Готовые материалы

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բուսաբուծության ոլորտում արտադրության տնտեսական արդյունավետության գնահատման, դրա վրա ազդող գործոնների բացահայտման և արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հողային, աշխատանքային, նյութատեխնիկական և ֆինանսական ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունն է, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը մշակաբույսերի բերքատվության, արտադրանքի ինքնարժեքի, եկամտաբերության և գյուղատնտեսական կազմակերպությունների ու տնտեսությունների տնտեսական արդյունքների վրա։ Քննվում են բուսաբուծական արտադրության կառուցվածքը, արտադրական ծախսերի ձևավորումը, հողատարածքների օգտագործման առանձնահատկությունները, մեքենայացման մակարդակը, ոռոգման հնարավորությունները, սերմնանյութի և այլ արտադրական ռեսուրսների նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում արտադրողականության և ռեսուրսների ծախսերի հարաբերակցությանը, քանի որ արտադրության արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն ստացված բերքի ծավալով, այլև դրա համար օգտագործված նյութական, աշխատանքային և ֆինանսական միջոցների արդյունավետությամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր մշակաբույսերի և տնտեսությունների տնտեսական ցուցանիշները՝ բացահայտելու արտադրության կազմակերպման առավել արդյունավետ ձևերը և առկա սահմանափակումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում արտադրանքի իրացման, շուկայական գների, պահեստավորման և վերամշակման հնարավորությունների ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ արտադրության վերջնական տնտեսական արդյունքը կախված է նաև արժեշղթայի հետագա փուլերի կազմակերպումից։ Դիտարկվում են արտադրական ռիսկերը, բնակլիմայական պայմանների ազդեցությունը և գյուղատնտեսական արտադրության սեզոնային բնույթը՝ որպես տնտեսական արդյունավետության վրա ազդող կարևոր գործոններ։ Արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները կարող են կապված լինել տեխնոլոգիական արդիականացման, ռեսուրսախնայող մոտեցումների, արտադրության մասնագիտացման և կազմակերպման բարելավման, գյուղատնտեսական կոոպերացիայի, շուկայական ենթակառուցվածքների զարգացման և կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման հետ։ Կարևորվում է նաև պետական աջակցության և ներդրումային միջավայրի դերը ոլորտի զարգացման պայմանների ձևավորման գործում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, արտադրության կառավարման և տնտեսական արդյունավետության գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել բուսաբուծության մրցունակության, արտադրողականության և տնտեսական կայունության բարձրացման հիմնական հնարավորությունները Հայաստանի գյուղատնտեսական համակարգում։

Աշխատությունը նվիրված է բարձրջերմաստիճանային գերհաղորդիչ նյութերում ճառագայթային ազդեցությամբ առաջացած կառուցվածքային արատների և խառնուրդային ատոմների պայմաններում ձևավորվող ֆիզիկական երևույթների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բյուրեղային ցանցի անկատարությունների, տեղային կառուցվածքային փոփոխությունների և օտար ատոմների ազդեցությունն է գերհաղորդիչ վիճակի հիմնական հատկությունների վրա։ Քննվում է, թե ճառագայթահարման հետևանքով նյութում առաջացող արատները ինչպես կարող են փոփոխել լիցքակիրների շարժունակությունը, էլեկտրոնային վիճակների կառուցվածքը, գերհաղորդիչ անցման առանձնահատկությունները և նյութի էլեկտրական ու մագնիսական վարքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խառնուրդային ատոմների դերին, քանի որ դրանց ներմուծումը կարող է ազդել բյուրեղային ցանցի տեղային միջավայրի, լիցքակիրների կոնցենտրացիայի և ցրման գործընթացների վրա՝ պայմանավորելով գերհաղորդիչ պարամետրերի փոփոխություններ։ Ուսումնասիրվում է կառուցվածքային անկարգավորվածության և գերհաղորդիչ վիճակի փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև տարբեր տեսակի արատների ազդեցության հնարավոր տարբերությունները։ Կարևոր ուղղություններից է մագնիսական հոսքի քվանտների վարքի և դրանց ամրացման երևույթների ուսումնասիրությունը, քանի որ բյուրեղային արատները կարող են հանդես գալ որպես հոսքագծերի տեղայնացման կենտրոններ և այդպիսով փոփոխել նյութի մագնիսական ու հոսանքատար հատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել էլեկտրական դիմադրության, մագնիսական բնութագրերի և կառուցվածքային փոփոխությունների վերաբերյալ տվյալները՝ արատային կառուցվածքի և մակրոսկոպիկ ֆիզիկական հատկությունների միջև կապերը բացահայտելու նպատակով։ Դիտարկվում է նաև ճառագայթային ազդեցության ինտենսիվության և նյութի հատկությունների փոփոխության միջև ընդհանուր փոխկապակցվածությունը՝ հաշվի առնելով, որ որոշակի կառուցվածքային անկատարություններ կարող են փոխել ֆունկցիոնալ բնութագրերը, իսկ չափազանց մեծ անկարգավորվածությունը՝ խաթարել գերհաղորդիչ վիճակի կայունությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պինդ մարմնի ֆիզիկայի, գերհաղորդականության տեսության, ճառագայթային նյութագիտության և բյուրեղային արատների ֆիզիկայի մոտեցումները՝ նպաստելով բարձրջերմաստիճանային գերհաղորդիչներում կառուցվածքային անկատարությունների և խառնուրդների ազդեցությամբ պայմանավորված երևույթների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է 1896–1903 թվականներին հայ ազգային-ազատագրական շարժման շրջանակում Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության որդեգրած մարտավարության, կազմակերպական գործունեության և շարժման նյութական ապահովման խնդիրների պատմական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական ու հասարակական պայմաններում կուսակցության ռազմավարական նպատակների և գործելակերպի փոփոխություններն են՝ դրանք դիտարկելով Հայկական հարցի, Օսմանյան կայսրությունում արևմտահայության դրության և միջազգային քաղաքական միջավայրի համատեքստում։ Քննվում է, թե 1890-ական թվականների երկրորդ կեսի իրադարձություններից հետո ինչպես էին վերագնահատվում ազատագրական շարժման կազմակերպման եղանակները, տեղական ինքնապաշտպանության, հայդուկային շարժման, քաղաքական քարոզչության և միջազգային ուշադրություն հրավիրելու հետ կապված մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում շարժման նյութական ապահովման պատմական խնդրին՝ ֆինանսական միջոցների հավաքագրման կազմակերպական նշանակությանը, կուսակցական կառույցների և տարբեր հայկական համայնքների մասնակցությանը, ինչպես նաև ազատագրական գործունեության համար անհրաժեշտ ռեսուրսների բաշխման շուրջ ձևավորված մոտեցումներին։ Զինման հարցը դիտարկվում է պատմական և կազմակերպական տեսանկյունից՝ որպես այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական պայքարի բաղադրիչ, առանց դրա գործնական իրականացման տեխնիկական մանրամասների։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել կուսակցական ժողովների որոշումները, նամակագրությունը, հուշագրությունները, մամուլի հրապարակումները և այլ սկզբնաղբյուրներ, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու ժամանակաշրջանի ներքին քննարկումները և որոշումների ընդունման տրամաբանությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև տարբեր տարածաշրջաններում գործող կազմակերպական կառույցների միջև կապերի, սփյուռքահայ համայնքների աջակցության և քաղաքական ու նյութական ռեսուրսների համախմբման խնդիրների ուսումնասիրությունը։ Միաժամանակ վերլուծվում են կուսակցության ներսում մարտավարական հարցերի շուրջ հնարավոր տարակարծությունները և փոփոխվող քաղաքական պայմանների ազդեցությունը գործունեության առաջնահերթությունների վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ազատագրական շարժումը դիտարկել ոչ միայն առանձին քաղաքական իրադարձությունների, այլև կազմակերպական կառավարման, ֆինանսական ապահովման, գաղափարական ընտրությունների և պատմական միջավայրի փոխազդեցության տեսանկյունից՝ նպաստելով 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի հայ հասարակական-քաղաքական պատմության առավել ամբողջական ուսումնասիրմանը։

Աշխատությունը նվիրված է բազմաչափ բազմանդամային միջարկման տեսության հիմնարար խնդիրների և այդ բնագավառում ձևակերպված Գասքա–Մաեզթուի վարկածի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում մի քանի փոփոխականներից կախված բազմանդամների միջոցով տրված հանգույցներում սահմանված արժեքների վերականգնման խնդիրը, միջարկման հանգույցների երկրաչափական դասավորությունը և համապատասխան բազմանդամային տարածքների կառուցվածքային հատկություններն են։ Քննվում են այն պայմանները, որոնց դեպքում հանգույցների վերջավոր բազմության համար գոյություն ունի պահանջվող աստիճանի միակ միջարկիչ բազմանդամ, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են այդպիսի հանգույցային բազմությունների հանրահաշվական և երկրաչափական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հիմնարար բազմանդամներին, դրանց գործոնացման հատկություններին և ուղիղների՝ որպես հանգույցների կառուցվածքը բնութագրող երկրաչափական օբյեկտների դերին։ Գասքա–Մաեզթուի վարկածը դիտարկվում է բազմաչափ միջարկման այն հատուկ համակարգերի համատեքստում, որոնց հիմնարար բազմանդամները ներկայացվում են գծային գործոնների արտադրյալների միջոցով։ Վարկածի հետ կապված ուսումնասիրությունները կենտրոնանում են նման հանգույցային համակարգերում որոշակի թվով հանգույցներ պարունակող հատուկ ուղիղների գոյության խնդրի վրա և դրա կապի վրա ամբողջ միջարկման կառուցվածքի հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննարկվել վարկածի հաստատված մասնավոր դեպքերը, տարբեր աստիճանների համար կիրառվող ապացուցման մոտեցումները և հանգույցների դասավորության նկատմամբ սահմանափակումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում երկրաչափական և հանրահաշվական մեթոդների համադրումը, քանի որ խնդրի լուծելիությունը սերտորեն կապված է ինչպես բազմանդամների հատկությունների, այնպես էլ հարթության վրա հանգույցների փոխադարձ դիրքի հետ։ Ուսումնասիրվում են նաև առավելագույն ուղիղների, հանգույցների կողմից ուղիղների օգտագործման և տարբեր ենթակառուցվածքների միջև կապերը, որոնք հնարավորություն են տալիս բարդ միջարկման համակարգերը վերածել ավելի պարզ կառուցվածքների ուսումնասիրության։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մոտարկումների տեսության, հանրահաշվական երկրաչափության և կոմբինատոր երկրաչափության գաղափարները՝ նպաստելով բազմաչափ բազմանդամային միջարկման կառուցվածքային օրինաչափությունների բացահայտմանը և Գասքա–Մաեզթուի վարկածի շուրջ ձևավորված մաթեմատիկական խնդիրների հետագա ուսումնասիրմանը։

Աշխատությունը նվիրված է բուլյան և ստոխաստիկ համակարգերի տեսական հիմքերի, մաթեմատիկական կառուցվածքի, վարքի և տարբեր բնագավառներում դրանց կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում երկու տարբեր, սակայն բազմաթիվ խնդիրներում փոխկապակցվող մոտեցումներ են՝ դիսկրետ տրամաբանական վիճակներով նկարագրվող համակարգերը և պատահական գործոնների ազդեցությունը ներառող հավանականային մոդելները։ Բուլյան համակարգերի շրջանակում ուսումնասիրվում են երկուական փոփոխականները, տրամաբանական գործողությունները, վիճակների միջև անցումները, բուլյան ֆունկցիաները և դրանց միջոցով բարդ համակարգերի կառուցվածքային ու դինամիկ հատկությունների ներկայացումը։ Նման մոդելները հնարավորություն են տալիս համեմատաբար պարզ ձևով նկարագրել մեծ թվով փոխկապակցված տարրերից կազմված համակարգեր, որոնց յուրաքանչյուր բաղադրիչ կարող է գտնվել սահմանափակ թվով վիճակներում։ Ստոխաստիկ մոտեցումների դեպքում ուշադրության կենտրոնում պատահական փոփոխականները, հավանականային անցումները, պատահական գործընթացները և անորոշության պայմաններում համակարգի վարքի գնահատումն են։ Քննվում է, թե պատահական ազդեցությունների ներառումը ինչպես կարող է փոխել համակարգի վիճակների զարգացման ընթացքը, կայունությունը և երկարաժամկետ վարքը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի բուլյան և ստոխաստիկ նկարագրությունների համադրումը, երբ տրամաբանական կապերը պահպանվում են, սակայն առանձին վիճակների կամ անցումների իրականացումը բնութագրվում է որոշակի հավանականություններով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել համակարգերի վիճակային տարածքները, հավասարակշռության և կայունության խնդիրները, անցումային գործընթացները, ցանցային կառուցվածքները և մոդելների հաշվարկային վերլուծության մեթոդները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև համակարգչային մոդելավորումը, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու մեծ չափողականությամբ համակարգերի վարքը և համեմատելու տարբեր սկզբնական պայմանների կամ պարամետրերի ազդեցությունը։ Այսպիսի մոդելները կիրառական նշանակություն կարող են ունենալ ինֆորմատիկայում, ավտոմատացման և կառավարման խնդիրներում, թվային համակարգերի վերլուծությունում, կենսաբանական ցանցերի մոդելավորման և այլ ոլորտներում, որտեղ առկա են ինչպես դիսկրետ փոխազդեցություններ, այնպես էլ անորոշություն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է դիսկրետ մաթեմատիկայի, հավանականությունների տեսության, ստոխաստիկ գործընթացների և համակարգային մոդելավորման մոտեցումները՝ ձևավորելով բարդ համակարգերի կառուցվածքի ու դինամիկայի ուսումնասիրության բազմակողմանի մեթոդաբանական հիմք։

Աշխատությունը նվիրված է մետաղական էլեկտրոդների միջև տեղակայված ֆերոէլեկտրական նանոթաղանթների հիման վրա բազմաշերտ կառուցվածքների ձևավորման և դրանց ֆիզիկական ու էլեկտրական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում նանոմետրական հաստությամբ ֆերոէլեկտրական շերտերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների, բևեռացման երևույթների և արտաքին էլեկտրական դաշտի նկատմամբ դրանց արձագանքի բացահայտումն է։ Քննվում է կառուցվածքի առանձին շերտերի և դրանց սահմանային մակերևույթների ազդեցությունը համակարգի ընդհանուր հատկությունների վրա, քանի որ չափերի փոքրացման պայմաններում միջերեսային երևույթները կարող են էական դեր ունենալ նյութի ֆունկցիոնալ վարքի ձևավորման մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ստատիկ բնութագրերին՝ էլեկտրական բևեռացման, դիէլեկտրական հատկությունների, լիցքային վիճակների և էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ դիտվող փոփոխությունների տեսանկյունից։ Դինամիկ հետազոտությունները վերաբերում են համակարգի ժամանակային արձագանքին, բևեռացման վերակողմնորոշման գործընթացներին, հաճախականային կախվածություններին և արտաքին ազդանշանի փոփոխությանը հետևելու կարողությանը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նանոթաղանթի հաստության, էլեկտրոդների հատկությունների, միջերեսների վիճակի և կառուցվածքային անկատարությունների հնարավոր ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Նման համակարգերում հատկապես նշանակալի է չափային էֆեկտների վերլուծությունը, քանի որ ֆերոէլեկտրական նյութի հատկությունները նանոմետրական մասշտաբներում կարող են տարբերվել ծավալային նյութերի համապատասխան բնութագրերից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել կառուցվածքային և էլեկտրական չափումների արդյունքները՝ նյութի միկրոկառուցվածքի և դիտվող ֆունկցիոնալ հատկությունների միջև կապերը պարզաբանելու նպատակով։ Ստատիկ և դինամիկ պարամետրերի համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նման կառուցվածքների կայունությունը, արձագանքման առանձնահատկությունները և ֆունկցիոնալ հնարավորությունները։ Դրանք գիտական հետաքրքրություն են ներկայացնում նանոէլեկտրոնիկայի և ֆունկցիոնալ նյութերի ֆիզիկայի համար, այդ թվում՝ այն համակարգերի ուսումնասիրության համատեքստում, որտեղ տեղեկատվական վիճակները կարող են կապված լինել ֆերոէլեկտրական բևեռացման հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պինդ մարմնի ֆիզիկայի, ֆերոէլեկտրականության, նանոտեխնոլոգիայի և էլեկտրոնային նյութագիտության մոտեցումները՝ նպաստելով բազմաշերտ նանոթաղանթային համակարգերի կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածության և դրանց էլեկտրական վարքի առավել ամբողջական ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում շահութահարկի տնտեսական բովանդակության, հարկման մեխանիզմի գործառության և դրա կատարելագործման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում շահութահարկի դերն է պետական եկամուտների ձևավորման, տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության և հարկային քաղաքականության իրականացման համակարգում։ Քննվում են հարկման օբյեկտի և հարկային բազայի ձևավորման ընդհանուր սկզբունքները, հարկվող շահույթի որոշման հետ կապված մեթոդաբանական հարցերը, եկամուտների և ծախսերի հարկային հաշվառման փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև հարկային պարտավորությունների հաշվարկման և կատարման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում շահութահարկի ֆիսկալ և կարգավորիչ գործառույթների հարաբերակցությանը, քանի որ հարկային մեխանիզմը միաժամանակ պետք է նպաստի պետական եկամուտների ապահովմանը և տնտեսավարող սուբյեկտների համար կանխատեսելի հարկային միջավայրի ձևավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել հարկային արտոնությունների, թույլատրելի նվազեցումների, վնասների հաշվառման, հարկային վարչարարության և հաշվետվողականության հետ կապված խնդիրները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հարկային օրենսդրության հստակության և կայունության նշանակությունը, հարկ վճարողների ու հարկային մարմինների միջև հարաբերությունների կազմակերպումը և հարկային կարգապահության բարձրացման հնարավորությունները։ Դիտարկվում է նաև շահութահարկի ազդեցությունը կազմակերպությունների ֆինանսական որոշումների, ներդրումային ակտիվության, շահույթի բաշխման և տնտեսական գործունեության ընդլայնման վրա։ Կատարելագործման ուղղությունները կարող են առնչվել հարկային բազայի առավել հստակ սահմանմանը, վարչարարական ընթացակարգերի պարզեցմանը, հարկային հաշվառման արդյունավետության բարձրացմանը, տեղեկատվական համակարգերի կիրառմանը և հարկային վերահսկողության ռիսկահեն մոտեցումների զարգացմանը։ Միաժամանակ կարևորվում է հարկային քաղաքականության փոփոխությունների տնտեսական հետևանքների գնահատումը՝ հարկային եկամուտների, գործարար միջավայրի և հարկ վճարողների վարքագծի տեսանկյուններից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հարկային քաղաքականության, հանրային ֆինանսների, հարկային վարչարարության և կազմակերպությունների ֆինանսների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել շահութահարկի մեխանիզմի արդյունավետ գործունեության պայմանները և դրա կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները Հայաստանի տնտեսական համակարգում։

Աշխատությունը նվիրված է արտակարգ իրավիճակներում մասնագիտական գործունեություն իրականացնող լրագրողների սոցիալական և հոգեբանական պատրաստվածության առանձնահատկությունների, ձևավորման պայմանների և մասնագիտական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն հոգեբանական, հաղորդակցական և մասնագիտական կարողություններն են, որոնք անհրաժեշտ են ճգնաժամային, արագ փոփոխվող և բարձր լարվածությամբ պայմաններում տեղեկատվություն հավաքելու, ստուգելու, մշակելու և հանրությանը ներկայացնելու համար։ Քննվում են սթրեսակայունության, ինքնակարգավորման, ուշադրության կենտրոնացման, արագ կողմնորոշման, պատասխանատու որոշումների ընդունման և արդյունավետ հաղորդակցության նշանակությունը լրագրողական աշխատանքի համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ արտակարգ իրավիճակների լուսաբանումը կարող է ուղեկցվել տեղեկատվական անորոշությամբ, ժամանակի սահմանափակությամբ, հասարակական բարձր հետաքրքրությամբ և մասնագիտական պատասխանատվության մեծացմամբ, ինչն առանձնահատուկ պահանջներ է առաջադրում լրագրողի պատրաստվածությանը։ Ուսումնասիրվում են լրագրողի և տեղեկատվության աղբյուրների, տուժած կամ խոցելի անձանց, փրկարարական ու այլ մասնագիտական ծառայությունների ներկայացուցիչների միջև հաղորդակցության սոցիալ-հոգեբանական կողմերը։ Կարևորվում են մասնագիտական էթիկայի սկզբունքները, անձնական տվյալների և արժանապատվության նկատմամբ հարգանքը, չստուգված տեղեկությունների տարածումից խուսափելը և հանրության շրջանում անհարկի վախ կամ խուճապ չառաջացնելու պատասխանատվությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև երկարատև հոգեբանական լարվածության, մասնագիտական հոգնածության և հուզական ծանրաբեռնվածության ազդեցությունները, ինչպես նաև կազմակերպական աջակցության, մասնագիտական վերապատրաստման և հոգեբանական պատրաստության ծրագրերի նշանակությունը։ Սոցիալական պատրաստվածությունը ներառում է տարբեր խմբերի հետ փոխգործակցելու, հանրային արձագանքները հասկանալու և հաղորդագրությունները իրավիճակին համապատասխան կառուցելու կարողությունները, իսկ հոգեբանական պատրաստվածությունը կապված է սեփական հուզական վիճակի կառավարման և աշխատանքային արդյունավետության պահպանման հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև նախնական ուսուցման և իրավիճակային վարժանքների դերը, որոնք կարող են օգնել լրագրողին ծանոթանալ ճգնաժամային հաղորդակցության առանձնահատկություններին և ձևավորել մասնագիտական վարքի կայուն հմտություններ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է լրագրագիտության, սոցիալական հոգեբանության, ճգնաժամային հաղորդակցության և մասնագիտական պատրաստության մոտեցումները՝ ներկայացնելով լրագրողի սոցիալ-հոգեբանական պատրաստվածությունը որպես արտակարգ իրավիճակներում պատասխանատու և արդյունավետ մասնագիտական գործունեության կարևոր բաղադրիչ։

Աշխատությունը նվիրված է ազգային արժույթի փոխարժեքի շարժի վիճակագրական ուսումնասիրության, դրա վրա ազդող գործոնների գնահատման և ապագա փոփոխությունների կանխատեսման մեթոդաբանական ու կիրառական հիմնախնդիրներին՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության օրինակով։ Հետազոտության առանցքում փոխարժեքի ժամանակային դինամիկայի, տատանումների, միտումների և մակրոտնտեսական ցուցանիշների հետ փոխկապվածությունների բացահայտումն է։ Քննվում է փոխարժեքը որպես բաց տնտեսության կարևոր ֆինանսատնտեսական ցուցանիշ, որի փոփոխությունները փոխկապակցված են արտաքին առևտրի, գնաճի, դրամավարկային միջավայրի, ֆինանսական հոսքերի, արտարժույթի առաջարկի ու պահանջարկի և տնտեսական սպասումների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում փոխարժեքային ժամանակային շարքերի վիճակագրական հատկությունների ուսումնասիրմանը, դրանցում միտումների, սեզոնային կամ կարճաժամկետ տատանումների և անկայունության դրսևորումների բացահայտմանը։ Վիճակագրական վերլուծության շրջանակում կարող են դիտարկվել նկարագրական ցուցանիշներ, հարաբերակցությունների գնահատման, ռեգրեսիոն վերլուծության և ժամանակային շարքերի մոդելավորման մոտեցումներ, որոնց օգնությամբ հնարավոր է ուսումնասիրել փոխարժեքի փոփոխությունների և ընտրված տնտեսական գործոնների միջև կապերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կանխատեսման խնդիրը՝ համապատասխան մոդելի ընտրության, պարամետրերի գնահատման, կանխատեսման սխալի չափման և տարբեր մոդելների արդյունքների համեմատության տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում է նաև տնտեսական ցնցումների և կառուցվածքային փոփոխությունների ազդեցությունը կանխատեսումների ճշգրտության վրա, քանի որ արտարժույթի շուկան կարող է զգայուն լինել ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին տնտեսական զարգացումների նկատմամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է կարճաժամկետ և ավելի երկար ժամանակահատվածների կանխատեսումների առանձնահատկությունների տարբերակումը և անորոշության պատշաճ գնահատումը։ Հայաստանի տնտեսության առանձնահատկությունների դիտարկումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ազգային արժույթի փոխարժեքի ձևավորման գործընթացը փոքր և բաց տնտեսական համակարգի պայմաններում՝ հաշվի առնելով արտաքին տնտեսական կապերի և ֆինանսական հոսքերի նշանակությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տնտեսական վիճակագրության, տնտեսաչափության, մակրոտնտեսագիտության և ֆինանսական վերլուծության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել փոխարժեքի դինամիկայի ուսումնասիրության և հիմնավորված կանխատեսումների մշակման արդյունավետ մեթոդաբանական հիմք։

Աշխատությունը նվիրված է Պարույր Սևակի ստեղծագործական ժառանգության այն հատվածների ուսումնասիրությանը, որոնք կապված են նրա չհրատարակված կամ երկար ժամանակ լայն ընթերցողական շրջանառությունից դուրս մնացած գեղարվեստական արձակի և գրականագիտական նյութերի հետ։ Հետազոտության կենտրոնում ձեռագիր ու արխիվային նյութերի քննությունն է, դրանց բնագրային առանձնահատկությունների բացահայտումը, ստեղծման հնարավոր համատեքստի վերականգնումը և գրողի ընդհանուր ստեղծագործական համակարգում դրանց տեղի որոշումը։ Գեղարվեստական արձակի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ընդլայնելու Սևակի՝ առավելապես որպես բանաստեղծ ճանաչված ստեղծագործական դիմանկարը և բացահայտելու նրա պատմողական մտածողության, կերպարակերտման, սյուժետային կազմակերպման, հոգեբանական դիտարկումների ու արձակ լեզվի առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է արձակ նյութերի և բանաստեղծական ժառանգության միջև թեմատիկ, գաղափարական և ոճական ընդհանրությունների բացահայտումը՝ պարզելու համար, թե հեղինակի աշխարհընկալման հիմնական խնդիրներն ինչպես են դրսևորվում տարբեր գրական ձևերում։ Գրականագիտական նյութերի քննության միջոցով հնարավոր է ներկայացնել Սևակի պատկերացումները գրականության բնույթի, ստեղծագործական գործընթացի, գրողի հասարակական ու մշակութային դերի, ազգային գրական ավանդույթի և ժամանակակից գրականության զարգացման վերաբերյալ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի հեղինակային տարբերակների, սևագրությունների, խմբագրումների և հնարավոր վերամշակումների համեմատությունը, քանի որ դրանք կարող են ցույց տալ ստեղծագործական մտահղացման ձևավորման ու փոփոխման ընթացքը։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև տեքստաբանական աշխատանքը՝ ձեռագրերի ընթերցման, տարբերակների համադրման, բնագրերի ճշգրտման և դրանց գիտական ներկայացման խնդիրներով։ Արխիվային նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս լրացնելու գրողի ստեղծագործական կենսագրության առանձին դրվագներ և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու նրա մտավոր հետաքրքրությունների մասին։ Միաժամանակ անտիպ նյութերը դիտարկվում են ոչ թե մեկուսացված, այլ հրապարակված ստեղծագործությունների և ժամանակաշրջանի հայ գրական գործընթացի հետ փոխհարաբերության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գրականագիտական, տեքստաբանական, աղբյուրագիտական և արխիվագիտական մոտեցումները՝ նպաստելով Պարույր Սևակի ստեղծագործական անհատականության և բազմաժանր գրական ժառանգության առավել ամբողջական ուսումնասիրմանը։

Աշխատությունը նվիրված է 1990–2015 թվականների հայ գրականության մեջ կենսագրական վեպի զարգացման առանձնահատկությունների, ժանրային կառուցվածքի և գեղարվեստական միտումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում իրական պատմական, մշակութային կամ հասարակական անհատների կյանքի նյութի գեղարվեստական վերակերտման սկզբունքներն են, փաստագրական հիմքի և հեղինակային երևակայության փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև կենսագրական փաստի՝ գրական պատումի վերածվելու մեխանիզմները։ Քննվում է, թե ինչպես է գրողը պատմական աղբյուրներից, հուշագրություններից, նամակներից, վկայություններից և այլ փաստագրական նյութերից ստացված տեղեկությունները ներառում վիպական կառուցվածքի մեջ՝ ստեղծելով հերոսի ամբողջական գեղարվեստական կերպար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կենսագրական վեպի և հարակից ժանրերի՝ պատմավեպի, հուշագրության, վավերագրական արձակի ու գեղարվեստական կենսագրության սահմանների և փոխազդեցությունների խնդրին։ Ուսումնասիրվում են ժամանակի կազմակերպման, պատմողական տեսանկյան, հեղինակային ներկայության, հոգեբանական կերպավորման, փաստի և հորինվածքի հարաբերակցության առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գլխավոր կերպարի ներաշխարհի վերակազմությունը, քանի որ կենսագրական արձակը ձգտում է ոչ միայն ներկայացնել անձի կյանքի իրադարձությունները, այլև գեղարվեստական միջոցներով մեկնաբանել նրա ընտրությունները, գաղափարական աշխարհը, ստեղծագործական գործունեությունն ու հարաբերությունները ժամանակաշրջանի հետ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև հետխորհրդային շրջանի մշակութային փոփոխությունների ազդեցությանը ժանրի զարգացման վրա, պատմական հիշողության վերարժևորմանը և ազգային անցյալի նշանավոր դեմքերի նկատմամբ նոր հետաքրքրության ձևավորմանը։ Վերլուծվում է անհատի կենսագրության և պատմական ժամանակի փոխկապակցվածությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող է մեկ անձի կյանքի պատմությունը դառնալ ավելի լայն հասարակական, քաղաքական և մշակութային գործընթացների գեղարվեստական արտացոլման միջոց։ Ժամանակաշրջանի ստեղծագործությունների համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ժանրի ներսում ձևավորված տարբեր պատմողական ռազմավարությունները և գեղագիտական միտումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը նպաստում է ժամանակակից հայ արձակի ժանրային համակարգի ուսումնասիրությանը՝ կենսագրական վեպը դիտարկելով որպես փաստագրական հիշողությունը, պատմական փորձը և գեղարվեստական երևակայությունը միավորող գրական ձև։

Աշխատությունը նվիրված է աշխատավարձի և համախառն ներքին արդյունքի միջև գոյություն ունեցող տնտեսական փոխկապվածությունների, փոխադարձ ազդեցության մեխանիզմների և դրանց ձևավորման հիմնական գործոնների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում աշխատանքի վարձատրության մակարդակի, աշխատանքի արտադրողականության, զբաղվածության, ազգային եկամտի ձևավորման և տնտեսական աճի միջև հարաբերություններն են։ Քննվում է աշխատավարձը մի կողմից որպես բնակչության եկամուտների և սպառողական պահանջարկի կարևոր աղբյուր, իսկ մյուս կողմից՝ որպես կազմակերպությունների արտադրական ծախսերի և տնտեսությունում ստեղծված ավելացված արժեքի բաշխման բաղադրիչ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե տնտեսական աճն ինչ պայմաններում կարող է նպաստել իրական աշխատավարձերի բարձրացմանը, և հակադարձորեն՝ աշխատանքի վարձատրության փոփոխություններն ինչպես կարող են կապված լինել սպառման, խնայողությունների, ներդրումների, արտադրության ծավալների և ընդհանուր տնտեսական ակտիվության հետ։ Ուսումնասիրվում է աշխատանքի արտադրողականության նշանակությունը՝ որպես աշխատավարձի և տնտեսական արդյունքի երկարաժամկետ փոխհարաբերությունները բնութագրող կարևոր գործոն։ Կարևորվում է անվանական և իրական աշխատավարձերի տարբերակումը, քանի որ գնաճային գործընթացները կարող են էականորեն փոփոխել աշխատողների իրական գնողունակությունը՝ նույնիսկ անվանական եկամուտների աճի պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև աշխատավարձի բաժինը համախառն եկամուտներում, եկամուտների բաշխման առանձնահատկությունները, աշխատաշուկայի կառուցվածքը, գործազրկությունը, նվազագույն աշխատավարձի քաղաքականությունը և պետական հատվածում աշխատանքի վարձատրության ազդեցությունը։ Տնտեսաչափական և վիճակագրական մոտեցումների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ցուցանիշների ժամանակային փոփոխությունները, դրանց միջև կապերի ուղղությունն ու ուժգնությունը և տնտեսական տարբեր գործոնների հնարավոր ազդեցությունը։ Միաժամանակ կարևորվում է պատճառահետևանքային կապերի զգուշավոր գնահատումը, քանի որ աշխատավարձի և տնտեսական արդյունքի շարժը կարող է պայմանավորված լինել բազմաթիվ ընդհանուր մակրոտնտեսական գործոններով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մակրոտնտեսագիտության, աշխատանքի տնտեսագիտության և տնտեսական վիճակագրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով առավել ամբողջական պատկերացում ձևավորել աշխատանքի վարձատրության, արտադրողականության, բնակչության եկամուտների և տնտեսական աճի փոխազդեցության վերաբերյալ։

Աշխատությունը նվիրված է Արարատյան դաշտավայրին բնորոշ կենսաբանական ծագման արժեքավոր գունանյութի առանձնացման և դրա բաղադրության քրոմատոգրաֆիական հետազոտության գիտական խնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում բնական ներկանյութի քիմիական բնույթի, բաղադրիչային կազմի և ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունն է՝ համապատասխան անալիտիկ մեթոդների կիրառմամբ։ Քննվում է կենսաբանական հումքում առկա գունավոր միացությունների առանձնացման ընդհանուր սկզբունքները, դրանց մաքրության գնահատումը և խառնուրդներից տարբերակման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քրոմատոգրաֆիական վերլուծությանը՝ որպես բարդ բնական խառնուրդների բաղադրիչները տարանջատելու, հայտնաբերելու և համեմատականորեն բնութագրելու արդյունավետ անալիտիկ մոտեցման։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր նշանակություն կարող է ունենալ տարբեր գունավոր բաղադրիչների քրոմատոգրաֆիական վարքի գնահատումը, հիմնական և ուղեկցող միացությունների տարբերակումը, ինչպես նաև ստացված տվյալների հիման վրա բնական ներկանյութի բաղադրության վերաբերյալ առավել ամբողջական պատկերացման ձևավորումը։ Քննարկվում են նաև գունանյութերի կայունության, պահպանման պայմանների նկատմամբ զգայունության և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների հետ կապված հարցեր, որոնք կարևոր են ինչպես գիտական հետազոտությունների, այնպես էլ պատմական նյութերի և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Բնական կարմիր ներկանյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատել ժամանակակից անալիտիկ քիմիայի և հայկական ավանդական նյութական մշակույթի միջև, քանի որ նման գունանյութերը պատմականորեն հետաքրքրություն են ներկայացրել ներկարարության, ձեռագրերի, գործվածքների և արվեստի այլ ոլորտների ուսումնասիրության համար։ Քրոմատոգրաֆիական տվյալները կարող են կիրառվել նաև բնական ներկանյութի նույնականացման, տարբեր ծագում ունեցող գունանյութերի համեմատության և պատմական նմուշներում համապատասխան նյութերի հայտնաբերման գիտական խնդիրներում։ Միաժամանակ կենսաբանական աղբյուրի առանձնահատուկ բնույթը կարևորում է բնական պաշարների պահպանության և հետազոտական նյութի պատասխանատու օգտագործման հարցերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բնական միացությունների քիմիայի, անալիտիկ քիմիայի, քրոմատոգրաֆիայի և կենսաբանական ծագման գունանյութերի ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպաստելով հայկական բնական ներկանյութերի կազմի և հատկությունների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։

Աշխատությունը նվիրված է գյուղատնտեսական կոոպերացիայի տնտեսական էության, ձևավորման նախադրյալների և զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը շուկայական հարաբերությունների անցման պայմաններում։ Հետազոտության առանցքում գյուղատնտեսական արտադրողների կամավոր համագործակցության այն ձևերն են, որոնք հնարավորություն են տալիս համատեղ օգտագործել արտադրական ռեսուրսները, կազմակերպել մատակարարումը, վերամշակումը, պահեստավորումը, իրացումը և այլ տնտեսական գործընթացներ՝ պահպանելով մասնակիցների տնտեսական ինքնուրույնությունը։ Քննվում է կոոպերացիայի դերը մասնատված գյուղատնտեսական արտադրության պայմաններում, երբ առանձին տնտեսությունները կարող են ունենալ սահմանափակ ֆինանսական, տեխնիկական, տեղեկատվական և շուկայական հնարավորություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում անցումային տնտեսությանը բնորոշ ինստիտուցիոնալ փոփոխություններին, սեփականության հարաբերությունների վերափոխմանը, գյուղատնտեսական կազմակերպությունների նոր ձևերի առաջացմանը և շուկայական ենթակառուցվածքների ձևավորմանը։ Վերլուծվում են արտադրական, սպասարկող, մատակարարման, վերամշակման, վարկային և իրացման կոոպերացիայի հնարավոր գործառույթները, ինչպես նաև դրանց նշանակությունը գյուղացիական տնտեսությունների տնտեսական դիրքի ամրապնդման համար։ Կարևորվում է կոոպերատիվ կառավարման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը՝ անդամների մասնակցության, ընդհանուր տնտեսական շահերի, պատասխանատվության, եկամուտների բաշխման և կառավարման ժողովրդավարական սկզբունքների տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննարկվել նաև կոոպերացիայի զարգացմանը խոչընդոտող գործոնները՝ ֆինանսական միջոցների սահմանափակությունը, կազմակերպական փորձի պակասը, փոխադարձ վստահության խնդիրները, համապատասխան ենթակառուցվածքների թերզարգացածությունը և տնտեսական միջավայրի անկայունությունը։ Միաժամանակ դիտարկվում է պետական քաղաքականության և իրավական կարգավորման նշանակությունը կոոպերատիվ շարժման համար բարենպաստ պայմանների ձևավորման գործում։ Գյուղատնտեսական կոոպերացիան ներկայացվում է նաև որպես արտադրողների շուկայական հնարավորությունների ընդլայնման, գործարքային ծախսերի նվազեցման, տեխնիկական միջոցների համատեղ օգտագործման և արտադրանքի իրացման կազմակերպման արդյունավետության բարձրացման հնարավոր մեխանիզմ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կոոպերատիվների և գյուղատնտեսական արտադրանքի արժեշղթայի մյուս մասնակիցների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության և կազմակերպական կառավարման մոտեցումները՝ բացահայտելով գյուղատնտեսական կոոպերացիայի հնարավոր դերը անցումային տնտեսական համակարգում գյուղատնտեսության արդյունավետության, արտադրողների համագործակցության և գյուղական տնտեսության կայուն զարգացման ապահովման գործում։