Готовые материалы

Աշխատությունը նվիրված է պարսկական թառափի (Acipenser persicus) աճի հորմոնի գենի մոլեկուլային բնութագրմանը, դրա ռեկոմբինանտ արտահայտման ուսումնասիրությանը, ստացված սպիտակուցի մաքրմանն ու կենսաբանական հատկությունների գնահատմանը։ Հետազոտությունն իրականացվել է մոլեկուլային և բջջային կենսաբանության շրջանակում և ուղղված է թառափազգիների աճի կարգավորման մոլեկուլային մեխանիզմների վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը։ Աճի հորմոնը կարևոր դեր ունի ձկների աճի, զարգացման և նյութափոխանակության կարգավորման գործընթացներում, ուստի դրա գենային կառուցվածքի և արտահայտման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես հիմնարար կենսաբանության, այնպես էլ ձկնաբուծության կենսատեխնոլոգիական հետազոտությունների համար։ Աշխատանքի շրջանակում ուսումնասիրվել է համապատասխան գենետիկական հաջորդականությունը և դրա արտահայտման հնարավորությունը Escherichia coli բակտերիալ համակարգում՝ ռեկոմբինանտ սպիտակուց ստանալու նպատակով։ Հետազոտական աշխատանքը ներառել է ստացված սպիտակուցի նույնականացման և բնութագրման փուլեր, որոնք հնարավորություն են տվել գնահատելու գենային արտահայտման արդյունքը և դրա համապատասխանությունը ուսումնասիրվող հորմոնին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվել ռեկոմբինանտ սպիտակուցի առանձնացման և մաքրման խնդրին, քանի որ արտահայտման համակարգում ձևավորված սպիտակուցի հետագա ուսումնասիրության համար անհրաժեշտ է տարբերակել այն բջջային այլ բաղադրիչներից և գնահատել դրա կառուցվածքային ու կենսաբանական հատկությունները։ Հետազոտության մեկ այլ ուղղություն է ստացված նյութի կենսաբանական ակտիվության փորձարարական գնահատումը՝ պարզելու համար, թե ռեկոմբինանտ եղանակով արտադրված աճի հորմոնը որքանով է պահպանում բնական հորմոնին բնորոշ գործառական հատկությունները։ Աշխատանքում նաև կարևորվում է տարբեր թառափազգի ձկների աճի հորմոնի գենային և սպիտակուցային առանձնահատկությունների համեմատական ուսումնասիրությունը, որը կարող է նպաստել դրանց էվոլյուցիոն պահպանվածության և տեսակային տարբերությունների ընկալմանը։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է մոլեկուլային գենետիկայի, գենային արտահայտման, սպիտակուցների կենսաքիմիայի և ձկների ֆիզիոլոգիայի մոտեցումները՝ պարսկական թառափի աճի հորմոնի մոլեկուլային առանձնահատկությունների և կենսաբանական նշանակության համալիր գնահատման նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայերենում երկխոսության լեզվական կառուցվածքի, հաղորդակցական առանձնահատկությունների և գործառական դրսևորումների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Երկխոսությունը դիտարկվում է որպես խոսքային հաղորդակցության հիմնական ձևերից մեկը, որի ընթացքում երկու կամ ավելի հաղորդակիցների խոսքային գործողությունները փոխկապակցվում են և կազմում իմաստային ու կառուցվածքային ամբողջություն։ Հետազոտության կենտրոնում երկխոսական միավորների ձևավորման սկզբունքներն են, խոսակիցների հերթագայումը, հարցի և պատասխանի փոխհարաբերությունը, նախորդ և հաջորդ խոսքային միավորների իմաստային կապը, ինչպես նաև հաղորդակցական իրավիճակի ազդեցությունը արտահայտությունների կառուցվածքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հարցական նախադասություններին և հարցուպատասխանական կառույցներին, որոնք կարևոր դեր ունեն երկխոսական խոսքի կազմակերպման մեջ։ Ուսումնասիրվում են նաև թերի և զեղչված նախադասությունները, բառ-նախադասությունները, կրկնությունները, դիմելաձևերը, ձայնարկությունները, եղանակավորող բառերը և խոսակցական լեզվին բնորոշ այլ միջոցներ, որոնց շնորհիվ երկխոսությունը ձեռք է բերում բնականություն, շարժունություն և արտահայտչականություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հնչերանգի ուսումնասիրությունը, քանի որ նույն բառային կազմ ունեցող արտահայտությունը տարբեր հնչերանգային պայմաններում կարող է ունենալ տարբեր հաղորդակցական նշանակություն։ Քննության են առնվում առօրյա-խոսակցական, գեղարվեստական, հրապարակախոսական և այլ գործառական միջավայրերում հանդիպող երկխոսական կառույցները՝ բացահայտելով դրանց լեզվաոճական տարբերությունները։ Գեղարվեստական խոսքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել սովորական հարցուպատասխանային կառուցվածքների հետ մեկտեղ ներքին, միակողմանի, անպատասխան և ոչ խոսքային արձագանքով ուղեկցվող երկխոսությունների առանձնահատկությունները։ Առանձին նշանակություն ունի ուղղակի խոսքի և հեղինակային խոսքի փոխհարաբերության քննությունը, քանի որ գեղարվեստական երկխոսությունը կարող է ծառայել կերպարների անհատականացմանը, նրանց մտածողության ու վերաբերմունքի բացահայտմանը և պատումի զարգացմանը։ Երկխոսական խոսքի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս նաև ուսումնասիրելու լեզվական միջոցների ընտրության կախվածությունը խոսակիցների հարաբերություններից, հաղորդակցության նպատակից և կոնկրետ իրադրությունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է շարահյուսական, ոճաբանական, գործաբանական և հաղորդակցական լեզվաբանության մոտեցումները՝ ներկայացնելով երկխոսությունը որպես ժամանակակից հայերենի խոսքային համակարգի բազմաշերտ և դինամիկ երևույթ։

Աշխատությունը նվիրված է 1990–1997 թվականներին Հայաստանի Հանրապետությունում սոցիալական ապահովության ոլորտի պետական կառավարման մարմինների ձևավորման, գործունեության և իրավական կարգավորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվող ժամանակահատվածը բնութագրվում է պետական կառավարման համակարգի վերակազմավորմամբ և նախկին խորհրդային սոցիալական ապահովության մեխանիզմներից ինքնուրույն ազգային համակարգի ձևավորմանն ուղղված անցմամբ, ինչի պայմաններում անհրաժեշտ էր ստեղծել սոցիալական քաղաքականության իրականացման համապատասխան իրավական և կազմակերպական հիմքեր։ Հետազոտության կենտրոնում սոցիալական ապահովության ոլորտում լիազորված պետական մարմինների կարգավիճակը, իրավասությունները, գործառույթները, կառուցվածքային փոփոխությունները և փոխհարաբերություններն են պետական կառավարման մյուս օղակների հետ։ Ուսումնասիրվում է այն իրավական դաշտի ձևավորումը, որի շրջանակում կազմակերպվում էին կենսաթոշակային ապահովությունը, սոցիալական օգնությունը, բնակչության սոցիալապես խոցելի խմբերի աջակցությունը և սոցիալական պաշտպանության համակարգին վերաբերող պետական այլ գործառույթներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում անկախ պետականության հաստատման պայմաններում կառավարման ինստիտուտների վերափոխմանը, նախկին կառույցների իրավասությունների փոփոխությանը և նոր սոցիալ-տնտեսական իրողություններին համապատասխան պետական կառավարման մեխանիզմների ստեղծմանը։ Կարևոր ուղղություն է իրավական ակտերի և կազմակերպական կառուցվածքի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելու համար, թե ինչպես էին օրենսդրական և ենթաօրենսդրական կարգավորումները սահմանում պետական մարմինների խնդիրները, իրավասությունների շրջանակը և պատասխանատվությունը։ Միաժամանակ դիտարկվում են կենտրոնական և տարածքային կառավարման մակարդակների փոխհարաբերությունները, սոցիալական ծրագրերի իրականացման կազմակերպական մեխանիզմները և պետական մարմինների գործունեության համակարգման խնդիրները։ Ժամանակաշրջանի սոցիալ-տնտեսական բարդ պայմանները կարևոր համատեքստ են պետական սոցիալական քաղաքականության ուսումնասիրության համար, քանի որ տնտեսական վերափոխումները, զբաղվածության կառուցվածքի փոփոխությունները և բնակչության սոցիալական պաշտպանության նոր պահանջները մեծացնում էին կառավարման համակարգի վերակազմավորման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու սոցիալական ապահովության պետական կառավարման ինստիտուցիոնալ զարգացման սկզբնական փուլին և գնահատելու, թե ինչպիսի իրավական ու կազմակերպական հիմքեր էին ձևավորվում հետագա սոցիալական պաշտպանության համակարգի համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է վարչական իրավունքի, սոցիալական ապահովության իրավունքի, պետական կառավարման և նորագույն պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Հայաստանի անկախության առաջին տարիներին սոցիալական ապահովության կառավարման համակարգի ձևավորման հիմնական առանձնահատկությունները։

Աշխատությունը նվիրված է թվային պատկերների ջրանշման մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ տարբեր գունային տարածությունների և երկչափ դիսկրետ վեյվլետային փոխակերպման կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմնական խնդիրը թվային պատկերի մեջ լրացուցիչ տեղեկատվության ներդրման այնպիսի եղանակների վերլուծությունն է, որոնք հնարավորություն են տալիս պահպանել պատկերի տեսողական որակը և միաժամանակ ապահովել ներդրված ջրանշանի բավարար կայունությունը սովորական թվային մշակման գործողությունների նկատմամբ։ Գունային պատկերների դեպքում առանձնահատուկ նշանակություն ունի համապատասխան գունային տարածության ընտրությունը, քանի որ պատկերի լուսավորության և գունային բաղադրիչների տարանջատման ձևը կարող է ազդել ինչպես ջրանշանի աննկատելիության, այնպես էլ դրա վերականգնման հուսալիության վրա։ Հետազոտության շրջանակում տարբեր գունային ներկայացումներ կարող են համեմատվել՝ պարզելու համար, թե դրանց առանձին բաղադրիչներն ինչպիսի հատկություններ են ցուցաբերում ջրանշման տեսանկյունից։ Երկչափ դիսկրետ վեյվլետային փոխակերպումը հնարավորություն է տալիս պատկերը ներկայացնելու տարբեր տարածահաճախականային բաղադրիչներով և ուսումնասիրելու տեղեկատվության ներդրման ազդեցությունը տարբեր ենթատիրույթներում։ Այս մոտեցման կարևոր առավելություններից է պատկերի տեղային և հաճախականային հատկությունները միաժամանակ հաշվի առնելու հնարավորությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում աննկատելիության, կայունության և ներդրվող տեղեկատվության ծավալի միջև հավասարակշռությանը, քանի որ մեկ չափանիշի բարելավումը կարող է ազդել մյուսների վրա։ Ջրանշված և սկզբնական պատկերների որակի համեմատության համար կարող են կիրառվել թվային գնահատման չափանիշներ, իսկ ներդրված տեղեկատվության վերականգնման արդյունքները՝ օգտագործվել մեթոդների հարաբերական արդյունավետությունը գնահատելու նպատակով։ Ուսումնասիրվում է նաև պատկերի սեղմման, աղմուկի, չափափոխման, զտման և թվային մշակման այլ սովորական գործողությունների ազդեցությունը ջրանշանի պահպանման վրա։ Նման համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու, թե գունային տարածության և վեյվլետային ներկայացման ընտրությունն ինչպես է անդրադառնում ամբողջ համակարգի հատկությունների վրա։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է թվային պատկերների մշակման, ազդանշանների վեյվլետային վերլուծության և տեղեկատվության պաշտպանության մոտեցումները՝ թվային պատկերների հեղինակային պատկանելության հաստատման, իսկության ստուգման և մեդիա բովանդակության պաշտպանության համար կիրառելի ջրանշման մեթոդների գնահատման նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայերենի կետադրական համակարգի կառուցվածքի, գործառույթների և կիրառության օրինաչափությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կետադրական նշանների դերն է գրավոր խոսքի կառուցվածքային, իմաստային և հնչերանգային կազմակերպման գործում։ Կետադրությունը դիտարկվում է որպես գրավոր լեզվի կարևոր համակարգ, որի միջոցով արտահայտվում են նախադասությունների և դրանց բաղադրիչների միջև քերականական ու իմաստային հարաբերությունները, առանձնացվում են խոսքի կառուցվածքային միավորները և ընթերցողին փոխանցվում են բանավոր խոսքին բնորոշ որոշ հնչերանգային առանձնահատկություններ։ Ուսումնասիրվում են հայերենի կետադրական նշանների հիմնական խմբերը, դրանց գործառական առանձնահատկությունները և փոխհարաբերությունները՝ պարզաբանելով տարբեր շարահյուսական կառույցներում դրանց ընտրության սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տրոհության նշանների կիրառությանը պարզ և բարդ նախադասություններում, համադաս և ստորադաս բաղադրիչների սահմանազատմանը, համասեռ անդամների, բացահայտիչների, միջանկյալ ու ներդրյալ կառույցների և շարահյուսական այլ միավորների կետադրական ձևավորմանը։ Քննվում են նաև հայերենին բնորոշ առոգանության և բացահայտության նշանների գործառույթները, որոնց կիրառությունը սերտորեն կապված է արտահայտության իմաստի, հաղորդակցական նպատակի և հնչերանգի հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կետադրական նորմի և իրական լեզվագործածության հարաբերակցության ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով այն դեպքերը, երբ նույն կամ նմանատիպ շարահյուսական կառույցներում կետադրական ընտրությունը կարող է կախված լինել հեղինակային մտադրությունից, իմաստային շեշտադրումից կամ նախադասության կառուցվածքային առանձնահատկությունից։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև կետադրության պատմական զարգացման որոշ միտումներ և արդի գրական հայերենում նորմավորման խնդիրները՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու ավանդական կանոնների և ժամանակակից գրավոր հաղորդակցության պահանջների փոխհարաբերությունը։ Կետադրական համակարգի ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն տեսական քերականության, այլև ուղղագրության, խմբագրության, լեզվի դասավանդման և գրավոր խոսքի մշակույթի համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է շարահյուսական, իմաստաբանական, հնչերանգային և նորմատիվ մոտեցումները՝ ներկայացնելով կետադրությունը որպես արդի հայերենի գրավոր խոսքի կազմակերպման ամբողջական և փոխկապակցված համակարգ։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսությունում մրցակցային միջավայրի ձևավորման, զարգացման և կատարելագործման տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում շուկայական մրցակցության նշանակությունն է տնտեսության արդյունավետ գործունեության, արտադրողականության բարձրացման, նորարարությունների խթանման, ապրանքների և ծառայությունների որակի բարելավման ու սպառողների ընտրության հնարավորությունների ընդլայնման տեսանկյունից։ Մրցակցային միջավայրը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված տնտեսական, իրավական և կազմակերպական պայմանների ամբողջություն, որը որոշում է տնտեսավարող սուբյեկտների շուկա մուտք գործելու, գործունեություն իրականացնելու և հավասար պայմաններում մրցելու հնարավորությունները։ Ուսումնասիրվում են շուկաների կենտրոնացվածության, մուտքի տնտեսական և վարչական խոչընդոտների, գերիշխող դիրք ունեցող տնտեսավարողների վարքագծի, փոքր և միջին ձեռնարկությունների զարգացման պայմանների և գործարար միջավայրի առանձնահատկությունների ազդեցությունները մրցակցության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հակամրցակցային համաձայնությունների, շուկայական իշխանության չարաշահման և տնտեսական մրցակցությունը սահմանափակող այլ երևույթների կանխարգելման համար արդյունավետ ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների ձևավորման անհրաժեշտությանը։ Կարևորվում է նաև մրցակցության պաշտպանության և պետական տնտեսական կարգավորման հարաբերակցությունը, քանի որ կարգավորող քաղաքականությունը մի կողմից պետք է կանխի շուկայական իշխանության չարաշահումը, իսկ մյուս կողմից՝ չստեղծի անհարկի սահմանափակումներ նոր մասնակիցների մուտքի և ձեռնարկատիրական նախաձեռնությունների զարգացման համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել վարչարարության պարզեցման, շուկաների թափանցիկության բարձրացման, պետական աջակցության միջոցների մրցակցային չեզոքության, պետական գնումների արդյունավետ կազմակերպման և հավասար գործարար պայմանների ապահովման ուղղությունները։ Առանձին նշանակություն ունի մրցակցության մակարդակի գնահատման մեթոդաբանությունը, որը կարող է ներառել շուկայի կառուցվածքի, մասնակիցների թվի, կենտրոնացվածության, մուտքի խոչընդոտների և տնտեսավարողների վարքագծի վերլուծություն։ Մրցակցային քաղաքականության կատարելագործումը դիտարկվում է նաև սպառողների շահերի պաշտպանության և տնտեսության երկարաժամկետ զարգացման համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է մրցակցության տնտեսագիտության, շուկայական կառուցվածքների վերլուծության, պետական կարգավորման և ձեռնարկատիրական միջավայրի վերաբերյալ մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել Հայաստանի տնտեսությունում արդյունավետ և հավասարակշռված մրցակցային պայմանների ձևավորման հիմնական ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բնակչության ժամանակակից տոնածիսական մշակույթի էթնոսոցիոլոգիական ուսումնասիրությանը՝ ավանդական սովորույթների պահպանման, վերափոխման և նոր սոցիալ-մշակութային պայմաններին հարմարվելու գործընթացների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում տոներն ու ծեսերը դիտարկվում են ոչ միայն որպես մշակութային ժառանգության տարրեր, այլև որպես հասարակական հարաբերությունների, ընտանեկան կապերի, խմբային ինքնության և արժեքային պատկերացումների արտահայտման ձևեր։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ավանդույթի և արդիականության փոխհարաբերությունը՝ պարզելու համար, թե պատմականորեն ձևավորված տոնական սովորույթներից որոնք են շարունակել կենսագործվել ժամանակակից հասարակությունում, որոնք են ենթարկվել բովանդակային կամ կառուցվածքային փոփոխությունների, իսկ որոնք աստիճանաբար կորցրել են իրենց նախկին նշանակությունը։ Էթնոսոցիոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տարբեր սոցիալական, տարիքային և բնակավայրային խմբերի վերաբերմունքը տոների ու ծեսերի նկատմամբ, դրանց մասնակցության ձևերը և ավանդույթների փոխանցման հիմնական միջավայրերը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ընտանիքի և ազգակցական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ բազմաթիվ տոնական սովորույթներ պահպանվում և սերնդեսերունդ փոխանցվում են հենց ընտանեկան միջավայրում։ Միաժամանակ ուշադրություն է հատկացվում համայնքային, եկեղեցական և հասարակական միջավայրերի դերակատարությանը՝ տոնածիսական մշակույթի պահպանման և վերաիմաստավորման գործընթացներում։ Քննության առարկա են դառնում օրացուցային, կրոնական, ընտանեկան և հասարակական տոները, դրանց հետ կապված խորհրդանշական գործողությունները, սովորույթները, հաղորդակցական ձևերը և սոցիալական գործառույթները։ Կարևոր է նաև խորհրդային և հետխորհրդային հասարակական փոփոխությունների ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ քաղաքական և սոցիալ-մշակութային վերափոխումները նշանակալի ազդեցություն են ունեցել որոշ ավանդույթների հանրային դրսևորման, վերականգնման կամ նոր ձևերով տարածման վրա։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են ժամանակակից տոնական սովորույթներում միաժամանակ պահպանվում պատմական մշակութային շերտերը և ձևավորվում նոր տարրեր՝ զանգվածային մշակույթի, քաղաքային կենսակերպի և հասարակական հարաբերությունների փոփոխության ազդեցությամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ազգագրության, էթնոսոցիոլոգիայի, մշակութաբանության և կրոնական վարքագծի ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով տոնածիսական համակարգը որպես փոփոխվող, սակայն մշակութային հիշողության և հասարակական ինքնության պահպանման գործում կարևոր դեր ունեցող սոցիալական երևույթ։

Աշխատությունը նվիրված է օպտիմալ կառավարման այն խնդիրների մաթեմատիկական ուսումնասիրմանը, որոնցում դինամիկական համակարգի վիճակի նկատմամբ սահմանային պայմանները սահմանվում են ոչ միայն դիտարկվող ժամանակահատվածի սկզբնական և վերջնական կետերում, այլև մի քանի միջանկյալ կետերում։ Նման բազմակետ սահմանային պայմանների առկայությունը զգալիորեն բարդացնում է խնդրի կառուցվածքը և պահանջում արդյունավետ հաշվարկային ու վերլուծական մեթոդների կիրառում։ Հետազոտության հիմքում դիֆերենցիալ փոխակերպումների մեթոդն է, որը հնարավորություն է տալիս դիֆերենցիալ հավասարումներով նկարագրվող գործընթացը ներկայացնել փոխակերպված տիրույթում և սկզբնական խնդրի լուծումը կապել հաջորդականորեն որոշվող գործակիցների համակարգի հետ։ Ուսումնասիրվում է կառավարվող դինամիկական համակարգի մաթեմատիկական մոդելի, նպատակային ֆունկցիոնալի և բազմակետ սահմանափակումների միասնական ներկայացումը, ինչպես նաև օպտիմալ լուծման որոնման համար անհրաժեշտ պայմանների ձևավորումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն դեպքերին, երբ համակարգի վիճակը պետք է բավարարի նախապես սահմանված պահանջների տարբեր ժամանակային կետերում, ինչի պատճառով սովորական երկկետ սահմանային խնդիրների համար նախատեսված մոտեցումները կարող են անմիջականորեն կիրառելի չլինել։ Դիֆերենցիալ փոխակերպումների կիրառումը դիտարկվում է որպես լուծման կառուցման և թվային հաշվարկների կազմակերպման միջոց, որը թույլ է տալիս դինամիկական հավասարումների ինտեգրման խնդիրը որոշակի պայմաններում փոխարինել հանրահաշվական և ռեկուրենտ հարաբերությունների հաջորդական մշակմամբ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ստացված մոտավոր լուծումների ճշգրտության, զուգամիտության և հաշվարկային արդյունավետության գնահատումը, ինչպես նաև փոխակերպման կարգի և մոտարկման աստիճանի ազդեցության ուսումնասիրությունը վերջնական արդյունքների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել դասական օպտիմալ կառավարման տեսության անհրաժեշտ պայմանները, սահմանային խնդիրների լուծման մեթոդները և դիֆերենցիալ փոխակերպումների հաշվարկային հնարավորությունները։ Այս մոտեցումը կիրառական նշանակություն ունի այնպիսի կառավարվող գործընթացների մոդելավորման համար, որոնցում անհրաժեշտ է համակարգի վարքագիծը վերահսկել միաժամանակ մի քանի ժամանակային կամ տարածական կետերում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է օպտիմալ կառավարման տեսության, դիֆերենցիալ հավասարումների, բազմակետ սահմանային խնդիրների և հաշվողական մաթեմատիկայի մեթոդները՝ նպատակ ունենալով մշակել բարդ սահմանափակումներով կառավարման խնդիրների լուծման արդյունավետ մաթեմատիկական մոտեցումներ։

Աշխատությունը նվիրված է հանքարդյունաբերական գործունեության ընթացքում առաջացող հոսքաջրերի կազմի, բնապահպանական ազդեցության և դրանց մաքրման արդյունավետության բարձրացման գիտական ու տեխնոլոգիական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հանքավայրերի շահագործման, հանքաքարի արդյունահանման և վերամշակման տարբեր փուլերում ձևավորվող ջրային հոսքերի ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունների գնահատումն է։ Ուսումնասիրվում են ջրի որակի վրա ազդող հիմնական գործոնները, այդ թվում՝ հանքային մասնիկների, լուծված աղերի, մետաղական միացությունների, կախված նյութերի և արդյունաբերական գործընթացներից առաջացող այլ աղտոտիչների առկայությունը, ինչպես նաև դրանց տարածման հնարավոր ազդեցությունը մակերևութային և ստորերկրյա ջրային համակարգերի վրա։ Կարևորվում է հոսքաջրերի բնութագրերի պարբերական վերահսկումը, քանի որ դրանց բաղադրությունը կարող է փոփոխվել՝ կախված հանքավայրի երկրաբանական կառուցվածքից, արդյունահանվող հումքի հատկություններից, կիրառվող տեխնոլոգիական գործընթացներից և ջրային ռեժիմից։ Մաքրման գործընթացի ուսումնասիրությունը հիմնվում է տարբեր ֆիզիկական, քիմիական և ֆիզիկաքիմիական մոտեցումների համադրման վրա՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել աղտոտիչների պարունակությունը և բարձրացնել ջրի հետագա կառավարման արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի մաքրման համակարգի առանձին փուլերի փոխկապակցվածության գնահատումը, քանի որ տարբեր բնույթի աղտոտիչները կարող են պահանջել տարբեր սկզբունքների վրա հիմնված մշակման մեթոդներ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել նստեցման, զտման, սորբցիոն, թաղանթային և այլ մաքրման տեխնոլոգիական մոտեցումների հնարավորությունները՝ դրանց ընտրությունը կապելով հոսքաջրի բաղադրության, մաքրման պահանջվող աստիճանի, առաջացող մնացորդների կառավարման և տնտեսական նպատակահարմարության հետ։ Կարևոր ուղղություն է նաև մաքրված ջրի հնարավոր կրկնակի օգտագործման ուսումնասիրությունը, որը կարող է նպաստել արտադրական գործընթացներում թարմ ջրի պահանջարկի նվազեցմանը և ջրային ռեսուրսների առավել արդյունավետ կառավարմանը։ Միաժամանակ ուշադրություն է հատկացվում մաքրման արդյունքում առաջացող նստվածքների և այլ երկրորդային թափոնների անվտանգ կառավարման խնդրին, որպեսզի աղտոտումը պարզապես ջրային միջավայրից չտեղափոխվի շրջակա միջավայրի մեկ այլ բաղադրիչ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է բնապահպանական ճարտարագիտության, հիդրոքիմիայի, հանքարդյունաբերության և ջրերի մաքրման տեխնոլոգիաների մոտեցումները՝ ուղղված հանքարդյունաբերական հոսքաջրերի ազդեցության նվազեցմանը, ջրային ռեսուրսների պահպանությանը և արտադրական ջրօգտագործման ավելի կայուն համակարգերի ձևավորմանը։

Աշխատությունը նվիրված է ռեզոնանսային համակարգերում առաջացող մոդուլացիոն երևույթների տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությանը՝ տատանողական գործընթացների, արտաքին ազդեցությունների և համակարգի սեփական բնութագրերի փոխազդեցության համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում այն ֆիզիկական մեխանիզմներն են, որոնց հետևանքով տատանման ամպլիտուդը, հաճախականությունը կամ փուլը ժամանակի ընթացքում փոփոխվում են արտաքին կամ ներքին գործոնների ազդեցությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռեզոնանսի պայմաններում մոդուլացիայի դրսևորմանը, քանի որ համակարգի սեփական հաճախականությանը մոտ ազդեցությունների դեպքում նույնիսկ համեմատաբար փոքր փոփոխությունները կարող են էականորեն անդրադառնալ տատանումների բնույթի և սպեկտրային կառուցվածքի վրա։ Քննվում են պարբերական պարամետրային փոփոխությունների և արտաքին ազդանշանների ազդեցությունները, մոդուլացված տատանումների ձևավորման օրինաչափությունները, ինչպես նաև հիմնական ու լրացուցիչ հաճախականային բաղադրիչների առաջացման ֆիզիկական պատճառները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ռեզոնանսային կորի, համակարգի բարորակության, մարման, էներգիայի կուտակման և փոխանցման գործընթացների ուսումնասիրությունը՝ մոդուլացիոն ազդեցությունների պայմաններում։ Գծային համակարգերի հետ մեկտեղ կարող են դիտարկվել նաև ոչ գծային ռեզոնանսային երևույթները, որոնց դեպքում համակարգի արձագանքը կարող է բարդ կախվածություն ունենալ արտաքին ազդեցության պարամետրերից և սեփական դինամիկական հատկություններից։ Մոդուլացիոն գործընթացների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հաճախականությունների փոխակերպման, փոխազդող տատանումների և ազդանշանների սպեկտրային փոփոխությունների ընդհանուր օրինաչափությունները։ Տեսական նկարագրության համար կարևոր նշանակություն ունեն տատանումների դիֆերենցիալ հավասարումները, հաճախականային և փուլային վերլուծությունը, մոտավոր մաթեմատիկական մեթոդները և ստացված արդյունքների համադրումը փորձարարական դիտարկումների հետ։ Հետազոտվող երևույթներն ունեն նաև կիրառական նշանակություն ռադիոֆիզիկայի, էլեկտրոնիկայի, օպտիկայի, ակուստիկայի, կապի համակարգերի և տարբեր տեսակի ռեզոնատորների ուսումնասիրության համար, որտեղ մոդուլացիան կարող է օգտագործվել ազդանշանների ձևավորման, մշակման կամ համակարգերի բնութագրերի գնահատման նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տատանումների տեսության, ռեզոնանսային ֆիզիկայի, ոչ գծային դինամիկայի և ազդանշանների սպեկտրային վերլուծության մոտեցումները՝ ներկայացնելով մոդուլացիոն երևույթները որպես տարբեր ֆիզիկական ռեզոնանսային համակարգերի համար ընդհանուր նշանակություն ունեցող գործընթաց։

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի վերջին տասնամյակներին Եգիպտոսի արաբալեզու մամուլում հայկական խնդիրների լուսաբանման ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցող քաղաքական գործընթացների, միջազգային հարաբերությունների և արաբական հասարակական մտքի զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական աղբյուրային հիմքը տվյալ ժամանակաշրջանի արաբերեն պարբերական մամուլն է, որի հրապարակումների միջոցով հնարավոր է բացահայտել, թե ինչպես էին եգիպտական հասարակական և մտավորական շրջանակներում ընկալվում հայ բնակչության դրությունը, բարեփոխումների պահանջները, քաղաքական զարգացումները և եվրոպական տերությունների ներգրավվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մամուլի տեղեկատվական և հասարակական կարծիք ձևավորող գործառույթներին, հրապարակումների թեմատիկ ուղղվածությանը, օգտագործված քաղաքական բառապաշարին և տարբեր պարբերականների խմբագրական դիրքորոշումների առանձնահատկություններին։ Քննության առարկա են դառնում նաև այն տեղեկատվական աղբյուրները, որոնցից օգտվում էր եգիպտական մամուլը՝ տեղական հաղորդագրություններից և թղթակցություններից մինչև օտարերկրյա մամուլի նյութեր ու միջազգային լրատվական հոսքեր։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ոչ միայն հայկական խնդիրների վերաբերյալ հրապարակումների բովանդակությունը, այլև դրանց ձևավորման տեղեկատվական միջավայրը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Օսմանյան կայսրության ներքին քաղաքականության, արևելյան հարցի և մեծ տերությունների դիվանագիտական շահերի վերաբերյալ արաբալեզու մամուլում արտահայտված պատկերացումների համադրմանը։ Հետազոտությունը կարող է բացահայտել, թե հայկական խնդիրները որքանով էին ներկայացվում որպես առանձին ազգային-քաղաքական հարց և որքանով էին ներառվում կայսրության կառավարման, քրիստոնյա բնակչության իրավունքների, բարեփոխումների և միջազգային քաղաքականության վերաբերյալ ավելի լայն քննարկումների մեջ։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է Եգիպտոսի մամուլի միջավայրի առանձնահատուկ դերը, քանի որ XIX դարի երկրորդ կեսին այն աստիճանաբար վերածվում էր արաբական հասարակական և քաղաքական մտքի կարևոր հարթակներից մեկի։ Մամուլի նյութերի համեմատական և աղբյուրագիտական քննությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու փաստական հաղորդումները, խմբագրական մեկնաբանությունները և քաղաքական գնահատականները՝ վերականգնելով ժամանակաշրջանի տեղեկատվական պատկերը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է հայոց պատմության, արաբագիտության, մամուլի պատմության և միջազգային հարաբերությունների պատմության մոտեցումները՝ նպաստելով հայկական խնդիրների միջազգային արձագանքի և արաբական հասարակական միջավայրում դրանց ընկալման պատմության առավել ամբողջական ուսումնասիրությանը։

Պարբերական մատենագիտական հրատարակությունը նախատեսված է հայկական տպագիր արտադրանքի վերաբերյալ համակարգված տեղեկատվության հավաքագրման, մշակման, դասակարգման և հանրայնացման համար։ Այն կարևոր տեղեկատու աղբյուր է գրադարանների, մատենագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների և հայկական տպագիր ժառանգությունն ուսումնասիրող մասնագետների համար՝ հնարավորություն տալով հետևելու տարբեր ժամանակաշրջաններում հրատարակվող գրականության ընթացքին և համապատասխան նյութերի մատենագիտական տվյալներին։ Ցանկերում ներկայացվում են Հայաստանի Հանրապետությունում և հայկական սփյուռքի տարբեր համայնքներում լույս տեսնող գրքերի, պարբերական և շարունակվող հրատարակությունների նյութերի, լրագրային ու ամսագրային հոդվածների, գրախոսությունների, ատենախոսությունների սեղմագրերի և տպագիր արտադրանքի այլ տեսակների մատենագիտական նկարագրությունները։ Նյութերի համակարգումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն հայտնաբերելու անհրաժեշտ հրատարակությունները, այլև պատկերացում կազմելու հայկական հրատարակչական գործունեության թեմատիկ ուղղությունների, գիտական և մշակութային հետաքրքրությունների ու տպագիր տեղեկատվության զարգացման ընթացքի մասին։ Մատենագիտական գրանցումները կազմակերպվում են որոշակի դասակարգման և նկարագրության սկզբունքներով, ինչի շնորհիվ մեծածավալ տեղեկատվությունը ներկայացվում է որոնման և մասնագիտական օգտագործման համար հարմար կառուցվածքով։ Հրատարակության կարևոր գործառույթներից է ազգային տպագիր արտադրանքի ընթացիկ մատենագիտական հաշվառումը, որը նպաստում է հրատարակությունների վերաբերյալ տվյալների պահպանմանը և հետագա գիտական շրջանառությանը։ Այն հատկապես արժեքավոր է պատմական, գրականագիտական, լեզվաբանական, մշակութաբանական և գրադարանագիտական ուսումնասիրությունների համար, քանի որ մատենագիտական տվյալների միջոցով հնարավոր է բացահայտել որոշակի ժամանակահատվածում հրատարակված նյութերի շրջանակը, ուսումնասիրել առանձին հեղինակների, թեմաների կամ գիտական բնագավառների վերաբերյալ տպագիր աղբյուրները և կատարել դրանց քանակական կամ թեմատիկ վերլուծություն։ Միաժամանակ նման մատենագիտական համակարգը նպաստում է Հայաստանի և սփյուռքի հրատարակչական արտադրանքի միջև տեղեկատվական կապի պահպանմանը՝ մեկ ընդհանուր տեղեկատվական դաշտում ներկայացնելով հայկական տպագիր մշակույթի տարբեր հատվածները։ Այսպիսով, հրատարակությունը կատարում է ազգային մատենագիտության, տեղեկատվական որոնման և մշակութային ժառանգության փաստագրման կարևոր գործառույթ՝ ձևավորելով հայկական տպագիր արտադրանքի ուսումնասիրության համար շարունակական և համակարգված տեղեկատվական հիմք։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության՝ համաշխարհային տնտեսության մեջ ներգրավման ռազմավարական ուղղությունների և միջազգային տնտեսական ինտեգրման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ գլոբալացման պայմաններում ձևավորվող հնարավորությունների ու սահմանափակումների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում ազգային տնտեսության և միջազգային տնտեսական համակարգի փոխազդեցությունն է, արտաքին առևտրային կապերի զարգացումը, կապիտալի և ներդրումների միջազգային շարժին մասնակցությունը, տնտեսական համագործակցության ընդլայնումը և երկրի մրցունակության բարձրացման նախադրյալները։ Գլոբալացումը դիտարկվում է որպես բազմակողմ գործընթաց, որը խորացնում է ապրանքների, ծառայությունների, ֆինանսական միջոցների, տեխնոլոգիաների և գիտելիքի միջազգային շարժը և միաժամանակ ազգային տնտեսություններից պահանջում է հարմարվել արտաքին շուկաների փոփոխություններին ու մրցակցային նոր պայմաններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում փոքր և բաց տնտեսության համար տնտեսական ինտեգրման առանձնահատկություններին, քանի որ ներքին շուկայի սահմանափակ ծավալը մեծացնում է արտաքին շուկաների հասանելիության, արտահանման ընդլայնման և միջազգային տնտեսական համագործակցության նշանակությունը։ Քննվում են արտաքին առևտրի կառուցվածքի կատարելագործման, արտահանման ապրանքային և աշխարհագրական դիվերսիֆիկացման, օտարերկրյա ներդրումների ներգրավման, ներդրումային միջավայրի բարելավման և տեղական կազմակերպությունների միջազգային մրցունակության բարձրացման խնդիրները։ Կարևոր ուղղություն է տնտեսական ինտեգրման տարբեր ձևաչափերի և միջազգային տնտեսական կառույցների հետ համագործակցության հնարավոր ազդեցությունների գնահատումը՝ հաշվի առնելով ազգային տնտեսական շահերի պաշտպանության անհրաժեշտությունը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև տեխնոլոգիական զարգացումը, նորարարությունները, մարդկային կապիտալը և ենթակառուցվածքների որակը՝ որպես միջազգային տնտեսական հարաբերություններում երկրի դիրքերի ամրապնդման գործոններ։ Առանձին նշանակություն ունի արտաքին տնտեսական կախվածությունից և համաշխարհային շուկաների տատանումներից բխող ռիսկերի ուսումնասիրությունը, քանի որ ինտեգրման խորացումը կարող է նոր հնարավորությունների հետ մեկտեղ մեծացնել արտաքին տնտեսական ցնցումների փոխանցման հավանականությունը։ Այս համատեքստում ռազմավարական մոտեցումը ենթադրում է արտաքին տնտեսական կապերի բազմազանեցման, ներքին տնտեսական ներուժի զարգացման և միջազգային համագործակցության հնարավորությունների հավասարակշռված համադրում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է միջազգային տնտեսագիտության, տնտեսական ինտեգրման, արտաքին առևտրի և զարգացման տնտեսագիտության մոտեցումները՝ բացահայտելով գլոբալ տնտեսական միջավայրում Հայաստանի երկարաժամկետ ինտեգրման ռազմավարության ձևավորման հիմնական տնտեսական գործոններն ու մարտահրավերները։

Աշխատությունը նվիրված է XVIII դարի հայ հասարակական-քաղաքական մտքի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի գաղափարական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի ազատագրության, պետականության վերականգնման, հասարակական կառավարման, լուսավորության և ազգային համախմբման վերաբերյալ նրա պատկերացումների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում քաղաքական մտածողության ձևավորման պատմական պայմաններն են և այն գաղափարական միջավայրը, որտեղ ազգային ազատագրության խնդիրը աստիճանաբար սկսեց կապվել պետական ու հասարակական վերափոխումների անհրաժեշտության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազատության և պետական ինքնուրույնության գաղափարներին, ինչպես նաև այն մոտեցմանը, ըստ որի ժողովրդի քաղաքական ապագան պայմանավորված էր ոչ միայն արտաքին հանգամանքներով, այլև ներքին կազմակերպվածությամբ, կրթությամբ, հասարակական գիտակցության զարգացմամբ և միասնական գործողությունների կարողությամբ։ Նրա հայացքների ուսումնասիրության կարևոր սկզբնաղբյուրներից է XVIII դարի Մադրասի հայկական մտավոր միջավայրում հրատարակված «Նոր տետրակ, որ կոչի յորդորակ» աշխատությունը, որտեղ ներկայացված էին ազատության, լուսավորության և Հայաստանի ազատագրման վերաբերյալ գաղափարներ։ Քննության առարկա են դառնում միապետական անսահմանափակ իշխանության նկատմամբ քննադատական վերաբերմունքը, քաղաքական իշխանության կազմակերպման վերաբերյալ պատկերացումները և հասարակության զարգացման գործում ժողովրդի մասնակցության նշանակությունը։ Հետազոտական գրականության մեջ նրա պատկերացրած ապագա պետական կառավարման կոնկրետ ձևի վերաբերյալ առկա են տարբեր մեկնաբանություններ. որոշ ուսումնասիրություններ դրանք կապում են հանրապետական գաղափարների հետ, իսկ այլ մեկնաբանություններում նշվում է սահմանադրական միապետության հնարավորությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև լուսավորության գաղափարը. կրթությունը, գիտելիքի տարածումը և երիտասարդության հասարակական ակտիվությունը ներկայացվում էին որպես ազգային վերածննդին նպաստող կարևոր պայմաններ։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են նրա կապերը XVIII դարի հայկական ազատագրական մտքի այլ ներկայացուցիչների և Մադրասի հայկական մտավոր շրջանակի հետ՝ հնարավորություն տալով քաղաքական հայացքները դիտարկել ժամանակաշրջանի գաղափարական ավելի լայն շարժումների համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ազգային ազատագրության, պետականության, հասարակական առաջընթացի և լուսավորության փոխկապակցվածությունը XVIII դարի հայ քաղաքական մտքում և գնահատելու այդ գաղափարների տեղը հայ հասարակական-քաղաքական մտածողության հետագա զարգացման պատմության մեջ։