Վ. Ի. Լենինը և Հայաստանը։ (Մատենագիտական ցանկ)

История

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի դրամական տնտեսության ձևավորման, զարգացման և գործառնական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը III–X դարերում՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով սասանյան և արաբական տիրապետության ժամանակաշրջաններին։ Քննարկվում են դրամաշրջանառության պատմական նախադրյալները, դրամական համակարգի փոփոխությունները, տարբեր ժամանակաշրջաններում շրջանառված դրամների տեսակները և դրանց նշանակությունը Հայաստանի տնտեսական ու հասարակական կյանքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սասանյան դրամների տարածմանը, արծաթե դրամների շրջանառության առանձնահատկություններին, դրամական միավորների պատկերագրությանը, արձանագրություններին և դրանց միջոցով արտահայտված քաղաքական ու տնտեսական հարաբերություններին։ Ուսումնասիրվում են արաբական տիրապետության հաստատումից հետո դրամաշրջանառության մեջ տեղի ունեցած փոփոխությունները, իսլամական դրամական համակարգի ազդեցությունը, դիրհեմների և այլ դրամատեսակների տարածումը, ինչպես նաև տեղական ու տարածաշրջանային դրամական շրջանառության փոխհարաբերությունները։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերին հարևան երկրների հետ, միջազգային առևտրական ուղիների նշանակությանը, ապրանքադրամական հարաբերությունների զարգացմանը և դրամական տնտեսության դերին քաղաքային ու գյուղական բնակավայրերի տնտեսական կյանքում։ Կարևորվում են հնագիտական պեղումներից հայտնաբերված դրամական գանձերի, առանձին դրամների և դրամագիտական հավաքածուների ուսումնասիրությունը՝ որպես ժամանակաշրջանի տնտեսական պատմության վերակազմության կարևոր աղբյուրներ։ Դիտարկվում են դրամների ժամանակագրական դասակարգման, հատման վայրերի որոշման, շրջանառության աշխարհագրության և դրամական համակարգերի փոխազդեցության խնդիրները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել դրամագիտական, հնագիտական և գրավոր պատմական աղբյուրները՝ Հայաստանի տնտեսական զարգացման, հարկային հարաբերությունների և քաղաքական փոփոխությունների ազդեցությունը դրամաշրջանառության վրա բացահայտելու նպատակով։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի վաղ միջնադարյան Հայաստանի տնտեսական պատմության, տարածաշրջանային առևտրական հարաբերությունների և դրամական մշակույթի զարգացման օրինաչափությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, դրամագետների, հնագետների, արևելագետների, տնտեսական պատմության հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տնտեսության չդիտարկվող և պաշտոնական հաշվառումից դուրս մնացող գործունեության ձևերի, դրանց առաջացման պատճառների, սոցիալ-տնտեսական հետևանքների և կրճատման հնարավոր ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն տնտեսական հարաբերություններն են, որոնք ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն չեն արտացոլվում պաշտոնական վիճակագրական, հարկային և վարչական հաշվառման համակարգերում։ Քննվում են ստվերային գործունեության ձևավորման տնտեսական և ինստիտուցիոնալ նախադրյալները՝ հարկային բեռի ընկալումը, վարչարարության արդյունավետությունը, կարգավորումների բարդությունը, կանխիկ գործարքների տարածվածությունը, չգրանցված զբաղվածությունը և տնտեսական գործունեության պաշտոնականացման հետ կապված խթանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ստվերային տնտեսության ծավալների գնահատման մեթոդաբանական դժվարություններին, քանի որ դրա բնույթը սահմանափակում է ուղղակի վիճակագրական դիտարկումների հնարավորությունը և պահանջում է տարբեր ցուցանիշների ու անուղղակի գնահատման մեթոդների համադրում։ Վերլուծվում են չգրանցված տնտեսական գործունեության հնարավոր հետևանքները պետական եկամուտների, մրցակցային միջավայրի, աշխատանքի շուկայի, սոցիալական պաշտպանության համակարգի և պաշտոնական տնտեսական վիճակագրության արժանահավատության համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ստվերային զբաղվածության խնդիրը, երբ աշխատանքային հարաբերությունները կարող են ամբողջությամբ չարտացոլվել պաշտոնական հաշվառման մեջ՝ ազդելով հարկային և սոցիալական վճարումների, աշխատողների սոցիալական երաշխիքների և աշխատանքի շուկայի իրական պատկերի գնահատման վրա։ Կրճատման հնարավոր ուղղությունները դիտարկվում են տնտեսական գործունեության պաշտոնականացման խթանների ուժեղացման, հարկային ու վարչական ընթացակարգերի պարզեցման, թվային հաշվառման համակարգերի զարգացման, վերահսկողության արդյունավետության բարձրացման և տնտեսական հաստատությունների նկատմամբ վստահության ամրապնդման համատեքստում։ Միաժամանակ ընդգծվում է, որ ստվերային գործունեության նվազեցումը պահանջում է ոչ միայն վերահսկողական մեխանիզմներ, այլև այնպիսի ինստիտուցիոնալ պայմաններ, որոնց դեպքում օրինական տնտեսական գործունեությունը տնտեսվարողների և աշխատողների համար դառնում է առավել հասանելի ու կանխատեսելի։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մակրոտնտեսագիտության, հանրային ֆինանսների, աշխատանքի տնտեսագիտության և ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության մոտեցումները՝ ստվերային տնտեսական գործունեության պատճառներն ու դրա սահմանափակման տնտեսական մեխանիզմները վերլուծելու նպատակով։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է օդի գոլորշիացման միջոցով հովացման և խոնավացման սկզբունքով գործող օդորակիչ-վերջնամշակիչ սարքավորման մշակման, կառուցվածքային կատարելագործման և աշխատանքային արդյունավետության հետազոտման հիմնախնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են օդի ջերմախոնավային մշակման ֆիզիկական սկզբունքները, գոլորշիացման ընթացքում տեղի ունեցող ջերմազանգվածափոխանակության գործընթացները և դրանց ազդեցությունը ներքին միջավայրի միկրոկլիմայական պայմանների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սարքավորման կառուցվածքային տարրերի նախագծմանը, օդի և ջրի փոխազդեցության արդյունավետության բարձրացմանը, ջերմաստիճանի ու հարաբերական խոնավության կարգավորմանը, ինչպես նաև էներգասպառման նվազեցման հնարավորություններին։ Քննարկվում են գոլորշիացման հովացման տեխնոլոգիաների կիրառման առանձնահատկությունները, օդի մշակման օպտիմալ ռեժիմների ընտրությունը, սարքավորման արտադրողականության գնահատման մեթոդները և տարբեր շահագործման պայմաններում դրա աշխատանքային բնութագրերի փոփոխությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև օդափոխության և օդորակման համակարգերում նման սարքավորումների ինտեգրման, ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, ջերմային հարմարավետության ապահովման և տեխնիկական հուսալիության բարձրացման հարցերին։ Դիտարկվում են մշակված տեխնոլոգիական լուծումների կիրառման հնարավորությունները բնակելի, հասարակական և արտադրական շենքերի միկրոկլիմայի կարգավորման համակարգերում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ջերմատեխնիկայի, օդափոխության, օդորակման, էներգաարդյունավետության և շենքերի ինժեներական համակարգերի ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Другие предметы

Հրատարակությունը համախմբում է Ս. Ա. Եղիազարովի երեք ուսումնասիրությունները, որոնք նվիրված են Երևանի նահանգի քրդերի և եզդիների պատմաազգագրական, լեզվական ու իրավական առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը։ Առաջին ուսումնասիրության մեջ ներկայացվում է Երևանի նահանգի քրդական բնակչության համառոտ ազգագրական նկարագիրը՝ անդրադառնալով նրանց բնակության վայրերին, կենցաղին, սոցիալական հարաբերություններին, զբաղմունքներին, ընտանեկան ու համայնքային կազմակերպվածությանը, սովորույթներին և մշակութային առանձնահատկություններին։ Հետազոտության արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական միջավայրում քրդական համայնքների կենսակերպի և ներքին կառուցվածքի մասին։ Երկրորդ մասը նվիրված է քուրմանջիերեն տեքստերին և ունի կարևոր լեզվաբանական ու բանահյուսական նշանակություն։ Ներկայացվող նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել քուրմանջի բարբառի լեզվական առանձնահատկությունները, բառապաշարը, արտահայտչական միջոցները և բանավոր մշակույթի դրսևորումները։ Տեքստերը արժեքավոր են նաև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի կենդանի խոսքի և ժողովրդական ավանդույթի փաստագրական վկայություններ։ Երրորդ ուսումնասիրությունը վերաբերում է Երևանի նահանգի եզդիների ազգագրական և իրավական նկարագրությանը։ Այստեղ ուշադրությունը կենտրոնացվում է եզդիական համայնքի հասարակական կազմակերպվածության, ընտանեկան հարաբերությունների, ամուսնության և ժառանգության սովորույթների, համայնքային կարգավորման մեխանիզմների և ավանդական իրավական պատկերացումների վրա։ Իրավական ազգագրության տեսանկյունից հատկապես կարևոր է այն հարցը, թե ինչպես են սովորութային նորմերը կարգավորել համայնքի անդամների փոխհարաբերությունները և ինչպես են դրանք գործել պաշտոնական իրավական համակարգի կողքին։ Աշխատությունների ամբողջությունը թույլ է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն առանձին էթնիկ խմբերի կենցաղն ու մշակույթը, այլև 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի Երևանի նահանգի բազմազգ հասարակության սոցիալական կառուցվածքը։ Հետազոտությունների միջոցով բացահայտվում են համայնքային ինքնակազմակերպման, սոցիալական շերտավորման, ընտանեկան կյանքի, տնտեսական գործունեության և ավանդական մշակույթի տարբեր կողմերը։ Հեղինակի մոտեցման առանձնահատկությունն այն է, որ ազգագրական նկարագրությունը զուգակցվում է լեզվական և իրավական նյութի հավաքագրման հետ, ինչի շնորհիվ ուսումնասիրությունները ձեռք են բերում միջառարկայական նշանակություն։ Դրանք կարող են օգտագործվել քրդագիտության և եզդիագիտության, Կովկասի ժողովուրդների պատմության, ազգագրության, լեզվաբանության, բանահյուսության և սովորութային իրավունքի ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը հատկապես արժեքավոր է որպես պատմական սկզբնաղբյուր, քանի որ փաստագրում է այնպիսի հասարակական ու մշակութային երևույթներ, որոնք հետագայում կարող էին զգալի փոփոխությունների ենթարկվել։ Միաժամանակ նյութերը հնարավորություն են տալիս համեմատական ուսումնասիրություններ կատարել տարածաշրջանի տարբեր էթնիկ համայնքների սոցիալական և մշակութային կառուցվածքների միջև։ Ընդհանուր առմամբ, ժողովածուն ներկայացնում է Երևանի նահանգի քրդերի և եզդիների վերաբերյալ վաղ շրջանի կարևոր ազգագրական, լեզվական և իրավական նյութեր՝ պահպանելով տեղեկություններ նրանց բնակության, կենցաղի, սոցիալական հարաբերությունների, լեզվի, բանավոր մշակույթի և սովորութային իրավունքի մասին։ Այն կարևոր աղբյուր է Կովկասի բազմազգ հասարակության պատմությունը և տվյալ համայնքների ավանդական մշակույթը գիտականորեն ուսումնասիրելու համար։

Лингвистика

Լեզվաբանական և գրականագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հովհաննես Շիրազի քնարերգության լեզվում գոյականական բառակապակցությունների կառուցվածքային, քերականական և ոճական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գոյական գերադաս անդամով բառակապակցությունների կազմության եղանակները, դրանց բաղադրիչների միջև ձևավորվող շարահյուսական հարաբերությունները և խոսքի մեջ ունեցած գործառույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր կառուցվածքային տիպերի, կապակցման միջոցների, բառերի դասավորության և քերականական ձևերի կիրառությանը բանաստեղծական խոսքում։ Վերլուծվում է գոյականական բառակապակցությունների դերը պատկերավորության, արտահայտչականության, հուզական երանգավորման և հեղինակային լեզվաոճի ձևավորման մեջ։ Քննարկվում են նաև բառային ընտրության, փոխաբերական կիրառությունների և շարահյուսական կառուցվածքների փոխհարաբերությունները՝ քնարական ստեղծագործությունների լեզվական նյութի հիման վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բանաստեղծի լեզվի շարահյուսական առանձնահատկությունները և գնահատելու դրանց նշանակությունը գեղարվեստական խոսքի կառուցման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի շարահյուսության, ոճագիտության, գրական լեզվի և Հովհաննես Շիրազի ստեղծագործության լեզվական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Другие предметы

Այս աշխատությունը մատենագիտական և պատմագրական բնույթի ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է տարբեր հեղինակների ստեղծագործությունների այն խումբը, որոնք վաղ շրջանում թարգմանվել են հայերեն՝ ընդգծելով հայ միջնադարյան թարգմանական դպրոցի լայն կապերը համաշխարհային գրականության և գիտական մտքի հետ։ Նյութում համակարգված կերպով դիտարկվում են տարբեր լեզուներից՝ հատկապես հունարենից, ասորերենից և լատիներենից հայերեն կատարված թարգմանությունները, ինչպես նաև դրանց ընտրության սկզբունքները, մշակութային համատեքստը և գաղափարական նշանակությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում թարգմանական գործունեության դերին հայ միջնադարյան կրթական և հոգևոր կյանքի զարգացման մեջ, որտեղ թարգմանությունը ոչ միայն լեզվական փոխակերպում էր, այլ նաև գիտական և փիլիսոփայական գիտելիքի փոխանցման կարևոր միջոց։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է հայերեն թարգմանությունների ազդեցությունը ազգային գրավոր մշակույթի ձևավորման վրա՝ ցույց տալով, թե ինչպես են այդ տեքստերը նպաստել հայ մտավոր միջավայրի ինտեգրմանը համաշխարհային մշակութային հոսքերին։