ԾՐԱԳՐԱՎՈՐՄԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԻ ԺՈՂՈՎԱԾՈՒ. ՄԱՍ I

Биология

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Գյումրի քաղաքի կանաչ տնկարկներում հանդիպող ծառերի և թփերի տեսակային կազմի, դրանց կենսաբանական ու էկոլոգիական առանձնահատկությունների, քաղաքային պայմաններին հարմարվածության և կանաչ տարածքների հետագա հարստացման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում քաղաքային դենդրոֆլորայի համակողմանի գնահատումն է, որի միջոցով փորձ է արվում բացահայտել առկա բուսական բազմազանությունը, գնահատել առանձին տեսակների կենսունակությունն ու գեղազարդությունը և որոշել այն ծառաթփատեսակները, որոնք կարող են առավել արդյունավետ կիրառվել քաղաքի ապագա կանաչապատման ծրագրերում։ Ուսումնասիրության կարևոր նախադրյալ է Գյումրիի յուրահատուկ բնակլիմայական միջավայրը։ Քաղաքի բնական պայմանները բնորոշվում են համեմատաբար ցուրտ ձմեռներով, ջերմաստիճանային տատանումներով, տեղումների և խոնավության առանձնահատկություններով, որոնք էականորեն սահմանափակում են քաղաքային կանաչապատման համար կիրառելի բույսերի տեսականին։ Հետևաբար աշխատանքի կարևոր խնդիրներից է ոչ միայն գեղազարդ ծառերի և թփերի ընտրությունը, այլև դրանց էկոլոգիական հարմարվողականության գնահատումը։ Հետազոտությունը դիտարկում է քաղաքային կանաչ տնկարկները որպես բարդ կենսաբանական համակարգ, որը միաժամանակ կատարում է բնապահպանական, սոցիալական, գեղագիտական և քաղաքաշինական գործառույթներ։ Ծառերն ու թփերը նպաստում են քաղաքի միկրոկլիմայի կարգավորմանը, օդի որակի բարելավմանը, փոշու և որոշ աղտոտիչների կլանմանը, աղմուկի մեղմացմանը, հողի պաշտպանությանը և բնակչության համար ավելի բարենպաստ միջավայրի ձևավորմանը։ Միաժամանակ կանաչ տարածքները կարևոր դեր ունեն քաղաքի տեսքի և բնակիչների հանգստի ու հոգեբանական հարմարավետության ապահովման գործում։ Աշխատանքի առանցքային բաղադրիչը Գյումրիի կանաչ տնկարկների դենդրոֆլորայի տեսակային կազմի ուսումնասիրությունն է։ Հետազոտության տվյալները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու քաղաքում աճող ծառերի և թփերի բազմազանության, դրանց տաքսոնոմիական պատկանելության և աշխարհագրական ծագման մասին։ Նախորդ ուսումնասիրություններում Գյումրիի կանաչ տարածքներում արձանագրվել է տարբեր ֆլորիստիկ տարածաշրջաններից ծագող տեսակների առկայություն, ընդ որում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցրել ցուրտ և համեմատաբար չոր պայմաններին լավ հարմարված տեսակները։ Սա ցույց է տալիս, որ քաղաքի կանաչապատման պատմության ընթացքում կարևոր նշանակություն է ունեցել ոչ միայն տեղական, այլև ներմուծված բուսատեսակների ընտրությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է բնիկ և ներմուծված ծառաթփատեսակների հարաբերակցության ուսումնասիրությունը։ Ներմուծված տեսակների կիրառումը կարող է զգալիորեն ընդլայնել քաղաքային կանաչապատման հնարավորությունները, սակայն դրանց ընտրությունը պետք է հիմնված լինի կոնկրետ միջավայրին համապատասխանության վրա։ Բույսը պետք է կարողանա դիմակայել ցածր ջերմաստիճաններին, խոնավության պակասին կամ ավելցուկին, հողի առանձնահատկություններին, լուսավորության պայմաններին, քաղաքային աղտոտվածությանը և այլ սթրեսային գործոնների։ Այդ պատճառով աշխատանքում տեսակների արժեքը գնահատվում է ոչ միայն արտաքին տեսքի, այլև դրանց կենսաբանական կայունության տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարևորում է նաև ծառերի և թփերի ֆենոլոգիական ու մորֆոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ Բույսերի աճի և զարգացման ընթացքը, ծաղկման և պտղակալման ժամկետները, սաղարթի ձևավորումը, աճի ինտենսիվությունը, ձմեռադիմացկունությունը և արտաքին միջավայրի նկատմամբ արձագանքը կարող են կարևոր չափանիշներ լինել քաղաքային պայմաններում դրանց կիրառելիությունը որոշելու համար։ Այս տվյալների հիման վրա հնարավոր է առանձնացնել առավել հեռանկարային տեսակները և խուսափել այնպիսի բույսերի լայն կիրառումից, որոնք դժվար են հարմարվում քաղաքի պայմաններին։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է նաև արդեն գոյություն ունեցող կանաչ տնկարկների վիճակի գնահատումը։ Քաղաքային ծառերն ու թփերը ենթարկվում են բազմաթիվ անբարենպաստ ազդեցությունների՝ հողի խտացում, ջրի անբավարարություն, մեխանիկական վնասվածքներ, օդի աղտոտվածություն, հիվանդություններ, վնասատուներ և խնամքի անբավարարություն։ Այդ գործոնների համակցված ազդեցությունը կարող է նվազեցնել բույսերի կենսունակությունը և կրճատել դրանց կյանքի տևողությունը։ Հետևաբար դենդրոֆլորայի զարգացման հեռանկարները կապված են ոչ միայն նոր տեսակների ներմուծման, այլև արդեն գոյություն ունեցող տնկարկների պահպանության և ճիշտ խնամքի հետ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ քաղաքի տարբեր տեսակի կանաչ տարածքների առանձնահատկություններին՝ փողոցային տնկարկներ, զբոսայգիներ, պուրակներ, հրապարակներ, բակային տարածքներ և այլ կանաչ գոտիներ։ Յուրաքանչյուր տարածքի համար բույսերի ընտրությունը պետք է իրականացվի ըստ նրա գործառույթի և էկոլոգիական պայմանների։ Փողոցային տնկարկների համար, օրինակ, կարևոր են քաղաքային սթրեսների նկատմամբ դիմացկունությունը, արմատային համակարգի առանձնահատկությունները և սաղարթի ձևը, մինչդեռ զբոսայգիներում ու պուրակներում կարող են ավելի մեծ նշանակություն ունենալ գեղազարդությունը, սեզոնային փոփոխությունների արտահայտվածությունը և լանդշաֆտային համադրելիությունը։ Հետազոտության առանձնահատուկ նշանակությունը կապված է դենդրոֆլորայի հարստացման հեռանկարների հետ։ Նոր տեսակների և սորտերի ներմուծումը կարող է բարձրացնել քաղաքի կանաչ տարածքների կենսաբազմազանությունը, գեղագիտական արժեքը և էկոլոգիական կայունությունը։ Սակայն այդ գործընթացը պետք է իրականացվի գիտականորեն հիմնավորված սկզբունքներով՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր բույսի էկոլոգիական պահանջները, տեղական կլիմայական պայմանները և քաղաքային միջավայրի առանձնահատկությունները։ Հետազոտությունը կարող է առաջարկել այնպիսի ծառաթփատեսակների կիրառման ուղղություններ, որոնք համատեղում են բարձր գեղազարդությունը և շրջակա միջավայրի նկատմամբ դիմացկունությունը։ Աշխատանքի կարևոր կողմերից է նաև կլիմայական փոփոխությունների համատեքստում Գյումրիի կանաչապատման ապագայի գնահատումը։ Ջերմաստիճանային ռեժիմի փոփոխությունները, երաշտային պայմանների հնարավոր ուժեղացումը և եղանակային ծայրահեղ երևույթների հաճախականության փոփոխությունը կարող են ազդեցություն ունենալ քաղաքային բուսականության կենսունակության վրա։ Այդ պատճառով ապագա կանաչապատման համար անհրաժեշտ է ընտրել ոչ միայն ներկայիս պայմաններին համապատասխանող, այլև փոփոխվող միջավայրին հարմարվելու բավարար ներուժ ունեցող տեսակներ։ Ժամանակակից ուսումնասիրությունները Գյումրիում դիտարկվող երկարաժամկետ տաքացման միտումը և քաղաքային կանաչ տարածքների տեսակային կազմի փոփոխությունները կարևոր գործոններ են համարում ապագա դենդրոլոգիական պլանավորման համար։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է ջրի նախնական մաքրման գործընթացի ուսումնասիրությանը՝ շերտավոր ֆիլտրերի և որպես ֆիլտրող նյութերի տեղական լեռնային ապարների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել բնական ծագում ունեցող տեղական նյութերի օգտագործման հնարավորությունները ջրից կախված մասնիկների, մեխանիկական խառնուրդների և այլ աղտոտիչների նախնական հեռացման համար՝ ստանալով արդյունավետ և տնտեսապես մատչելի մաքրման համակարգ։ Շերտավոր ֆիլտրացումը ջրի մաքրման մեթոդ է, որի դեպքում ջուրը հաջորդաբար անցնում է տարբեր հատիկաչափ և ֆիզիկաքիմիական հատկություններ ունեցող նյութերի շերտերով, ինչի շնորհիվ հնարավոր է համատեղել մեխանիկական զտումը, մասնիկների նստեցումը, մակերևութային կլանումը և որոշ դեպքերում՝ աղտոտիչների հետ ֆիզիկաքիմիական փոխազդեցությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել Հայաստանի տարածքում տարածված տարբեր լեռնային ապարների ֆիլտրող հատկությունները, դրանց հատիկային կազմը, ծակոտկենությունը, ջրաթափանցելիությունը, մեխանիկական կայունությունը և ջրի տարբեր բաղադրիչների հետ փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆիլտրի շերտերի դասավորությանը, հաստությանը և հատիկաչափային հարաբերակցությանը, քանի որ այդ պարամետրերը կարող են էապես ազդել ջրի մաքրման աստիճանի, հոսքի արագության և ֆիլտրի աշխատանքի տևողության վրա։ Փորձարարական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել մուտքային և մաքրված ջրի որակական ցուցանիշների փոփոխությունները, մասնավորապես՝ կախված նյութերի բնույթից, ջրի աղտոտվածության մակարդակից և ֆիլտրացման պայմաններից։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ֆիլտրերի արդյունավետության գնահատումը տարբեր շահագործման ռեժիմներում, քանի որ ֆիլտրող շերտերի աստիճանական խցանումը կարող է նվազեցնել ջրի հոսքի արագությունը և փոխել մաքրման արդյունավետությունը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև օգտագործված ֆիլտրող նյութերի վերականգնման, փոխարինման կամ հետագա օգտագործման հնարավորություններին։ Տեղական լեռնային ապարների կիրառումն առանձնահատուկ հետաքրքրություն ունի Հայաստանի պայմաններում, քանի որ կարող է նվազեցնել ներմուծվող ֆիլտրող նյութերից կախվածությունը, օգտագործել տեղական հանքային ռեսուրսները և նպաստել ջրի մաքրման տեխնոլոգիաների տեղայնացմանը։ Միաժամանակ կարևոր է գնահատել ընտրված ապարների հնարավոր ազդեցությունը մաքրվող ջրի քիմիական կազմի վրա, որպեսզի ֆիլտրային նյութը ոչ միայն հեռացնի աղտոտիչները, այլև ջրի մեջ չներկայացնի անցանկալի լուծվող բաղադրիչներ։ Աշխատության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ փոքր և միջին արտադրողականության ջրամաքրման համակարգերի, տեղական պայմաններին հարմարեցված ֆիլտրային կայանքների և նախնական ջրամաքրման տեխնոլոգիաների մշակման համար։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել ջրամաքրման ոլորտի մասնագետներին, բնապահպաններին, հիդրոերկրաբաններին, քիմիկոսներին, ինժեներներին և բնական ֆիլտրող նյութերի կիրառմամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է ջրի մաքրման տեխնոլոգիական և բնապահպանական խնդիրները՝ ուսումնասիրելով տեղական լեռնային ապարների ներուժը որպես մատչելի, բնական և հնարավոր արդյունավետ ֆիլտրող նյութեր։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է ալկիլդիացետիլենների օքսիմեթիլացման ռեակցիաների ուսումնասիրությանը՝ իոնափոխանակիչ խեժերի կիրառմամբ իրականացվող կատալիտիկ գործընթացների համատեքստում։ Քննարկվում են ալկիլդիացետիլենների քիմիական կառուցվածքը, դրանց ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, ռեակցիոնունակությունը և օրգանական սինթեզում կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օքսիմեթիլացման ռեակցիայի ընթացքի օրինաչափություններին, ռեակցիայի պայմանների ընտրությանը, կատալիզատորի բնույթի ազդեցությանը և նպատակային օրգանական միացությունների ստացման արդյունավետությանը։ Ուսումնասիրվում են իոնափոխանակիչ խեժերի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները, դրանց կատալիտիկ ակտիվությունը, թթվահիմնային հատկությունները և ռեակցիոն միջավայրի հետ փոխազդեցության հնարավոր մեխանիզմները։ Դիտարկվում են ջերմաստիճանի, ռեակցիայի տևողության, ելանյութերի հարաբերակցության, կատալիզատորի քանակի և այլ տեխնոլոգիական գործոնների ազդեցությունները քիմիական փոխակերպումների ընթացքի վրա։ Կարևորվում են ռեակցիայի ընտրողականության, փոխակերպման աստիճանի, ստացվող միացությունների ելքի և կողմնակի գործընթացների առաջացման հետ կապված հարցերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր իոնափոխանակիչ խեժերի կիրառման արդյունավետությունը, դրանց համեմատական կատալիտիկ հատկությունները և բազմակի օգտագործման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում սինթեզված նյութերի կառուցվածքի հաստատման, ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի որոշման և անալիտիկ հետազոտության ժամանակակից մեթոդների կիրառմանը։ Առանձնացվում են օրգանական սինթեզի տեխնոլոգիական պայմանների օպտիմալացման, կատալիտիկ համակարգերի արդյունավետության բարձրացման, ռեակցիոն գործընթացների կառավարման և ստացվող արտադրանքների հնարավոր գործնական կիրառության խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ացետիլենային միացությունների քիմիայի, օրգանական սինթեզի, հետերոգեն կատալիզի և պոլիմերային կատալիզատորների կիրառման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիկոսների, քիմիական տեխնոլոգիաների մասնագետների, կատալիզի հետազոտողների, նյութագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Право

Օդանավի ֆինանսական վարձակալության պայմանագրի փոխանցագիրը իրավական փաստաթուղթ է, որով վարձակալը կամ սեփականատերը իր իրավունքները և պարտականությունները ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն փոխանցում է երրորդ անձի՝ համաձայն ֆինանսական վարձակալության (լիզինգի) պայմանագրի պայմանների։ Այս փաստաթուղթը կիրառվում է ավիացիոն ոլորտում, երբ օդանավը, որը ձեռք է բերվել կամ օգտագործվում է լիզինգի հիմունքներով, փոխանցվում է մեկ այլ վարձակալի կամ կազմակերպության՝ պահպանելով պայմանագրային պարտավորությունների շարունակականությունը։ Փոխանցագրի հիմնական նպատակը իրավունքների իրավաչափ փոխանցումն է՝ ապահովելով, որ նոր կողմը ստանձնի վճարումների, տեխնիկական սպասարկման, ապահովագրության և շահագործման հետ կապված բոլոր պարտավորությունները։ Այն սովորաբար ներառում է պայմանագրի կողմերի տվյալները, փոխանցվող իրավունքների և պարտականությունների հստակ նկարագրությունը, օդանավի տեխնիկական բնութագրերը, ինչպես նաև փոխանցման ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվը և պայմանները։ Ֆինանսական վարձակալության ոլորտում այս գործընթացը խիստ կարգավորվում է միջազգային և ազգային օրենսդրությամբ, քանի որ օդանավերը համարվում են բարձրարժեք և ռազմավարական նշանակության ակտիվներ։ Բացի այդ, փոխանցագրի վավերականությունը հաճախ կախված է նաև լիզինգատուի (սեփականատիրոջ) համաձայնությունից, ինչպես նաև ապահովագրական և գրանցման մարմինների հաստատումից։ Այս փաստաթուղթը կարևոր դեր ունի ավիացիոն ֆինանսական գործարքների ճկունության ապահովման մեջ՝ թույլ տալով արդյունավետ կառավարել օդանավային ակտիվները և նվազեցնել տնտեսական ռիսկերը։

История

Աշխատությունը նվիրված է Հայոց Արևելից կողմերի պատմական աշխարհագրության ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով «Աշխարհացոյց» կարևորագույն միջնադարյան աշխարհագրական աղբյուրի տեղեկությունների վրա։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում և վերլուծվում են Հայաստանի արևելյան շրջանների աշխարհագրական դիրքը, վարչական ու տարածքային բաժանումները, բնակավայրերը, գավառները, բնական սահմանները և տարածաշրջանի պատմական առանձնահատկությունները։ Հեղինակը փորձում է «Աշխարհացոյց»-ում պահպանված տեղեկությունները համադրել պատմական և աշխարհագրական այլ տվյալների հետ՝ ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու ուսումնասիրվող տարածքների տեղագրության և պատմական զարգացման վերաբերյալ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում տեղանունների, տարածքային սահմանների և դրանց հնարավոր նույնականացման հարցերին, ինչը կարևոր նշանակություն ունի վաղ և միջնադարյան Հայաստանի պատմական քարտեզագրության ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը արժեքավոր նյութ է հայ ժողովրդի պատմության, պատմական աշխարհագրության, քարտեզագրության և աղբյուրագիտության ուսումնասիրության համար և կարող է օգտակար լինել ինչպես մասնագետների ու հետազոտողների, այնպես էլ Հայաստանի պատմական տարածքների ու միջնադարյան աշխարհագրական պատկերացումների նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողների համար։

Экономика

Աշխատությունը ուսումնասիրում է Հայաստանի Հանրապետությունում բանկային ծառայությունների զարգացման ներկա վիճակը և ապագա հեռանկարները՝ ընդգծելով ֆինանսական համակարգի արդիականացման, թվայնացման և մրցունակության բարձրացման հիմնախնդիրները։ Գրքում վերլուծվում են բանկային ծառայությունների կառուցվածքը, դրանց հասանելիության մակարդակը, սպառողների վարքագծային առանձնահատկությունները և ֆինանսական միջնորդության արդյունավետությունը տնտեսության զարգացման համատեքստում։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև առցանց բանկինգի, ֆինթեք լուծումների, վճարային համակարգերի և ֆինանսական նորարարությունների ազդեցությանը բանկային ոլորտի վերափոխման վրա՝ ցույց տալով, թե ինչպես են դրանք փոխում ծառայությունների մատուցման ձևերը և հաճախորդների սպասումները։ Նյութում քննարկվում են նաև կարգավորող դաշտի կատարելագործման, ռիսկերի կառավարման և ֆինանսական կայունության ապահովման հարցերը՝ որպես ոլորտի կայուն զարգացման կարևոր պայմաններ։ Աշխատությունը նախատեսված է տնտեսագետների, ֆինանսիստների, բանկային ոլորտի մասնագետների, պետական կառավարման ներկայացուցիչների, ուսանողների և բոլոր այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ֆինանսական համակարգի զարգացման և բանկային ծառայությունների արդիականացման գործընթացներով։