաև հին հայկական հասարակության տնտեսական և մշակութային կառուցվածքը, որտեղ կենդանիները եղել են կյանքի անբաժանելի մաս։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է նախադպրոցական կրթական հաստատության և ընտանիքի համատեղ գործունեության նշանակությանը երեխաների ֆիզիկական դաստիարակության և առողջ ապրելակերպի ձևավորման գործընթացում։ Այն ներկայացնում է այն հիմնական մանկավարժական մոտեցումները, որոնց միջոցով մանկապարտեզը և ընտանիքը կարող են փոխլրացնել միմյանց՝ ապահովելով երեխայի ֆիզիկական, շարժողական և ընդհանուր զարգացման համար անհրաժեշտ պայմաններ։ Գրքում ընդգծվում է, որ նախադպրոցական տարիքը առանձնահատուկ կարևոր փուլ է երեխայի շարժողական կարողությունների, ֆիզիկական ակտիվության սովորությունների և առողջության նկատմամբ ճիշտ վերաբերմունքի ձևավորման տեսանկյունից, ուստի այդ գործընթացում ընտանիքի և կրթական հաստատության միասնական պահանջներն ու հետևողական համագործակցությունը կարող են էական նշանակություն ունենալ։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են երեխաների ֆիզիկական դաստիարակության հիմնական խնդիրները՝ շարժումների կատարելագործումը, ուժի, ճկունության, արագության, դիմացկունության և հավասարակշռության զարգացումը, ճիշտ կեցվածքի ձևավորումը, շարժողական ակտիվության նկատմամբ հետաքրքրության խթանումը և առողջ ապրելակերպի տարրերի ամրապնդումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ընտանիքի դերին, քանի որ երեխայի առօրյա վարքագիծը, շարժողական ակտիվության մակարդակը, օրվա ռեժիմը, սննդակարգը, քնի կազմակերպումը և ֆիզիկական վարժությունների նկատմամբ վերաբերմունքը մեծապես պայմանավորվում են ընտանեկան միջավայրով։ Միաժամանակ ներկայացվում է նախադպրոցական հաստատության դերը՝ որպես նպատակային և համակարգված ֆիզիկական դաստիարակության կազմակերպման միջավայր, որտեղ մասնագետները կարող են կիրառել տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան վարժություններ, շարժախաղեր և առողջարարական միջոցառումներ։ Գրքում կարևոր տեղ է հատկացվում ծնողների մանկավարժական իրազեկվածության բարձրացմանը և նրանց ներգրավմանը երեխայի ֆիզիկական զարգացման գործընթացում։ Քննարկվում են համագործակցության տարբեր ձևեր, այդ թվում՝ ծնողական խորհրդատվություններ, անհատական և խմբային հանդիպումներ, համատեղ ֆիզիկական միջոցառումներ, շարժախաղեր, բաց դասեր և ընտանեկան ակտիվության խթանմանն ուղղված նախաձեռնություններ։ Նման համագործակցությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն տեղեկություններ փոխանցել ծնողներին, այլև ստեղծել միասնական կրթադաստիարակչական մոտեցում, որի պայմաններում երեխայի նկատմամբ ներկայացվող պահանջներն ու խրախուսվող վարքագծերը համահունչ են լինում ինչպես տանը, այնպես էլ նախադպրոցական հաստատությունում։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է երեխայի անհատական ֆիզիկական հնարավորությունների և տարիքային առանձնահատկությունների հաշվառմանը, քանի որ արդյունավետ դաստիարակությունը ենթադրում է ոչ միայն ընդհանուր վարժությունների իրականացում, այլև յուրաքանչյուր երեխայի զարգացման առանձնահատկությունների նկատմամբ ուշադիր և զգույշ մոտեցում։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը կարևոր է նախադպրոցական տարիքի երեխաների ֆիզիկական զարգացման գործընթացում ընտանիքի և կրթական հաստատության արդյունավետ գործընկերության նշանակությունը հասկանալու համար և կարող է օգտակար լինել նախադպրոցական մանկավարժների, դաստիարակների, ծնողների, մանկավարժական մասնագիտությունների ուսանողների և երեխաների առողջ ու լիարժեք զարգացման հարցերով հետաքրքրվող մասնագետների համար։