Готовые материалы

Աշխատությունը նվիրված է հարկային քաղաքականության և տնտեսական զարգացման միջև ձևավորվող փոխադարձ կապերի տեսական ու կիրառական ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական գործընթացների օրինակով։ Հետազոտության առանցքում հարկային համակարգի ազդեցությունն է տնտեսական ակտիվության, ներդրումների, ձեռնարկատիրության, սպառման, խնայողությունների, զբաղվածության և պետական ֆինանսների ձևավորման վրա։ Հարկային քաղաքականությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պետական բյուջեի եկամուտների հավաքագրման մեխանիզմ, այլև որպես մակրոտնտեսական կարգավորման գործիք, որի կառուցվածքը և կիրառման սկզբունքները կարող են տարբեր ուղղություններով ազդել տնտեսավարող սուբյեկտների վարքագծի և երկրի տնտեսական զարգացման հնարավորությունների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ուղղակի և անուղղակի հարկերի հարաբերակցությունը, հարկային բեռի բաշխումը, հարկային դրույքաչափերի փոփոխությունների տնտեսական հետևանքները, հարկային արտոնությունների արդյունավետությունը և հարկման բազայի ընդլայնման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել հարկային միջավայրի կանխատեսելիության և գործարար ու ներդրումային ակտիվության միջև կապին, քանի որ Հայաստանի հարկային քաղաքականության պաշտոնական փաստաթղթերում ևս կարևորվել են մրցունակ բիզնես միջավայրի, ներդրումային գրավչության, տնտեսական ակտիվության և երկարաժամկետ աճի համար համապատասխան պայմանների ձևավորումը։ Կարևոր ուղղություն է հարկային եկամուտների և պետական ծախսերի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ հարկային մուտքերի միջոցով ձևավորվող ֆինանսական ռեսուրսները կարող են ուղղվել ենթակառուցվածքների, մարդկային կապիտալի և տնտեսական զարգացման համար նշանակություն ունեցող այլ ոլորտների ֆինանսավորմանը։ Հետազոտության մեջ կարող են գնահատվել նաև հարկային վարչարարության արդյունավետությունը, հարկային կարգապահությունը և ստվերային տնտեսական գործունեության սահմանափակման նշանակությունը՝ պետական եկամուտների ավելացման և տնտեսավարողների միջև հարկային բեռի ավելի հավասարակշռված բաշխման տեսանկյունից։ Միաժամանակ հարկային քաղաքականության տնտեսական ազդեցությունը կարող է դիտարկվել երկկողմ փոխառնչության շրջանակում, քանի որ տնտեսական աճն ինքնին ընդլայնում է հարկման բազան և կարող է նպաստել պետական եկամուտների ավելացմանը։ Հայաստանի նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համադրել հարկային համակարգում իրականացվող փոփոխությունները մակրոտնտեսական ցուցանիշների դինամիկայի հետ և գնահատել դրանց միջև առկա կապերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հարկային տնտեսագիտության, պետական ֆինանսների և մակրոտնտեսական կարգավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել հարկային քաղաքականության և տնտեսական զարգացման փոխազդեցության հիմնական օրինաչափությունները։

Աշխատությունը նվիրված է բակտերիալ բջիջներում կալիումի իոնների կլանման բնույթի և դրա հիմքում ընկած մեմբրանային ու կենսաքիմիական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը արտաքին միջավայրի տարբեր պայմաններում։ Հետազոտության առանցքում կալիումի դերն է բջջի իոնային հավասարակշռության, օսմոտիկ կարգավորման, ներքին միջավայրի կայունության և նյութափոխանակային գործընթացների պահպանման գործում։ Բակտերիալ բջիջը դիտարկվում է որպես դինամիկ համակարգ, որը կարող է արտաքին միջավայրի փոփոխություններին արձագանքել իոնների տեղափոխման և ներբջջային կոնցենտրացիաների կարգավորման միջոցով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել բջջաթաղանթով կալիումի տեղափոխման ընդհանուր սկզբունքները, մասնագիտացված տրանսպորտային համակարգերի գործառական նշանակությունը և դրանց ակտիվության փոփոխությունները շրջակա միջավայրի պայմանների ազդեցության ներքո։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել արտաքին իոնային կազմի, օսմոտիկ պայմանների և միջավայրի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների փոփոխությունների նկատմամբ բջջային արձագանքներին՝ պարզելու, թե ինչպես է միկրոօրգանիզմը պահպանում անհրաժեշտ իոնային հավասարակշռությունը։ Կարևոր ուղղություն է կալիումի տեղափոխման և բջջային էներգետիկ գործընթացների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ ակտիվ տրանսպորտային համակարգերի աշխատանքը կապված է բջջի նյութափոխանակային վիճակի և մեմբրանային գործընթացների հետ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև տարբեր տրանսպորտային մեխանիզմների հարաբերական նշանակությանը և դրանց կարգավորմանը՝ արտաքին պայմանների փոփոխությունների ժամանակ։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու բակտերիալ բջիջների հարմարվողականության մասին՝ բացահայտելով, թե իոնային հոմեոստազի կարգավորումը ինչպես է նպաստում փոփոխական միջավայրում բջջային գործառույթների պահպանմանը։ Մոդելային միկրոօրգանիզմի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև ընդհանուր մանրէաբանական և բջջային ֆիզիոլոգիական օրինաչափությունների բացահայտման համար, քանի որ իոնային փոխադրումը բջիջների կենսագործունեության հիմնարար գործընթացներից է։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանրէաբանության, բջջային ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի և մեմբրանային կենսաֆիզիկայի մոտեցումները՝ կենտրոնանալով կալիումի իոնների տեղափոխման և արտաքին միջավայրի փոփոխություններին բակտերիալ բջջի հարմարվողական արձագանքի փոխկապակցվածության վրա։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության հարկային համակարգի կառուցվածքի ձևավորման, զարգացման և փոփոխությունների հետ կապված տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում հարկային համակարգի կառուցվածքային բաղադրիչների փոխհարաբերությունները, հարկատեսակների դերը պետական եկամուտների ձևավորման գործում, հարկային բեռի բաշխման առանձնահատկությունները և հարկային քաղաքականության ազդեցությունը տնտեսական գործունեության վրա են։ Հարկային համակարգը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պետական բյուջեի եկամուտների ապահովման մեխանիզմ, այլև որպես տնտեսական քաղաքականության կարևոր գործիք, որի միջոցով հնարավոր է ազդել սպառման, խնայողությունների, ներդրումների, ձեռնարկատիրական ակտիվության և եկամուտների բաշխման գործընթացների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ուղղակի և անուղղակի հարկերի հարաբերակցությունը, տարբեր հարկատեսակների ֆիսկալ նշանակությունը, հարկային արտոնությունների և հատուկ հարկման ռեժիմների ազդեցությունը, ինչպես նաև հարկային բազայի ընդլայնման ու հարկային վարչարարության արդյունավետության բարձրացման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն հարցին, թե հարկային համակարգի կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես են անդրադառնում տնտեսավարող սուբյեկտների վարքագծի, ներդրումային որոշումների, գործարար միջավայրի և տնտեսության տարբեր հատվածների զարգացման վրա։ Կարևոր ուղղություն է հարկային բեռի արդար և արդյունավետ բաշխման սկզբունքների ուսումնասիրությունը՝ պետական ֆինանսական պահանջները տնտեսական աճի խթանման և սոցիալական նպատակների հետ համադրելու տեսանկյունից։ Կարող են քննության առնվել նաև հարկային օրենսդրության կայունության, կանխատեսելիության և պարզության խնդիրները, քանի որ հարկային կանոնների հաճախակի կամ բարդ փոփոխությունները կարող են մեծացնել տնտեսավարողների վարչարարական ծախսերն ու անորոշությունը։ Հետազոտության մեջ կարող է նշանակալի տեղ զբաղեցնել հարկային վարչարարության կատարելագործումը, թվային գործիքների կիրառումը, հարկային կարգապահության բարձրացումը և ստվերային տնտեսական գործունեության սահմանափակման ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների գնահատումը։ Հայաստանի փորձի ուսումնասիրությունը կարող է համադրվել միջազգային մոտեցումների հետ՝ բացահայտելու ազգային տնտեսական պայմաններին համապատասխան հարկային կառուցվածքի ձևավորման հնարավոր ուղղությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պետական ֆինանսների, հարկային քաղաքականության և մակրոտնտեսական կարգավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով համակարգային գնահատել հարկային համակարգի կառուցվածքային վերափոխումների պատճառները, տնտեսական հետևանքները և կատարելագործման հնարավորությունները։

Հրատարակությունը տեղեկատվական, մատենագիտական և օրացուցային բնույթի տեղեկատու է, որը նախատեսված է տարվա ընթացքում նշվող պատմական, հասարակական, մշակութային, գրական, գիտական և այլ նշանակալի իրադարձությունների ու տարեդարձերի վերաբերյալ համակարգված տեղեկություններ տրամադրելու համար։ Նման հրատարակությունների հիմնական նպատակը գրադարաններին, մշակութային և կրթական հաստատություններին օժանդակ նյութ տրամադրելն է՝ հիշարժան օրերին նվիրված ցուցահանդեսների, զեկուցումների, ընթերցումների, թեմատիկ երեկոների և այլ միջոցառումների կազմակերպման համար։ Նյութերը կարող են դասավորվել ժամանակագրական սկզբունքով՝ ըստ ամիսների և օրերի, ինչը հնարավորություն է տալիս արագ գտնել համապատասխան ժամանակահատվածին վերաբերող տարեթվերը և նախապես ծրագրել դրանց հետ կապված աշխատանքները։ Առանձին գրառումները կարող են վերաբերվել պատմական իրադարձությունների տարեդարձերին, գիտության և մշակույթի գործիչների ծննդյան կամ գործունեության հիշարժան տարեթվերին, գրականության ու արվեստի կարևոր երևույթներին, ինչպես նաև հասարակական նշանակություն ունեցող դեպքերին։ Տեղեկատուի արժեքավոր բաղադրիչներից է մատենագիտական ուղղվածությունը, քանի որ հիշարժան իրադարձության կամ անձի վերաբերյալ տեղեկատվությունը կարող է ուղեկցվել թեմայի հետագա ուսումնասիրության համար նախատեսված գրականության ընտրությանն աջակցող տվյալներով։ Այդպիսի կառուցվածքը հրատարակությունը դարձնում է ոչ միայն օրացուցային հիշեցումների ժողովածու, այլև գրադարանային տեղեկատվական և մշակութային աշխատանքի կազմակերպման գործիք։ 1950 թվականի ժամանակագրական շրջանակը հրատարակությանը տալիս է նաև պատմական աղբյուրի նշանակություն, քանի որ այն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանում պաշտոնապես կարևորվող տարեդարձերի, անձանց և իրադարձությունների շրջանակը։ Հետագա ուսումնասիրությունների ժամանակ նման նյութերի համեմատությունը տարբեր տարիների համապատասխան հրատարակությունների հետ կարող է հնարավորություն տալ հետևելու հիշողության մշակույթի, գրադարանային աշխատանքի առաջնահերթությունների և հասարակական-մշակութային շեշտադրումների փոփոխություններին։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև գրադարանագիտության, մատենագիտության, մշակութային պատմության և պատմական հիշողության ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը համատեղում է օրացուցային, տեղեկատվական և մատենագիտական գործառույթները՝ ծառայելով որպես ժամանակաշրջանի հիշարժան տարեթվերի համակարգման և դրանց շուրջ կրթական ու մշակութային աշխատանքի կազմակերպման օժանդակ աղբյուր։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդավարական անցման պայմաններում քաղաքական ընտրանու ձևավորման, վերարտադրության և վերափոխման գործընթացների քաղաքագիտական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում անկախ պետականության հաստատումից հետո քաղաքական իշխանության համակարգում առանցքային դեր ստանձնած խմբերի կառուցվածքը, նրանց ձևավորման աղբյուրները, քաղաքական որոշումների ընդունման գործընթացում ունեցած դերակատարությունը և ժողովրդավարական ինստիտուտների կայացման հետ փոխհարաբերություններն են։ Հետխորհրդային Հայաստանի քաղաքական զարգացումը ձևավորվել է խորհրդային կառավարման համակարգից անկախ պետական և բազմակուսակցական քաղաքական համակարգի անցման պայմաններում, ինչի հետևանքով քաղաքական ընտրանու փոփոխությունը սերտորեն կապված է եղել ինչպես նախկին կառավարչական շրջանակների ժառանգության, այնպես էլ նոր քաղաքական դերակատարների առաջացման հետ։ Հետխորհրդային ժողովրդավարական անցումների վերաբերյալ ուսումնասիրություններում քաղաքական ընտրանու շրջանառությունը դիտարկվում է ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների կարևոր բաղադրիչ, իսկ Հայաստանի վերաբերյալ գիտական աշխատանքներում առանձնացվում է նաև «հին» և «նոր» ընտրանիների փոխհարաբերության խնդիրը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել քաղաքական ընտրանու հավաքագրման մեխանիզմները, կուսակցությունների և պետական կառավարման մարմինների դերը, քաղաքական ու տնտեսական ազդեցության փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև իշխանական և ընդդիմադիր խմբերի հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ընտրական գործընթացներին, քաղաքական մրցակցությանը, իշխանության փոխանցման մեխանիզմներին և քաղաքական հաշվետվողականությանը՝ որպես ժողովրդավարական անցման ընթացքը բնութագրող գործոնների։ Հայաստանի հետխորհրդային զարգացման տարբեր փուլերում միջազգային դիտորդական և վերլուծական աղբյուրները արձանագրել են քաղաքական ու տնտեսական շահերի սերտ կապի, ընտրական գործընթացների նկատմամբ վստահության և քաղաքական ինստիտուտների գործունեության հետ կապված խնդիրներ, մինչդեռ 2018 թվականի զանգվածային բողոքներից և արտահերթ ընտրություններից հետո քաղաքական ընտրանու կառուցվածքում տեղի ունեցավ նշանակալի փոփոխություն։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս քաղաքական ընտրանու փոփոխությունները դիտարկել ոչ միայն անձերի կամ քաղաքական խմբերի հերթափոխի, այլև ինստիտուցիոնալ շարունակականության ու վերափոխման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է նաև այն հարցը, թե ընտրանու շրջանառությունը որքանով է ուղեկցվում քաղաքական ինստիտուտների, որոշումների ընդունման մշակույթի և հասարակության հետ իշխանության փոխհարաբերությունների փոփոխությամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքական ընտրանու տեսության, ժողովրդավարական անցման ուսումնասիրությունների և հետխորհրդային քաղաքական գործընթացների վերլուծության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Հայաստանի քաղաքական համակարգի վերափոխման ընթացքում ընտրանու ձևավորման և փոփոխության հիմնական օրինաչափությունները։

Հրատարակությունը տեղեկատվական-մատենագիտական բնույթի տարեկան տեղեկատու է, որի հիմնական նպատակը տվյալ ժամանակահատվածում գրադարանային և հրատարակչական շրջանառության մեջ հայտնված նոր գրականության վերաբերյալ համակարգված տեղեկությունների ներկայացումն է։ Այն նախատեսված է ընթերցողների, գրադարանավարների, մատենագետների, հետազոտողների, ուսանողների և տեղեկատվական սպասարկման ոլորտի մասնագետների համար՝ հնարավորություն տալով մեկ աղբյուրի միջոցով ծանոթանալ տարվա ընթացքում հասանելի դարձած նոր հրատարակություններին։ Նյութերը կարող են դասակարգվել ըստ գիտության, կրթության, հասարակական կյանքի, մշակույթի, արվեստի, գրականության, տեխնիկայի և այլ թեմատիկ ուղղությունների՝ ապահովելով անհրաժեշտ գրականության առավել հարմար որոնում և ընտրություն։ Առանձին գրքերի վերաբերյալ մատենագիտական գրառումները սովորաբար պարունակում են նյութի նույնականացման և որոնման համար անհրաժեշտ հիմնական տվյալները՝ հեղինակային տեղեկություններ, հրատարակության անվանում, հրատարակման վայր և տարեթիվ, ծավալ և այլ նկարագրական տարրեր։ Տեղեկատուի տարեկան կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու 2016 թվականի նոր գրականության հոսքի վերաբերյալ և դիտարկելու տարբեր գիտական ու մշակութային ոլորտներում հրատարակչական գործունեության ընդհանուր ուղղությունները։ Այն կարող է օգտագործվել գրադարանային ֆոնդերի համալրման, մատենագիտական սպասարկման, թեմատիկ գրականության ընտրության, նոր ստացումների ցուցադրությունների կազմակերպման և ընթերցողների տեղեկատվական պահանջների բավարարման նպատակներով։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև հետազոտական տեսանկյունից, քանի որ ժամանակի ընթացքում նման տարեկան տեղեկատուների հաջորդականությունը ձևավորում է գրքային արտադրանքի վերաբերյալ փաստագրական աղբյուրների համակարգ։ Դրանց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել հրատարակությունների թեմատիկ և լեզվական կազմը, առանձին գիտակարգերի ներկայացվածությունը, գրահրատարակչական գործունեության փոփոխությունները և գրադարանային հավաքածուների համալրման ընդհանուր միտումները։ Միաժամանակ նման տեղեկատուները նպաստում են նոր գրականության հանրահռչակմանը՝ ընթերցողներին ուղղորդելով դեպի իրենց մասնագիտական կամ անձնական հետաքրքրություններին համապատասխան աղբյուրներ։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը համադրում է մատենագիտական հաշվառման, տեղեկատվության համակարգման և գրադարանային սպասարկման գործառույթները՝ հանդես գալով որպես տվյալ տարվա նոր գրքերի վերաբերյալ տեղեկատվության որոնման և օգտագործման գործնական աղբյուր։

Աշխատությունը նվիրված է ալկալիական մետաղների գոլորշիներում ռեզոնանսային ճառագայթման տարածման ժամանակ առաջացող տարածական դիսպերսիայի և կոհերենտ օպտիկական գործընթացների ֆիզիկական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում լույսի և ատոմային միջավայրի փոխազդեցությունն է այն պայմաններում, երբ ճառագայթման հաճախականությունը գտնվում է միջավայրի բնորոշ ատոմային անցումների ռեզոնանսային տիրույթում։ Նման իրավիճակում միջավայրի օպտիկական արձագանքը կարող է էապես փոխվել, իսկ ճառագայթման կլանումը, դիսպերսիան և տարածման բնութագրերը պայմանավորվում են ոչ միայն լույսի հաճախականությամբ, այլև ատոմների շարժմամբ, ալիքային վեկտորով և ատոմային վիճակների միջև ձևավորվող կոհերենտ կապերով։ Տարածական դիսպերսիան դիտարկվում է որպես երևույթ, որի դեպքում միջավայրի արձագանքը կախված է էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածական բնութագրերից, և այդ կախվածությունը կարող է առանձնահատուկ նշանակություն ունենալ ռեզոնանսային միջավայրերում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ռեզոնանսային գծերի ձևավորման առանձնահատկությունները, ատոմային շարժման ազդեցությունը սպեկտրային արձագանքի վրա, տարբեր էներգիական մակարդակների միջև կոհերենտության առաջացումը և դրա ազդեցությունը ճառագայթման տարածման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն գործընթացներին, որոնց դեպքում միջավայրի ատոմային վիճակների փուլային համաձայնեցվածությունը փոփոխում է կլանման և դիսպերսիոն հատկությունները՝ առաջացնելով սովորական գծային օպտիկական նկարագրությունից տարբերվող երևույթներ։ Կարևոր ուղղություն է նաև միջավայրի մակրոսկոպիկ օպտիկական հատկությունների և առանձին ատոմների միկրոսկոպիկ դինամիկայի միջև կապի բացահայտումը։ Տեսական նկարագրությունը կարող է հիմնվել ատոմ–ճառագայթում փոխազդեցության քվանտային մոդելների և էլեկտրամագնիսական դաշտի տարածման հավասարումների համադրման վրա, իսկ փորձարարական ուսումնասիրությունները՝ համապատասխան սպեկտրային և օպտիկական բնութագրերի դիտարկման վրա։ Ալկալիական մետաղների գոլորշիները նման հետազոտությունների համար կարևոր մոդելային միջավայր են, քանի որ դրանց ատոմային կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս մանրամասն ուսումնասիրել ռեզոնանսային և կոհերենտ երևույթների փոխկապակցվածությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ատոմային ֆիզիկայի, քվանտային և ոչ գծային օպտիկայի, սպեկտրոսկոպիայի ու էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածման տեսության մոտեցումները՝ խորացնելով ռեզոնանսային ատոմային միջավայրերում լույսի տարածման և կոհերենտ փոխազդեցությունների վերաբերյալ պատկերացումները։

Աշխատությունը նվիրված է ոչ գծային և դիսպերսիոն միջավայրերում ձևավորվող ինքնանման օպտիկական իմպուլսների՝ սիմիլյարիտոնների տեսական ու կիրառական ուսումնասիրությանը և գերկարճ իմպուլսների ֆիզիկայում դրանց հնարավորությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության առանցքում լույսի ինտենսիվությունից կախված ոչ գծային երևույթների և միջավայրի դիսպերսիայի փոխազդեցությունն է, որի արդյունքում օպտիկական իմպուլսի տարածման ընթացքում կարող են ձևավորվել կայուն ինքնանման կառուցվածքներ։ Սիմիլյարիտոնները դիտարկվում են որպես ալիքային դինամիկայի առանձնահատուկ լուծումներ, որոնց ձևը տարածման ընթացքում ենթարկվում է կանխատեսելի մասշտաբային փոփոխությունների՝ պահպանելով որոշակի ընդհանուր կառուցվածքային հատկություններ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել դրանց առաջացման ֆիզիկական պայմանները, տարածման դինամիկան, ժամանակային և սպեկտրային բնութագրերի փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև տարբեր ոչ գծային օպտիկական համակարգերում ինքնանման ռեժիմների կայունությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ոչ գծային Շրյոդինգերի տիպի մոդելներին և դրանց ընդհանրացումներին, որոնց միջոցով հնարավոր է նկարագրել դիսպերսիայի, ոչ գծայնության, ուժեղացման կամ կորուստների համատեղ ազդեցությունը գերկարճ լուսային իմպուլսների վրա։ Կարևոր ուղղություն է սկզբնական իմպուլսի պարամետրերի և միջավայրի հատկությունների ազդեցության ուսումնասիրությունը ձևավորվող ինքնանման ռեժիմի ժամանակային պրոֆիլի, սպեկտրի և փուլային կառուցվածքի վրա։ Սիմիլյարիտոնային դինամիկան կարող է առանձնահատուկ նշանակություն ունենալ օպտիկական մանրաթելերում և այլ ֆոտոնային համակարգերում, որտեղ անհրաժեշտ է կառավարել գերկարճ իմպուլսների ձևը և սպեկտրային հատկությունները։ Հետազոտությունը կարող է ներառել վերլուծական մոտեցումների և թվային մոդելավորման համադրում՝ ինքնանման լուծումների գոյության պայմանները, կայունությունը և էվոլյուցիան գնահատելու նպատակով։ Կիրառական տեսանկյունից նման երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է գերճշգրիտ ժամանակային մասշտաբներով աշխատող ֆոտոնային տեխնոլոգիաների, իմպուլսների ձևավորման ու սեղմման, լայն սպեկտրների ստացման և արագ օպտիկական համակարգերի զարգացման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ոչ գծային օպտիկայի, ալիքային ֆիզիկայի, ֆոտոնիկայի և մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումները՝ խորացնելով ինքնանման օպտիկական իմպուլսների ձևավորման ու տարածման մեխանիզմների վերաբերյալ պատկերացումները և գնահատելով դրանց նշանակությունը գերկարճ իմպուլսային օպտիկայի համար։

Աշխատությունը նվիրված է գետնախնձորի՝ որպես ոչ ավանդական բուսական հումքի, սննդարդյունաբերական վերամշակման և դրա հիմքով խմորման արտադրանքի ստացման տեխնոլոգիական հնարավորությունների գիտական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում հումքի ֆիզիկաքիմիական և կենսաքիմիական առանձնահատկությունների գնահատումն է, քանի որ դրանցով են պայմանավորված վերամշակման գործընթացների ընդհանուր բնույթը, պատրաստի արտադրանքի կայունությունը և որակական ցուցանիշները։ Գետնախնձորը դիտարկվում է որպես ածխաջրերով և այլ կենսաբանական բաղադրիչներով հարուստ բուսական հումք, որի բաղադրության առանձնահատկությունները պահանջում են համապատասխան տեխնոլոգիական մոտեցումների ընտրություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են համեմատվել հումքի տարբեր որակական ցուցանիշները, վերամշակման ընթացքում տեղի ունեցող կենսաքիմիական փոփոխությունները և դրանց ազդեցությունը վերջնական արտադրանքի ընդհանուր հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել բնական խմորման գործընթացների գիտական գնահատմանը, մանրէաբանական կայունությանը և արտադրանքի ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի վերահսկմանը՝ առանց արտադրական գործողությունների մանրամասն գործնական նկարագրության։ Կարևոր ուղղություն է հումքի բաղադրության և պատրաստի արտադրանքի զգայական հատկանիշների միջև կապի ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու գետնախնձորի կիրառելիությունը որպես սննդային արտադրության այլընտրանքային հումք։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև պատրաստի արտադրանքի որակի և անվտանգության ընդհանուր չափանիշների ուսումնասիրություն, տարբեր նմուշների համեմատական գնահատում և պահպանման ընթացքում դրանց հատկությունների հնարավոր փոփոխությունների դիտարկում։ Առանձին նշանակություն ունի բուսական հումքի համալիր օգտագործման և արտադրական մնացորդների նվազեցման խնդիրը, քանի որ ոչ ավանդական գյուղատնտեսական մշակաբույսերի վերամշակումը կարող է նպաստել սննդարդյունաբերության հումքային բազայի ընդլայնմանը և ռեսուրսների ավելի արդյունավետ օգտագործմանը։ Տնտեսական տեսանկյունից ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ տեղական հումքի վերամշակման նպատակահարմարությանը և նոր տեսակի արտադրանքի մշակման հնարավորություններին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սննդի տեխնոլոգիայի, բուսական հումքի վերամշակման, սննդային կենսաքիմիայի և արտադրանքի որակի գնահատման մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով գետնախնձորի արդյունաբերական կիրառման գիտատեխնոլոգիական ներուժը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Կոտայքի մարզի գյուղական բնակավայրերի սոցիալ-տնտեսական զարգացման կառավարման առանձնահատկությունների, առկա հիմնախնդիրների և դրանց լուծման հնարավոր ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում գյուղական տարածքների տնտեսական ներուժի արդյունավետ օգտագործումը, բնակչության կենսամակարդակի բարձրացումը, զբաղվածության ընդլայնումը, ենթակառուցվածքների զարգացումը և տեղական կառավարման արդյունավետության կատարելագործումն են։ Գյուղական բնակավայրերի զարգացումը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված տնտեսական, սոցիալական, ժողովրդագրական և տարածքային գործընթացների ամբողջություն, որի արդյունավետ կառավարումը պահանջում է ինչպես տեղական հնարավորությունների, այնպես էլ զարգացմանը խոչընդոտող գործոնների համակարգային գնահատում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել բնակչության զբաղվածության և եկամուտների կառուցվածքը, գյուղատնտեսական ու ոչ գյուղատնտեսական տնտեսական գործունեության զարգացման հնարավորությունները, ձեռնարկատիրական ակտիվությունը, ներդրումային միջավայրը և աշխատաշուկայի առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ճանապարհային, տրանսպորտային, ջրամատակարարման, էներգետիկ և հաղորդակցական ենթակառուցվածքների վիճակին, ինչպես նաև կրթական, առողջապահական, մշակութային և այլ սոցիալական ծառայությունների հասանելիությանը։ Կարևոր ուղղություն է գյուղական բնակավայրերի ժողովրդագրական խնդիրների ուսումնասիրությունը՝ բնակչության տեղաշարժերի, աշխատուժի կառուցվածքի և մարդկային կապիտալի պահպանման ու զարգացման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև տեղական ինքնակառավարման մարմինների դերին, համայնքային ռեսուրսների կառավարմանը, զարգացման ծրագրերի պլանավորմանն ու իրականացմանը և պետական ու տեղական կառավարման մակարդակների համագործակցությանը։ Տարածքային զարգացման տեսանկյունից կարևորվում է Կոտայքի մարզի տարբեր գյուղական բնակավայրերի սոցիալ-տնտեսական պայմանների տարբերությունների գնահատումը, քանի որ զարգացման միասնական քաղաքականությունը կարող է պահանջել տեղական առանձնահատկություններին համապատասխան տարբերակված մոտեցումներ։ Հետազոտության մեջ կարող են դիտարկվել փոքր և միջին ձեռնարկատիրության խթանումը, գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացումը, վերամշակման և ծառայությունների ոլորտների զարգացումը, ինչպես նաև տեղական տնտեսական ներուժի առավել ամբողջական օգտագործման հնարավորությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տարածաշրջանային տնտեսագիտության, տարածքային զարգացման և տեղական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել գյուղական բնակավայրերի սոցիալ-տնտեսական խնդիրների համակարգային պատկեր և հիմնավորել դրանց կայուն զարգացման կառավարման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է սթրեսային պայմաններում օրգանիզմի պաշտպանական արձագանքների ձևավորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով գամմա-ամինակարագաթթվի (ԳԱԿԹ, GABA) և լիմֆոիդ համակարգի բջիջների միջև հնարավոր փոխազդեցությունների վրա։ Հետազոտության առանցքում նյարդային և իմունային համակարգերի փոխադարձ կարգավորման մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով օրգանիզմը հարմարվում է արտաքին կամ ներքին սթրեսային գործոնների ազդեցությանը և փորձում պահպանել ֆիզիոլոգիական հավասարակշռությունը։ ԳԱԿԹ-ն դիտարկվում է ոչ միայն որպես կենտրոնական նյարդային համակարգում կարևոր ազդանշանային միջնորդանյութ, այլև որպես այնպիսի կենսաբանական կարգավորման բաղադրիչ, որի հետ կապված ազդանշանային մեխանիզմները կարող են առնչվել իմունային բջիջների գործունեության փոփոխություններին։ Լիմֆոիդ համակարգի բջիջները, իրենց հերթին, մասնակցում են իմունային պաշտպանության և օրգանիզմի ընդհանուր հարմարվողական արձագանքների ձևավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել սթրեսի պայմաններում իմունային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի փոփոխությունները, տարբեր լիմֆոիդ բջջային խմբերի ակտիվության ընդհանուր օրինաչափությունները և դրանց կապը նյարդային կարգավորման հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն հարցին, թե սթրեսային արձագանքի ընթացքում նյարդային, ներզատական և իմունային համակարգերի միջև ձևավորվող ազդանշանային փոխանակումն ինչպես է անդրադառնում պաշտպանական գործընթացների ինտենսիվության և հավասարակշռության վրա։ Կարևոր ուղղություն է նաև տարբերակել կարճատև հարմարվողական փոփոխությունները երկարատև սթրեսի պայմաններում առաջացող կարգավորման խանգարումներից։ Նման ուսումնասիրություններում բջջային և կենսաքիմիական ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու նեյրոիմունային փոխազդեցությունների մասին և գնահատելու ԳԱԿԹ-ի հետ կապված կարգավորիչ համակարգերի հնարավոր նշանակությունը։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել նաև սթրեսի կենսաբանական մեխանիզմների վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը՝ ցույց տալով, որ պաշտպանական արձագանքը մեկ համակարգի գործունեության արդյունք չէ, այլ տարբեր ֆիզիոլոգիական համակարգերի փոխկապակցված աշխատանքի հետևանք։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նեյրոֆիզիոլոգիայի, իմունաբանության, կենսաքիմիայի և սթրեսի ֆիզիոլոգիայի մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով նյարդային ազդանշանային գործընթացների և լիմֆոիդ համակարգի փոխազդեցության դերը օրգանիզմի հարմարվողական ու պաշտպանական արձագանքների ձևավորման մեջ։

Աշխատությունը նվիրված է վերգետնյա հեռահաղորդակցական սարքավորումների տեխնիկական և գործառական բնութագրերի չափման մեթոդների մշակման ու կատարելագործման խնդիրներին։ Հետազոտության առանցքում հեռահաղորդակցական համակարգերի աշխատանքի որակը բնութագրող պարամետրերի որոշման, չափման արդյունքների ճշգրտության բարձրացման և սարքավորումների վիճակի օբյեկտիվ գնահատման մեթոդաբանական սկզբունքներն են։ Հեռահաղորդակցական սարքերը դիտարկվում են որպես ազդանշանների ընդունման, փոխանցման, փոխակերպման և մշակման փոխկապակցված համակարգեր, որոնց արդյունավետ աշխատանքը պայմանավորված է բազմաթիվ էլեկտրական, ռադիոտեխնիկական և ազդանշանային բնութագրերով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ազդանշանի մակարդակի, հաճախականային բնութագրերի, թողունակության, աղմուկների, աղավաղումների, զգայունության և հաղորդման կայունության գնահատման ընդհանուր մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել չափման համակարգերի կառուցվածքին, չափիչ սարքերի ընտրության սկզբունքներին, ստացված տվյալների մշակմանը և չափման անորոշությունների գնահատմանը։ Կարևոր խնդիր է տարբեր աշխատանքային պայմաններում սարքավորումների բնութագրերի համադրելի չափումների ապահովումը, քանի որ արտաքին միջավայրի, էլեկտրամագնիսական խանգարումների և համակարգի առանձին հանգույցների վիճակի փոփոխությունները կարող են ազդել չափումների արդյունքների վրա։ Հետազոտության մեջ կարող են դիտարկվել ավտոմատացված չափման և տվյալների գրանցման համակարգերի կիրառման հնարավորությունները, որոնք թույլ են տալիս մեծացնել փորձարկումների արագությունը, նվազեցնել սուբյեկտիվ գործոնների ազդեցությունը և իրականացնել մեծածավալ տվյալների համակարգված վերլուծություն։ Առանձին ուղղություն կարող է լինել չափման արդյունքների համեմատումը տեսական կամ հաշվարկային մոդելների հետ՝ սարքավորումների աշխատանքի համապատասխանությունը սահմանված տեխնիկական պահանջներին գնահատելու նպատակով։ Կարևորվում են նաև չափագիտական ապահովման հարցերը՝ չափումների վերարտադրելիության, արդյունքների հավաստիության և տարբեր չափիչ համակարգերի միջև համապատասխանության տեսանկյունից։ Մշակվող մեթոդները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ հեռահաղորդակցական սարքավորումների նախագծման, փորձարկման, տեխնիկական սպասարկման և աշխատանքի որակի վերահսկման գործընթացներում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է հեռահաղորդակցության, ռադիոտեխնիկայի, էլեկտրոնիկայի և չափագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով զարգացնել հեռահաղորդակցական սարքավորումների տեխնիկական բնութագրերի ճշգրիտ և արդյունավետ գնահատման մեթոդական հիմքերը։

Աշխատությունը նվիրված է սովորողների քաղաքացիական դաստիարակության տեսական, մանկավարժական և կազմակերպական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը ազգային կրթության համակարգի համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում պատասխանատու, հասարակական կյանքին գիտակցված մասնակցելու պատրաստ և սեփական իրավունքներն ու պարտականությունները ճանաչող քաղաքացու ձևավորման գործընթացն է։ Քաղաքացիական դաստիարակությունը դիտարկվում է որպես կրթության կարևոր բաղադրիչ, որը ներառում է ոչ միայն համապատասխան գիտելիքների փոխանցումը, այլև արժեքային կողմնորոշումների, սոցիալական պատասխանատվության, իրավական գիտակցության, համագործակցության և հանրային խնդիրների նկատմամբ հետաքրքրվածության զարգացումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ընտանիքի, դպրոցի, ուսուցչի, հասակակիցների և հասարակական միջավայրի դերերը սովորողի քաղաքացիական ինքնագիտակցության ձևավորման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ազգային մշակույթի, պատմական հիշողության, մայրենի լեզվի և մշակութային ժառանգության ճանաչման ու համամարդկային արժեքների միջև փոխկապակցվածությանը՝ քաղաքացիական կրթությունը դիտարկելով ազգային ինքնության պահպանման և բաց հասարակական մտածողության զարգացման համադրության մեջ։ Կարևոր ուղղություն է սովորողների կողմից մարդու իրավունքների, իրավական նորմերի, հասարակական պատասխանատվության, ժողովրդավարական մասնակցության և տարբեր կարծիքների նկատմամբ հարգանքի սկզբունքների յուրացումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև քաղաքացիական դաստիարակության իրականացման մանկավարժական մեթոդներին՝ քննարկումների, համագործակցային աշխատանքի, նախագծային ուսուցման, հասարակական նշանակություն ունեցող նախաձեռնությունների և դպրոցական ինքնակառավարման հնարավորությունների կիրառմանը։ Այսպիսի մոտեցումները նպաստում են, որ քաղաքացիական արժեքները չմնան միայն տեսական գիտելիքի մակարդակում, այլ արտահայտվեն սովորողների վարքագծում, հաղորդակցության մշակույթում և պատասխանատու որոշումներ կայացնելու կարողության մեջ։ Առանձին խնդիր է ուսուցչի մասնագիտական պատրաստվածությունը, քանի որ քաղաքացիական դաստիարակության արդյունավետությունը կապված է դասարանում բազմակարծության, փոխադարձ հարգանքի և կառուցողական երկխոսության միջավայր ստեղծելու կարողության հետ։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև քաղաքացիական դաստիարակության արդյունքների գնահատման չափանիշները և կրթական միջավայրի ազդեցությունը սովորողների սոցիալական ակտիվության զարգացման վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկավարժության, քաղաքացիական կրթության, դաստիարակության տեսության և կրթական քաղաքականության մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով ազգային կրթական համակարգում գիտակից, պատասխանատու և հասարակական համագործակցության պատրաստ քաղաքացու ձևավորման մանկավարժական պայմանները։

Աշխատությունը նվիրված է տարրական կրթության ապագա ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստության գործընթացում մաթեմատիկական տրամաբանության հիմնական հասկացությունների ուսուցման տեսական և մեթոդական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում այնպիսի ուսուցման համակարգի ձևավորումն է, որը հնարավորություն է տալիս ուսանողներին ոչ միայն յուրացնել տրամաբանական հիմնական հասկացություններն ու գործողությունները, այլև հասկանալ դրանց նշանակությունը տարրական դասարաններում մաթեմատիկայի արդյունավետ դասավանդման համար։ Մաթեմատիկական տրամաբանությունը դիտարկվում է որպես ապագա ուսուցչի մասնագիտական մտածողության զարգացման կարևոր բաղադրիչ, քանի որ այն նպաստում է դատողությունների հստակ ձևակերպմանը, պատճառահետևանքային կապերի բացահայտմանը, ապացուցողական մտածողության զարգացմանը և խնդիրների լուծման հաջորդականության գիտակցված կառուցմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ասույթների, տրամաբանական գործողությունների, պայմանների, հետևությունների, բազմությունների և դրանց միջև հարաբերությունների վերաբերյալ գիտելիքների ներկայացման մեթոդական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել վերացական տրամաբանական հասկացությունները մատչելի և գործնական ձևով ներկայացնելու մեթոդներին՝ օգտագործելով օրինակներ, խնդիրներ, սխեմաներ, աղյուսակներ և ուսումնական իրավիճակներ։ Կարևոր ուղղություն է ուսանողների տրամաբանական սխալները ճանաչելու և վերլուծելու կարողության զարգացումը, քանի որ ապագա ուսուցիչը պետք է կարողանա ոչ միայն ինքնուրույն ճիշտ դատողություններ կառուցել, այլև հասկանալ սովորողների մտածողության ընթացքում առաջացող դժվարությունների պատճառները։ Ուսուցման մեթոդիկան կարող է ներառել խնդրահարույց ուսուցման, համագործակցային աշխատանքի, ինքնուրույն առաջադրանքների և հետազոտական բնույթի վարժությունների համադրում՝ նպաստելով գիտելիքների ակտիվ յուրացմանը։ Հետազոտության մեջ կարող է կարևորվել նաև մաթեմատիկական տրամաբանության և տարրական մաթեմատիկայի դասընթացի միջև միջառարկայական կապերի բացահայտումը՝ ցույց տալով, թե տրամաբանական մտածողության տարրերն ինչպես են դրսևորվում թվաբանական խնդիրներում, երկրաչափական նյութում, դասակարգման, համեմատման և ընդհանրացման գործողություններում։ Առանձին ուշադրության առարկա կարող է լինել ապագա ուսուցիչների մեթոդական կարողությունների գնահատումը և ուսուցման արդյունավետության չափանիշների մշակումը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մաթեմատիկայի դասավանդման մեթոդիկայի, մանկավարժության և տրամաբանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով զարգացնել ապագա տարրական դասարանների ուսուցիչների տրամաբանական մտածողությունը և նրանց պատրաստվածությունը երեխաների մաթեմատիկական մտածողության նպատակային ձևավորման համար։