Готовые материалы

Աշխատությունը նվիրված է աշխարհաբարի՝ ժամանակակից հայերենի քերականական համակարգի ներկայացմանը և լեզվի կանոնների ուսուցմանը։ Այն կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայերենի ուսումնասիրության այն շրջանի գրականության մեջ, երբ աշխարհաբարը աստիճանաբար ամրապնդում էր իր դիրքերը կրթության, գրավոր հաղորդակցության և հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում։ Քերականական ձեռնարկի հիմնական նպատակը լեզվի կառուցվածքը համակարգված ձևով ներկայացնելն է՝ օգնելով ընթերցողին հասկանալ բառերի կազմությունը, խոսքի մասերի առանձնահատկությունները, բառերի փոփոխության ձևերը և նախադասության կառուցման սկզբունքները։ Նման աշխատությունները նպաստել են գրավոր խոսքի ճիշտ և հստակ կիրառմանը, լեզվական գիտելիքների խորացմանը և մայրենի լեզվի ուսուցման մեթոդների զարգացմանը։ Աշխարհաբարի քերականության ուսումնասիրությունը կարևոր էր հատկապես դպրոցական կրթության և նոր գրական լեզվի տարածման համար, քանի որ այն հնարավորություն էր տալիս սովորողներին յուրացնելու լեզվի գործածության կանոնները և զարգացնելու գրավոր ու բանավոր արտահայտվելու կարողությունները։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է 19-րդ դարի հայ լեզվաբանական մտքի, աշխարհաբարի կանոնակարգման գործընթացների և հայերենի քերականության դասավանդման պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն արտացոլում է արդի հայերենի ուսուցման և լեզվական գիտելիքների համակարգման ուղղությամբ կատարված աշխատանքները։

Աշխատությունը նախատեսված է հայ դպրոցների աշակերտներին աշխարհագրական գիտելիքներ հաղորդելու և նրանց պատկերացումները աշխարհի ու հայրենի երկրի մասին ընդլայնելու համար։ Դասագրքի վերնագրում հին և նոր աշխարհագրության համադրումը վկայում է աշխարհագրական գիտելիքները պատմական ու ժամանակակից դիտանկյուններից ներկայացնելու ձգտման մասին։ Այն ուղղված է սովորողներին ծանոթացնելու տարբեր երկրների, տարածքների, բնակավայրերի և աշխարհագրական առանձնահատկությունների հետ՝ միաժամանակ ուշադրություն դարձնելով Հայաստանի աշխարհագրական ու պատմական միջավայրին։ Պատմական աշխարհագրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են ժամանակի ընթացքում փոփոխվել տարածքների սահմանները, բնակավայրերի նշանակությունը և ժողովուրդների աշխարհագրական պատկերացումները։ Այսպիսի դասագրքերը կարևոր դեր են ունեցել դպրոցական կրթության զարգացման գործում՝ նպաստելով սովորողների տարածական մտածողության, դիտողականության և աշխարհի մասին համակարգված գիտելիքների ձևավորմանը։ Հայկական կրթական միջավայրի համար առանձնահատուկ նշանակություն ուներ աշխարհագրական տեղեկությունները մայրենի լեզվով ներկայացնելը, քանի որ դա միաժամանակ նպաստում էր ազգային ինքնագիտակցության և հայրենիքի վերաբերյալ գիտելիքների ամրապնդմանը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ դպրոցական կրթության, աշխարհագրության դասավանդման և Հայաստանի պատմական աշխարհագրության վերաբերյալ հայալեզու ուսումնական գրականության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նախատեսված է ազգային դպրոցների աշակերտներին աշխարհագրական և տիեզերագիտական նախնական գիտելիքներ հաղորդելու համար։ Այն ուսումնական բնույթի ձեռնարկ է, որի նպատակն է սովորողներին ծանոթացնել Երկիր մոլորակին, նրա դիրքին տիեզերքում, բնական միջավայրին և աշխարհագրական հիմնական հասկացություններին։ Աշխարհագրության դասավանդումը կարևոր նշանակություն ունի երեխաների աշխարհաճանաչողության ձևավորման գործում, քանի որ օգնում է հասկանալ Երկրի կառուցվածքը, ցամաքների ու ջրային տարածքների տեղաբաշխումը, բնակլիմայական տարբերությունները և մարդու ու բնության փոխհարաբերությունները։ Տիեզերագրության ներառումը ուսումնական նյութում ընդլայնում է այս գիտելիքները՝ ուշադրություն հրավիրելով երկնային մարմինների, Արեգակի, Լուսնի, աստղերի և Երկրի՝ որպես Արեգակնային համակարգի մասի վրա։ Նման դասագրքերը նպաստում էին դպրոցական կրթության բովանդակության հարստացմանը, դիտողականության և տարածական մտածողության զարգացմանը, ինչպես նաև բնության ու աշխարհի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ձևավորմանը։ Ազգային դպրոցների համար նախատեսված լինելը ընդգծում է հայերենով մատչելի կրթական գրականություն ստեղծելու և բնագիտական գիտելիքները մայրենի լեզվով տարածելու կարևորությունը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ դպրոցական կրթության, աշխարհագրության դասավանդման և հայալեզու բնագիտական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը ներկայացնում է քաղաքական աշխարհագրության վերաբերյալ ուսումնական նյութ՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին ծանոթացնել աշխարհի երկրների, պետությունների և տարածքների աշխարհագրական ու քաղաքական բաժանման հետ՝ հաշվի առնելով ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցած փոփոխությունները։ Այն կարևորում է աշխարհագրական գիտելիքների և քաղաքական իրադարձությունների փոխկապակցվածությունը՝ ցույց տալով, որ պետական սահմանները, տարածքային պատկանելությունը, վարչական բաժանումները և պետությունների փոխհարաբերությունները պատմականորեն փոփոխվող երևույթներ են։ Նման ձեռնարկները հնարավորություն են տվել ընթերցողներին ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տարբեր երկրների դիրքի, սահմանների, մայրաքաղաքների և քաղաքական կարգավիճակի մասին։ Աշխարհագրական տեղեկությունները քաղաքական փոփոխությունների համատեքստում ներկայացնելը կարևոր էր հատկապես այն ժամանակաշրջանում, երբ միջազգային հարաբերությունները, պատերազմները, դիվանագիտական համաձայնությունները և տարածքային վերաձևումները կարող էին փոխել աշխարհի քաղաքական քարտեզը։ Գիրքը կարող է ծառայել որպես աշխարհագրական կրթության օժանդակ նյութ՝ զարգացնելով տարածական մտածողությունը և տարբեր երկրների ու տարածաշրջանների վերաբերյալ գիտելիքները։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև 19-րդ դարի աշխարհագրական գիտելիքների տարածման, քաղաքական աշխարհագրության զարգացման և հայալեզու ուսումնական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։

Վեպը ֆրանսիացի գրող Ժյուլ Վեռնի հանրահայտ արկածային ստեղծագործության հայերեն հրատարակությունն է։ Այն պատմում է Ֆիլեաս Ֆոգի՝ աշխարհի շուրջը ութսուն օրում ճանապարհորդելու համարձակ գրազի մասին։ Իր հավատարիմ ուղեկից Պասպարտուի հետ նա ձեռնարկում է երկար ու բարդ ուղևորություն՝ անցնելով տարբեր երկրներով, մայրցամաքներով և ծովային ճանապարհներով։ Ճանապարհորդության ընթացքում հերոսները բախվում են ժամանակային սահմանափակումների, տրանսպորտային դժվարությունների, անսպասելի իրադարձությունների և բազմաթիվ փորձությունների, որոնք ստուգում են նրանց հնարամտությունը, վճռականությունն ու համբերությունը։ Ստեղծագործության կարևոր առանձնահատկություններից է արկածային սյուժեի համադրումը աշխարհագրական գիտելիքների, տարբեր ժողովուրդների կենցաղի և 19-րդ դարի տրանսպորտային միջոցների նկարագրության հետ։ Երկաթուղիների, շոգենավերի և հաղորդակցության նոր հնարավորությունների ներկայացմամբ վեպը պատկերում է արագ փոփոխվող աշխարհի ընկալումը։ Այն ընթերցողին ծանոթացնում է ճանապարհորդության, ժամանակի ճշգրիտ հաշվարկի, տեխնիկական առաջընթացի և մշակութային բազմազանության գաղափարներին։ Գիրքը կարևոր տեղ ունի համաշխարհային արկածային գրականության մեջ և հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև 19-րդ դարի հայերեն թարգմանական գրականության ու եվրոպական գրականության հայ ընթերցողին հասանելի դարձնելու պատմության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայ եկեղեցական ավանդության հիմնավորմանը՝ մասնավորապես Սուրբ Աստված խաչեցարի երգեցողության ծագման և առաքելական փոխանցման հարցին։ Այն անդրադառնում է եկեղեցական երգեցողության մեջ պահպանված ավանդույթների նշանակությանը և դրանց կապին քրիստոնեական պաշտամունքի ու ծիսական կյանքի հետ։ Առաքելական ավանդությունը կարևոր տեղ ունի եկեղեցու ինքնության և ծիսական ժառանգության ընկալման մեջ, քանի որ այն դիտարկվում է որպես վաղ քրիստոնեական համայնքներից փոխանցված հավատքի, ուսմունքի և պաշտամունքային սովորույթների պահպանման միջոց։ Այս համատեքստում երգեցողության պատմական հիմքերի քննությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու եկեղեցական երաժշտության շարունակականությանը, ծիսական երգերի կիրառությանը և դրանց հոգևոր նշանակությանը։ Հրապարակումը կարելի է դիտարկել որպես որոշակի եկեղեցական ավանդության պաշտպանությանն ու հիմնավորմանը միտված աստվածաբանական-պատմական ուսումնասիրություն, որտեղ կարևոր են ինչպես ավանդության հեղինակության, այնպես էլ դրա փոխանցման հարցերը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում Հայ եկեղեցու ծիսական պատմության, շարականագիտության, եկեղեցական երաժշտության և առաքելական ավանդության ուսումնասիրության համար՝ որպես 19-րդ դարի հայ կրոնական մտքի ու եկեղեցական ժառանգության պահպանմանն ուղղված գրավոր վկայություն։

Աշխատությունը նվիրված է կրոնական հավատքի հիմնավորման և դրա ճշմարտացիության օգտին ներկայացվող փաստարկների ու գաղափարների քննարկմանը։ Այն պատկանում է քրիստոնեական աստվածաբանական և ջատագովական գրականության շրջանակին, որի նպատակն է բանական դատողությունների, փիլիսոփայական մոտեցումների և կրոնական ուսմունքի դրույթների միջոցով բացատրել հավատի հիմքերը։ Նման երկերում սովորաբար քննության են առնվում Աստծո գոյության, աշխարհի արարման, աստվածային նախախնամության, հոգու անմահության, բարոյական օրենքի և մարդու հոգևոր կյանքի վերաբերյալ հարցեր։ Հավատքի և բանականության փոխհարաբերության դիտարկումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ծանոթանալու կրոնական համոզմունքների պաշտպանությանը ծառայող մտավոր ավանդույթներին և հասկանալու, թե ինչպես են աստվածաբանական գաղափարները հիմնավորվել փիլիսոփայական ու բարոյական դատողություններով։ Աշխատությունը կարող է դիտարկվել որպես կրոնական կրթության և հավատքի գիտակցված ընկալմանն ուղղված ձեռնարկ, որը նպաստում է քրիստոնեական աշխարհայացքի, աստվածաբանական մտածողության և կրոնական հարցերի շուրջ բանավիճելու կարողության զարգացմանը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում քրիստոնեական ջատագովության, կրոնական փիլիսոփայության և 19-րդ դարի հայերեն աստվածաբանական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։

Հրատարակության վերնագիրը հուշում է ընթերցողին կամ հասարակության տարբեր անդամներին ուղղված խոսքի բնույթ՝ ենթադրաբար նպատակ ունենալով ներկայացնել ընդհանուր նշանակություն ունեցող մտքեր, դիտարկումներ կամ ուղերձներ։ «Առ ամենեսին» ձևակերպումը կարող է արտահայտել հեղինակային դիմումի ընդգրկուն բնույթը՝ ուղղված ոչ թե առանձին անձի, այլ ավելի լայն հանրության։ Այդպիսի հրապարակումները 19-րդ դարի հայ գրական և հասարակական միջավայրում հաճախ ծառայել են գաղափարների տարածմանը, ընթերցողի ուշադրությունը հասարակական ու բարոյական հարցերի վրա հրավիրելուն և անձնական ու հանրային կյանքի վերաբերյալ մտորումներ առաջացնելուն։ Աշխատությունը կարելի է դիտարկել ժամանակաշրջանի հայալեզու գրավոր խոսքի և հանրային հաղորդակցության համատեքստում՝ հաշվի առնելով, որ նման կարճ հրատարակությունները կարող էին ունենալ խրատական, մտորումային կամ հրապարակախոսական ուղղվածություն։ Դրանց արժեքը պայմանավորված է նաև լեզվական ու ոճական առանձնահատկություններով, որոնք արտացոլում են ժամանակի գրական լեզուն և հասարակության հետ հաղորդակցվելու ձևերը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ գրականության, հասարակական մտքի և տպագիր խոսքի զարգացման ուսումնասիրության համար՝ որպես իր ժամանակի ընթերցողական միջավայրին ուղղված հրատարակություն։

Ժողովածուն ներկայացնում է Նոր Նախիջևանի հայ համայնքի ժողովրդական բանավոր ժառանգության կարևոր նմուշներ՝ ընդգրկելով առածներ, ասացվածքներ և զրույցներ։ Այս նյութերը ձևավորվել և փոխանցվել են սերնդեսերունդ՝ արտացոլելով համայնքի կենսափորձը, աշխարհայացքը, բարոյական պատկերացումները, կենցաղը և հասարակական հարաբերությունները։ Առածներն ու ասացվածքները ժողովրդական իմաստության խտացված արտահայտություններ են, որոնց միջոցով փոխանցվում են կյանքի վերաբերյալ դիտարկումներ, խրատներ և գնահատականներ։ Դրանք կարող են անդրադառնալ ընտանիքին, աշխատանքին, ընկերությանը, ազնվությանը, մարդկային բնավորությանը, փոխօգնությանը և առօրյա կյանքի տարբեր իրավիճակներին։ Զրույցները լրացնում են այս պատկերը՝ պահպանելով համայնքում տարածված պատմությունները, հիշողությունները, հումորը և ավանդական պատկերացումները։ Ժողովածուի առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է նրա տեղային բնույթով․ այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Նոր Նախիջևանի հայերի լեզվական առանձնահատկությունները, խոսքի դարձվածքները, ժողովրդական մտածողությունն ու մշակութային ինքնությունը։ Հավաքված բանահյուսական նյութերը կարևոր աղբյուր են հայ ժողովրդական բանահյուսության, ազգագրության և սփյուռքահայ համայնքների պատմամշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Դրանք նպաստում են նաև բանավոր ավանդույթների պահպանմանն ու հետագա սերունդներին փոխանցմանը:

Ժողովածուն պատկանում է առակագրական գրականության ժանրին, որի միջոցով գեղարվեստական պատումները միավորվում են խրատական և բարոյադաստիարակչական նպատակների հետ։ Առակներին բնորոշ է կյանքի տարբեր իրավիճակների ներկայացումը պարզ, պատկերավոր և հաճախ խորհրդանշական պատմությունների միջոցով։ Կերպարների գործողությունների, փոխհարաբերությունների և դրանց հետևանքների պատկերումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մարդկային բնավորության առանձնահատկությունները, հասարակական հարաբերությունների բարդությունները և բարոյական ընտրության նշանակությունը։ Այս ժանրի ստեղծագործություններում հաճախ քննարկվում են ազնվության, արդարության, խոհեմության, աշխատասիրության, համեստության, բարության և պատասխանատվության գաղափարները, ինչպես նաև քննադատվում են ագահությունը, խաբեությունը, մեծամտությունն ու անարդարությունը։ Առակի սեղմ կառուցվածքը, դիպուկ արտահայտությունները և եզրափակիչ խրատը նպաստում են հիմնական գաղափարի հեշտ ընկալմանն ու մտապահմանը։ Նման ժողովածուները կարևոր դեր են ունեցել ընթերցանության մշակույթի տարածման և բարոյական արժեքների փոխանցման գործում՝ հատկապես կրթական ու ընտանեկան միջավայրում։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայալեզու գեղարվեստական և դաստիարակչական գրականության ուսումնասիրության համար՝ որպես առակագրության ավանդույթի պահպանման և տարածմանն առնչվող հրատարակություն։

Ժողովածուն ընդգրկում է հին հունական առակագրության ավանդույթի նշանավոր ներկայացուցիչ Եզոպոսին վերագրվող առակները, որոնք համաշխարհային գրականության մեջ պահպանել են իրենց նշանակությունը դարերի ընթացքում։ Դրանցում կենդանիների, մարդկանց և երևակայական կերպարների միջոցով ներկայացվում են մարդկային բնավորության տարբեր գծերը, հասարակական հարաբերությունները, կյանքի հակասություններն ու առօրյա իրավիճակները։ Առակների առանձնահատկությունն այն է, որ պարզ, սեղմ և պատկերավոր պատմությունների միջոցով փոխանցվում են խորքային մտքեր ու բարոյական խրատներ։ Դրանք անդրադառնում են ազնվությանը, խոհեմությանը, արդարությանը, աշխատասիրությանը, չափավորությանը, խորամանկությանը, ագահությանը, հպարտությանը և մարդկային այլ հատկանիշներին՝ ընթերցողին մղելով գնահատելու կերպարների վարքն ու դրա հետևանքները։ Կենդանիների խորհրդանշական կերպարները հնարավորություն են տալիս մարդկային թուլություններն ու արժանիքները ներկայացնել մատչելի և հիշվող ձևով։ Եզոպոսյան առակների կարևորությունը պայմանավորված է նաև դրանց համընդհանուր բնույթով․ արծարծվող խնդիրները հասկանալի են տարբեր ժամանակաշրջանների և մշակույթների մարդկանց համար։ Ժողովածուն արժեքավոր է համաշխարհային առակագրության, հին հունական գրականության և հայերեն թարգմանական գրականության ուսումնասիրության տեսանկյունից, ինչպես նաև կարող է ծառայել երեխաների ու պատանիների բարոյական դաստիարակության և ընթերցանության զարգացմանը։

Ժողովածուն ներկայացնում է հայ միջնադարյան գրականության նշանավոր ներկայացուցիչ Մխիթար Գոշի առակագրական ժառանգությունը, որն առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում հայ գեղարվեստական և խրատական գրականության պատմության մեջ։ Նրա առակներում կենդանիների, մարդկանց և այլ կերպարների միջոցով բացահայտվում են մարդկային բնավորության առանձնահատկությունները, հասարակական հարաբերությունները, բարու և չարի հակադրությունը, արդարության, խոհեմության ու պատասխանատվության նշանակությունը։ Պատմությունները հաճախ ունեն խորհրդանշական բնույթ․ կերպարների գործողություններն ու փոխհարաբերությունները ներկայացնում են մարդկային կյանքի տարբեր իրավիճակներ և ընթերցողին հնարավորություն տալիս դրանցից հետևություններ անելու։ Հեղինակի ստեղծագործություններին բնորոշ են սեղմ պատումը, պատկերավոր արտահայտությունը, դիպուկ դիտարկումները և բարոյական եզրահանգումները։ Առակների միջոցով արծարծվում են նաև իշխանության, հասարակական կարգի, մարդկային թուլությունների, փոխադարձ վստահության և արդար դատողության հարցեր։ Մխիթար Գոշի առակագրությունը կարևոր է ոչ միայն իր գեղարվեստական արժեքով, այլև միջնադարյան հայ հասարակության մտածողության, արժեքային պատկերացումների և աշխարհայացքի ուսումնասիրության համար։ Ժողովածուն հնարավորություն է տալիս ճանաչելու հայ առակագրության հարուստ ավանդույթը և հասկանալու, թե ինչպես է գրական պատումը ծառայել բարոյական ու հասարակական գաղափարների փոխանցմանը։

Ժողովածուն ներառում է ֆրանսիացի գրող և մտածող Ֆրանսուա Ֆենելոնի առակները, որոնք համադրում են գեղարվեստական պատումը, կյանքի դիտարկումները և բարոյական խրատը։ Ֆենելոնի առակագրական ստեղծագործություններում կենդանիների, մարդկանց և տարբեր երևակայական կերպարների միջոցով ներկայացվում են մարդկային բնավորության գծերը, վարքի դրսևորումները և հասարակական հարաբերությունները։ Առակների հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ պարզ ու պատկերավոր պատմությունների միջոցով ընթերցողին մղում են խորհելու ազնվության, չափավորության, արդարության, համեստության, բարության և խոհեմության մասին։ Գեղարվեստական պատումի և դաստիարակչական նպատակի համադրությունը ստեղծագործությունները դարձնում է մատչելի տարբեր տարիքի ընթերցողների համար, հատկապես երեխաների և պատանիների, որոնց համար առակները կարող են ծառայել որպես բարոյական արժեքների ընկալման միջոց։ Ֆենելոնի գրական ժառանգությունը կարևոր տեղ ունի ֆրանսիական լուսավորական և դասական գրականության պատմության մեջ, իսկ նրա ստեղծագործությունների հայերեն տարածումը նպաստել է եվրոպական գրական ու դաստիարակչական գաղափարների հասանելիությանը հայ ընթերցողին։ Ժողովածուն հետաքրքրություն է ներկայացնում թարգմանական գրականության, առակագրության զարգացման և 19-րդ դարի հայ կրթական ու բարոյադաստիարակչական մտածողության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը ներկայացնում է առաջարկությունների և հասարակական նախաձեռնությունների բնույթ ունեցող հրապարակում՝ ուղղված Ակնայի նորաստեղծ նահապետական ընկերությանը։ Վերնագրից կարելի է ենթադրել, որ դրա հիմնական նպատակը ընկերության գործունեության կազմակերպման, համայնքային կյանքի կարգավորման և ազգային ավանդույթների պահպանմանն առնչվող հարցերի քննարկումն է։ Նահապետական ընկերությունների գործունեությունը կապված էր համայնքային համախմբման, ավանդական արժեքների պահպանման, հասարակական փոխօգնության և ազգային ինքնության ամրապնդման գաղափարների հետ։ Նման կառույցները կարևոր դեր կարող էին ունենալ համայնքի անդամների միջև համագործակցության զարգացման, ընդհանուր խնդիրների բարձրաձայնման և տեղական հասարակական կյանքի կազմակերպման գործում։ Հրապարակումը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ հասարակական կազմակերպությունների պատմության տեսանկյունից՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին տարբեր համայնքներում ձևավորվում համատեղ գործունեության նախաձեռնություններ և քննարկվում դրանց նպատակներն ու գործելակերպը։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է Ակնայի հայ համայնքի պատմության, հասարակական հարաբերությունների և ազգային կյանքի ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով դիտարկելու ավանդական համայնքային կառույցների դերն ու նշանակությունը ժամանակի հայ հասարակական միջավայրում։