Готовые материалы

Աշխատությունը նվիրված է աշխատավարձի և համախառն ներքին արդյունքի միջև գոյություն ունեցող տնտեսական փոխկապվածությունների, փոխադարձ ազդեցության մեխանիզմների և դրանց ձևավորման հիմնական գործոնների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում աշխատանքի վարձատրության մակարդակի, աշխատանքի արտադրողականության, զբաղվածության, ազգային եկամտի ձևավորման և տնտեսական աճի միջև հարաբերություններն են։ Քննվում է աշխատավարձը մի կողմից որպես բնակչության եկամուտների և սպառողական պահանջարկի կարևոր աղբյուր, իսկ մյուս կողմից՝ որպես կազմակերպությունների արտադրական ծախսերի և տնտեսությունում ստեղծված ավելացված արժեքի բաշխման բաղադրիչ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե տնտեսական աճն ինչ պայմաններում կարող է նպաստել իրական աշխատավարձերի բարձրացմանը, և հակադարձորեն՝ աշխատանքի վարձատրության փոփոխություններն ինչպես կարող են կապված լինել սպառման, խնայողությունների, ներդրումների, արտադրության ծավալների և ընդհանուր տնտեսական ակտիվության հետ։ Ուսումնասիրվում է աշխատանքի արտադրողականության նշանակությունը՝ որպես աշխատավարձի և տնտեսական արդյունքի երկարաժամկետ փոխհարաբերությունները բնութագրող կարևոր գործոն։ Կարևորվում է անվանական և իրական աշխատավարձերի տարբերակումը, քանի որ գնաճային գործընթացները կարող են էականորեն փոփոխել աշխատողների իրական գնողունակությունը՝ նույնիսկ անվանական եկամուտների աճի պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև աշխատավարձի բաժինը համախառն եկամուտներում, եկամուտների բաշխման առանձնահատկությունները, աշխատաշուկայի կառուցվածքը, գործազրկությունը, նվազագույն աշխատավարձի քաղաքականությունը և պետական հատվածում աշխատանքի վարձատրության ազդեցությունը։ Տնտեսաչափական և վիճակագրական մոտեցումների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ցուցանիշների ժամանակային փոփոխությունները, դրանց միջև կապերի ուղղությունն ու ուժգնությունը և տնտեսական տարբեր գործոնների հնարավոր ազդեցությունը։ Միաժամանակ կարևորվում է պատճառահետևանքային կապերի զգուշավոր գնահատումը, քանի որ աշխատավարձի և տնտեսական արդյունքի շարժը կարող է պայմանավորված լինել բազմաթիվ ընդհանուր մակրոտնտեսական գործոններով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մակրոտնտեսագիտության, աշխատանքի տնտեսագիտության և տնտեսական վիճակագրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով առավել ամբողջական պատկերացում ձևավորել աշխատանքի վարձատրության, արտադրողականության, բնակչության եկամուտների և տնտեսական աճի փոխազդեցության վերաբերյալ։

Աշխատությունը նվիրված է Մոլիերի դրամատուրգիական ժառանգության ընդունելության, բեմականացման և մեկնաբանության պատմությանը հայկական թատրոնում՝ ընդգրկելով ավելի քան մեկ դար տևող ժամանակաշրջան։ Հետազոտության կենտրոնում ֆրանսիացի դրամատուրգի կատակերգությունների մուտքն է հայկական մշակութային միջավայր, դրանց թարգմանական և բեմական յուրացումը, ինչպես նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում ստեղծագործությունների նկատմամբ ձևավորված գեղարվեստական վերաբերմունքը։ Ուսումնասիրվում են առաջին ներկայացումների և թատերական նախաձեռնությունների հետ կապված նյութերը, հետագա բեմադրությունների զարգացումը, դերասանական մեկնաբանությունները, ռեժիսորական մոտեցումները և հանդիսատեսի ու թատերական քննադատության արձագանքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե ինչպես են ֆրանսիական դասական կատակերգության կերպարները, սոցիալական երգիծանքը, բնավորությունների կառուցման սկզբունքները և կատակերգական իրավիճակները հարմարեցվել հայկական բեմի գեղարվեստական ավանդույթներին ու տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակական միջավայրին։ Կարևոր ուղղություն է թարգմանությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրամատիկական երկի բեմական կյանքը մեծապես պայմանավորված է երկխոսությունների, հումորի, խոսքային խաղերի և կերպարների լեզվական առանձնահատկությունների հայերեն փոխանցմամբ։ Դիտարկվում է նաև Մոլիերի ստեղծագործությունների ազդեցությունը հայկական դերասանական արվեստի և կատակերգական խաղաոճի զարգացման վրա՝ բացահայտելով, թե ինչպես են տարբեր դերասանական սերունդներ մեկնաբանել նրա հայտնի կերպարները։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել պրոֆեսիոնալ և այլ թատերական միջավայրերում իրականացված բեմադրությունների պատմությունը, ներկայացումների գեղարվեստական ձևավորման առանձնահատկությունները և ռեժիսորական հայեցակարգերի փոփոխությունները։ Ժամանակագրական լայն ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու, թե ինչպես է փոխվել դասական դրամատուրգիայի ընկալումը հայկական թատրոնի զարգացման տարբեր փուլերում և ինչպես են նույն ստեղծագործությունները նոր հասարակական ու գեղագիտական պայմաններում ստացել տարբեր շեշտադրումներ։ Միաժամանակ ներկայացվում են հայ-ֆրանսիական մշակութային կապերի կարևոր դրսևորումներ՝ թարգմանության և թատրոնի միջոցով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատությունը համադրում է թատերագիտության, գրականագիտության, թարգմանության պատմության և մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ բացահայտելով Մոլիերի դրամատուրգիայի նշանակությունը հայկական բեմարվեստի պատմության և կատակերգական ավանդույթի զարգացման համատեքստում։

Աշխատությունը նվիրված է Արարատյան դաշտավայրին բնորոշ կենսաբանական ծագման արժեքավոր գունանյութի առանձնացման և դրա բաղադրության քրոմատոգրաֆիական հետազոտության գիտական խնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում բնական ներկանյութի քիմիական բնույթի, բաղադրիչային կազմի և ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունն է՝ համապատասխան անալիտիկ մեթոդների կիրառմամբ։ Քննվում է կենսաբանական հումքում առկա գունավոր միացությունների առանձնացման ընդհանուր սկզբունքները, դրանց մաքրության գնահատումը և խառնուրդներից տարբերակման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քրոմատոգրաֆիական վերլուծությանը՝ որպես բարդ բնական խառնուրդների բաղադրիչները տարանջատելու, հայտնաբերելու և համեմատականորեն բնութագրելու արդյունավետ անալիտիկ մոտեցման։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր նշանակություն կարող է ունենալ տարբեր գունավոր բաղադրիչների քրոմատոգրաֆիական վարքի գնահատումը, հիմնական և ուղեկցող միացությունների տարբերակումը, ինչպես նաև ստացված տվյալների հիման վրա բնական ներկանյութի բաղադրության վերաբերյալ առավել ամբողջական պատկերացման ձևավորումը։ Քննարկվում են նաև գունանյութերի կայունության, պահպանման պայմանների նկատմամբ զգայունության և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների հետ կապված հարցեր, որոնք կարևոր են ինչպես գիտական հետազոտությունների, այնպես էլ պատմական նյութերի և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Բնական կարմիր ներկանյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատել ժամանակակից անալիտիկ քիմիայի և հայկական ավանդական նյութական մշակույթի միջև, քանի որ նման գունանյութերը պատմականորեն հետաքրքրություն են ներկայացրել ներկարարության, ձեռագրերի, գործվածքների և արվեստի այլ ոլորտների ուսումնասիրության համար։ Քրոմատոգրաֆիական տվյալները կարող են կիրառվել նաև բնական ներկանյութի նույնականացման, տարբեր ծագում ունեցող գունանյութերի համեմատության և պատմական նմուշներում համապատասխան նյութերի հայտնաբերման գիտական խնդիրներում։ Միաժամանակ կենսաբանական աղբյուրի առանձնահատուկ բնույթը կարևորում է բնական պաշարների պահպանության և հետազոտական նյութի պատասխանատու օգտագործման հարցերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բնական միացությունների քիմիայի, անալիտիկ քիմիայի, քրոմատոգրաֆիայի և կենսաբանական ծագման գունանյութերի ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպաստելով հայկական բնական ներկանյութերի կազմի և հատկությունների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։

Աշխատությունը նվիրված է գյուղատնտեսական կոոպերացիայի տնտեսական էության, ձևավորման նախադրյալների և զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը շուկայական հարաբերությունների անցման պայմաններում։ Հետազոտության առանցքում գյուղատնտեսական արտադրողների կամավոր համագործակցության այն ձևերն են, որոնք հնարավորություն են տալիս համատեղ օգտագործել արտադրական ռեսուրսները, կազմակերպել մատակարարումը, վերամշակումը, պահեստավորումը, իրացումը և այլ տնտեսական գործընթացներ՝ պահպանելով մասնակիցների տնտեսական ինքնուրույնությունը։ Քննվում է կոոպերացիայի դերը մասնատված գյուղատնտեսական արտադրության պայմաններում, երբ առանձին տնտեսությունները կարող են ունենալ սահմանափակ ֆինանսական, տեխնիկական, տեղեկատվական և շուկայական հնարավորություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում անցումային տնտեսությանը բնորոշ ինստիտուցիոնալ փոփոխություններին, սեփականության հարաբերությունների վերափոխմանը, գյուղատնտեսական կազմակերպությունների նոր ձևերի առաջացմանը և շուկայական ենթակառուցվածքների ձևավորմանը։ Վերլուծվում են արտադրական, սպասարկող, մատակարարման, վերամշակման, վարկային և իրացման կոոպերացիայի հնարավոր գործառույթները, ինչպես նաև դրանց նշանակությունը գյուղացիական տնտեսությունների տնտեսական դիրքի ամրապնդման համար։ Կարևորվում է կոոպերատիվ կառավարման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը՝ անդամների մասնակցության, ընդհանուր տնտեսական շահերի, պատասխանատվության, եկամուտների բաշխման և կառավարման ժողովրդավարական սկզբունքների տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննարկվել նաև կոոպերացիայի զարգացմանը խոչընդոտող գործոնները՝ ֆինանսական միջոցների սահմանափակությունը, կազմակերպական փորձի պակասը, փոխադարձ վստահության խնդիրները, համապատասխան ենթակառուցվածքների թերզարգացածությունը և տնտեսական միջավայրի անկայունությունը։ Միաժամանակ դիտարկվում է պետական քաղաքականության և իրավական կարգավորման նշանակությունը կոոպերատիվ շարժման համար բարենպաստ պայմանների ձևավորման գործում։ Գյուղատնտեսական կոոպերացիան ներկայացվում է նաև որպես արտադրողների շուկայական հնարավորությունների ընդլայնման, գործարքային ծախսերի նվազեցման, տեխնիկական միջոցների համատեղ օգտագործման և արտադրանքի իրացման կազմակերպման արդյունավետության բարձրացման հնարավոր մեխանիզմ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կոոպերատիվների և գյուղատնտեսական արտադրանքի արժեշղթայի մյուս մասնակիցների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության և կազմակերպական կառավարման մոտեցումները՝ բացահայտելով գյուղատնտեսական կոոպերացիայի հնարավոր դերը անցումային տնտեսական համակարգում գյուղատնտեսության արդյունավետության, արտադրողների համագործակցության և գյուղական տնտեսության կայուն զարգացման ապահովման գործում։

Աշխատությունը նվիրված է 1920–1930-ական թվականներին սփյուռքահայ հասարակական-քաղաքական մտքում Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատման վերաբերյալ ձևավորված գնահատականների, մեկնաբանությունների և գաղափարական դիրքորոշումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր քաղաքական հոսանքների, կուսակցական շրջանակների, հասարակական գործիչների, մտավորականների և սփյուռքահայ մամուլի կողմից արտահայտված մոտեցումների համադրումն է՝ նպատակ ունենալով բացահայտել տվյալ պատմական իրադարձության ընկալման բազմազանությունը հայկական սփյուռքում։ Քննվում է, թե ինչպես էին քաղաքական և գաղափարական տարբեր դիրքերից մեկնաբանվում Հայաստանի Հանրապետության գոյության ավարտը, իշխանափոխության գործընթացը, նոր պետական համակարգի ձևավորումը և Խորհրդային Հայաստանի հետ հետագա հարաբերությունների խնդիրը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ սփյուռքահայ հասարակական-քաղաքական շրջանակների գնահատականները միատարր չէին և պայմանավորված էին ինչպես գաղափարական ու կուսակցական տարբերություններով, այնպես էլ համայնքների քաղաքական միջավայրով, պատմական փորձով և Հայաստանի ապագայի վերաբերյալ պատկերացումներով։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սփյուռքահայ մամուլի, հրապարակախոսության, հուշագրությունների, քաղաքական փաստաթղթերի և հասարակական գործիչների աշխատությունների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել ժամանակաշրջանի բանավեճերի հիմնական թեմաներն ու փաստարկները։ Վերլուծվում են նաև խորհրդային պետականության, ազգային ինքնիշխանության, Հայաստանի անվտանգության, հայրենիք–սփյուռք հարաբերությունների և ազգային քաղաքական հեռանկարների վերաբերյալ ձևավորված պատկերացումները։ Կարևորվում է տարբեր քաղաքական ուժերի գնահատականների համեմատությունը՝ ցույց տալու համար, թե նույն իրադարձություններն ինչպես էին ստանում տարբեր մեկնաբանություններ՝ կախված հեղինակների քաղաքական հայացքներից և գաղափարական նախադրյալներից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ժամանակի ընթացքում դիրքորոշումների հնարավոր փոփոխություններին՝ պայմանավորված Խորհրդային Հայաստանում տեղի ունեցող քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական գործընթացների վերաբերյալ սփյուռքում տարածվող տեղեկություններով։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն Հայաստանի խորհրդայնացման վերաբերյալ պատմական գնահատականները, այլև միջպատերազմյան շրջանի սփյուռքահայ քաղաքական մշակույթը, գաղափարական հակասությունները և հայրենիքի քաղաքական զարգացման վերաբերյալ ձևավորված տարբեր պատկերացումները՝ դրանք դիտարկելով իրենց պատմական և հասարակական համատեքստում։

Աշխատությունը նվիրված է Ուիլյամ Սարոյանի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը միջմշակութային խոսույթի և գեղարվեստական տեքստի լեզվաճանաչողական կառուցվածքի տեսանկյունից։ Հետազոտության կենտրոնում հեղինակի գեղարվեստական աշխարհում տարբեր մշակութային համակարգերի փոխներթափանցման, ազգային ինքնության, մշակութային հիշողության և լեզվական աշխարհընկալման արտահայտման առանձնահատկություններն են։ Սարոյանի ստեղծագործությունը դիտարկվում է որպես բազմաշերտ հաղորդակցական տարածություն, որտեղ հայկական մշակութային ավանդույթները, ներգաղթյալների փորձառությունը և ամերիկյան սոցիալ-մշակութային միջավայրը ձևավորում են փոխկապակցված իմաստային համակարգ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն լեզվական միջոցներին, որոնց օգնությամբ գեղարվեստական տեքստում կառուցվում են կերպարների աշխարհընկալումը, արժեքային պատկերացումները, ազգային ու անհատական ինքնությունը և մշակութային պատկանելության զգացումը։ Լեզվաճանաչողական մոտեցման շրջանակում ուսումնասիրվում են հասկացույթները, պատկերային և փոխաբերական կառուցվածքները, իմաստային կապերը, հեղինակային խոսքը, կերպարների լեզվական վարքագիծը և տեքստի կազմակերպման այլ տարրեր՝ որպես գեղարվեստական աշխարհի ճանաչողական մոդելի բաղադրիչներ։ Միջմշակութային տեսանկյունից կարևորվում է տարբեր մշակույթների արժեքների, մտածողության ձևերի և հաղորդակցական ավանդույթների հանդիպումը, դրանց փոխադարձ ազդեցությունն ու գեղարվեստական վերաիմաստավորումը։ Քննվում է նաև ընտանիքի, հայրենիքի, հիշողության, օտարության, մարդկային փոխհարաբերությունների և պատկանելության գաղափարների նշանակությունը՝ որպես հեղինակի աշխարհապատկերը կազմակերպող կարևոր իմաստային առանցքներ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես կարող են ազգային մշակույթի տարրերը պահպանվել, փոփոխվել կամ նոր իմաստներ ձեռք բերել այլ լեզվամշակութային միջավայրում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գեղարվեստական տեքստի լեզվի և հեղինակի մշակութային փորձառության փոխհարաբերությունը, քանի որ լեզվական ընտրությունները հանդես են գալիս ոչ միայն որպես ոճական միջոցներ, այլև որպես մշակութային գիտելիքի և մտածողության արտահայտման գործիքներ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ճանաչողական լեզվաբանության, տեքստի լեզվաբանության, գրականագիտության և միջմշակութային հաղորդակցության մեթոդաբանական մոտեցումները՝ նպաստելով Սարոյանի ստեղծագործական աշխարհի լեզվական, ճանաչողական և մշակութային առանձնահատկությունների բազմակողմանի մեկնաբանությանը։

Հրատարակությունը մատենագիտական բնույթի տեղեկատու աշխատություն է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված ձևով ներկայացնել հայկական տպագիր արտադրանքի վերաբերյալ տվյալները և ստեղծել համապատասխան ժամանակաշրջանի հրատարակչական գործունեությունն արտացոլող տեղեկատվական շտեմարան։ Այն կարող է ընդգրկել գրքերի, գրքույկների, պարբերականների, գիտական աշխատությունների, ուսումնական հրատարակությունների, գրական-գեղարվեստական ստեղծագործությունների և այլ տպագիր նյութերի մատենագիտական նկարագրություններ՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին արագ կողմնորոշվել հրատարակված գրականության բազմազանության մեջ։ Նյութերը սովորաբար կազմակերպվում են որոշակի դասակարգման և մատենագիտական նկարագրության սկզբունքներով, որոնց միջոցով հնարավոր է տեղեկություններ ստանալ հեղինակների, հրատարակությունների բովանդակային ուղղվածության, հրատարակչական կազմակերպությունների և տպագիր ժառանգության ընդհանուր կառուցվածքի վերաբերյալ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նման ցանկերի տեղեկատվական և փաստագրական գործառույթը, քանի որ դրանք ոչ միայն սպասարկում են ընթացիկ գրականության որոնումը, այլև ժամանակի ընթացքում վերածվում են պատմամատենագիտական արժեքավոր սկզբնաղբյուրների։ Դրանց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել հայկական գրահրատարակչության զարգացման միտումները, տարբեր գիտակարգերի և թեմատիկ ուղղությունների ներկայացվածությունը, հեղինակային շրջանակը և ընթերցողական պահանջներին համապատասխան հրատարակությունների ձևավորումը։ Մատենագիտական գրանցումների համակարգվածությունը նպաստում է նաև գրադարանային ֆոնդերի համալրմանը, գրականության հաշվառմանը, տեղեկատվական սպասարկմանը և հետազոտողների աղբյուրագիտական աշխատանքին։ Կարևոր է նաև հրատարակության դերը ազգային տպագիր ժառանգության պահպանման և ուսումնասիրության գործում, քանի որ մեկտեղված մատենագիտական տվյալները հնարավորություն են տալիս վերականգնելու տարբեր ժամանակաշրջանների հրատարակչական պատկերը և հետևելու հայկական գրքի զարգացման շարունակականությանը։ Այն օգտակար կարող է լինել գրադարանագետների, մատենագետների, գրականագետների, պատմաբանների, մշակույթի ուսումնասիրողների և այլ մասնագետների համար։ Ընդհանուր առմամբ նման աշխատությունը միավորում է հաշվառման, որոնման, տեղեկատվական և պատմական գործառույթները՝ նպաստելով հայկական տպագիր արտադրանքի ամբողջական ներկայացմանը, ազգային մատենագիտության զարգացմանը և գրավոր մշակութային ժառանգության վերաբերյալ տեղեկատվության պահպանմանն ու հասանելիությանը։

Աշխատությունը նվիրված է կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների ազդեցության ուսումնասիրությանը բջջային կուլտուրաներում ձևավորվող իմունային հարմարվողական պատասխանի առաջացման և կարգավորման գործընթացների վրա։ Հետազոտության առանցքում բջիջների՝ արտաքին կենսաքիմիական ազդակներին արձագանքելու, պաշտպանական մեխանիզմներ ակտիվացնելու և փոփոխվող պայմաններին հարմարվելու առանձնահատկություններն են։ Քննվում են կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի և բջջային կարգավորիչ համակարգերի փոխազդեցությունները, ինչպես նաև դրանց հնարավոր ազդեցությունը իմունային պատասխանի հետ կապված ներբջջային ազդանշանային գործընթացների, գեների ակտիվության և ֆունկցիոնալ փոփոխությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով տարբեր բնույթի միացությունները կարող են փոփոխել բջիջների ակտիվացման աստիճանը, ազդել պաշտպանական արձագանքի ինտենսիվության և տևողության վրա կամ նպաստել հարմարվողական վիճակի ձևավորմանը։ Բջջային կուլտուրաների կիրառումը դիտարկվում է որպես վերահսկելի փորձարարական մոդել, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու առանձին կենսաբանական գործոնների ազդեցությունը և գնահատելու բջիջների արձագանքի փոփոխությունները տարբեր պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել բջջային կենսունակության, նյութափոխանակային ակտիվության, ազդանշանային մոլեկուլների, ցիտոկինային պատասխանի և իմունային կարգավորման հետ կապված այլ կենսաբանական ցուցանիշների փոփոխությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ակտիվացնող և կարգավորող ազդեցությունների տարբերակումը, քանի որ իմունային պատասխանի արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն դրա ուժգնությամբ, այլև հավասարակշռված վերահսկմամբ։ Ուսումնասիրվում է նաև տարբեր բջջային համակարգերի արձագանքների համեմատության նշանակությունը՝ կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների հնարավոր ազդեցության ընդհանուր և առանձնահատուկ օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։ Ստացված տվյալների վերլուծությունը կարող է նպաստել բջջային հարմարվողականության, իմունային կարգավորման և կենսաբանական ակտիվ նյութերի փոխազդեցությունների վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է իմունաբանության, բջջային կենսաբանության, կենսաքիմիայի և փորձարարական կենսաբժշկության մոտեցումները՝ ուղղված իմունային պատասխանի առաջացման ու վերահսկման հիմքում ընկած բջջային և մոլեկուլային գործընթացների առավել ամբողջական բնութագրմանը։

Աշխատությունը նվիրված է ջրամբարային հիդրոհանգույցների շահագործման տեխնիկական և տնտեսական արդյունավետության գնահատման ու բարձրացման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ կոնկրետ ջրատնտեսական համակարգի օրինակով։ Հետազոտության առանցքում հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների տեխնիկական վիճակի, ջրային ռեսուրսների կուտակման և բաշխման կազմակերպման, շահագործման ծախսերի, կառավարման մեխանիզմների և համակարգի ընդհանուր արդյունավետության փոխկապակցված վերլուծությունն է։ Քննվում են ջրամբարի և դրա հետ կապված հիմնական կառուցվածքների գործառնական նշանակությունը, դրանց հուսալիության ապահովման խնդիրները, ինչպես նաև երկարատև շահագործման ընթացքում առաջացող տեխնիկական և տնտեսական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ջրային պաշարների արդյունավետ օգտագործմանը, ջրի կորուստների նվազեցման հնարավորություններին, ոռոգման պահանջարկի և հասանելի ջրային ռեսուրսների համապատասխանեցմանը, ինչպես նաև ջրամբարի աշխատանքային ռեժիմների կատարելագործմանը։ Տեխնիկական ցուցանիշների գնահատման շրջանակում կարող են դիտարկվել կառուցվածքների վիճակը, ջրամբարի օգտակար ծավալի օգտագործումը, ջրատար և կարգավորող համակարգերի աշխատանքը, հուսալիությունը և սպասարկման պահանջները։ Տնտեսական տեսանկյունից ուսումնասիրվում են շահագործման ու պահպանման ծախսերը, վերականգնման և արդիականացման միջոցառումների նպատակահարմարությունը, ներդրումային պահանջները և իրականացվող միջոցառումների հնարավոր տնտեսական արդյունքները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տեխնիկական լուծումների տնտեսական գնահատումը, որը հնարավորություն է տալիս համեմատելու տարբեր բարելավումների ծախսերն ու ակնկալվող արդյունքները և ընտրելու ռեսուրսների օգտագործման առավել հիմնավորված տարբերակներ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ջրամբարի կառավարման տեղեկատվական ապահովմանը, մշտադիտարկման նշանակությանը և տեխնիկական վիճակի վերաբերյալ տվյալների օգտագործմանը կառավարչական որոշումների ընդունման գործընթացում։ Համակարգի արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները կարող են կապվել ենթակառուցվածքների արդիականացման, տեխնիկական սպասարկման բարելավման, ջրի հաշվառման և կառավարման կատարելագործման, շահագործման ծախսերի օպտիմալացման և ջրային ռեսուրսների ավելի արդյունավետ բաշխման հետ։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է հիդրոտեխնիկայի, ջրային տնտեսության, տեխնիկատնտեսական վերլուծության և կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել ջրամբարային հիդրոհանգույցների անվտանգ, հուսալի և տնտեսապես արդյունավետ շահագործման կատարելագործման ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է Արարատյան դաշտի բնակլիմայական պայմաններում սոյայի տարբեր սորտերի կենսաբանական և տնտեսական հատկանիշների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ գարնանային և ամառային ցանքի պայմաններում։ Հետազոտության առանցքում բույսերի աճի ու զարգացման առանձնահատկությունների, վեգետացիոն շրջանի տևողության, բերքատվության ձևավորման և շրջակա միջավայրի պայմաններին հարմարվողականության գնահատումն է։ Քննվում է ցանքի ժամկետի ազդեցությունը սերմերի ծլման, բույսերի զարգացման փուլերի ընթացքի, հասունացման ժամկետների և արտադրական նշանակություն ունեցող հատկանիշների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր սորտերի արձագանքին Արարատյան դաշտին բնորոշ ջերմային ռեժիմի, խոնավության պայմանների և վեգետացիոն շրջանի առանձնահատկությունների նկատմամբ՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու դրանց կենսաբանական պահանջների և տեղական ագրոէկոլոգիական պայմանների համապատասխանությունը։ Ուսումնասիրվում են բույսերի ձևաբանական հատկանիշները, աճի ինտենսիվությունը, զարգացման հիմնական փուլերի տևողությունը, հատիկի ձևավորումը և հասունացումը։ Տնտեսական գնահատման շրջանակում ուշադրություն է դարձվում բերքատվությանը, բերքի կառուցվածքային բաղադրիչներին, սերմերի որակական ցուցանիշներին և տարբեր սորտերի արտադրական արդյունավետությանը։ Գարնանային և ամառային ցանքերի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու միևնույն սորտերի վարքագիծը տարբեր ջերմային և լուսային պայմաններում, ինչպես նաև պարզելու երկրորդ ցանքի կամ հողատարածքի առավել ինտենսիվ օգտագործման հնարավորությունների հետ կապված ընդհանուր օրինաչափությունները։ Կարևորվում է նաև վաղահաս և ավելի երկար վեգետացիոն շրջան ունեցող սորտերի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց ընտրությունը կարող է պայմանավորված լինել ինչպես բնական միջավայրով, այնպես էլ մշակաբույսերի հերթագայության կազմակերպմամբ։ Հետազոտության արդյունքների համադրումը հնարավորություն է տալիս գիտականորեն բնութագրելու ուսումնասիրվող սորտերի կենսաբանական ներուժը, կայունությունը և տնտեսական արժեքը տվյալ տարածաշրջանի պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է բուսաբուծության, սորտագիտության, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և ագրոէկոլոգիայի մոտեցումները՝ նպաստելով տեղական պայմաններին համապատասխան սոյայի սորտերի գնահատման և մշակության համակարգերի գիտական հիմնավորմանը։

Աշխատությունը նվիրված է ինֆորմացիայի տեսության սկզբունքների և մաթեմատիկական մեթոդների կիրառմանը թվային պատկերների մշակման երկու փոխկապակցված ուղղություններում՝ պատկերների որակի օբյեկտիվ գնահատման և դրանցում պարունակվող մասնավոր տվյալների պաշտպանության խնդիրներում։ Հետազոտության առանցքում թվային պատկերը դիտարկվում է որպես տեղեկատվական համակարգ, որի կառուցվածքային, վիճակագրական և բովանդակային առանձնահատկությունները հնարավոր է բնութագրել համապատասխան քանակական չափանիշներով։ Քննվում են պատկերի որակի վրա աղմուկի, սեղմման, աղավաղումների, մանրամասների կորստի և մշակման այլ գործողությունների ազդեցության գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով որոշելու սկզբնական և փոփոխված պատկերների միջև տեղեկատվական տարբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում էնտրոպիայի, փոխադարձ ինֆորմացիայի, տեղեկատվական հեռավորությունների և վիճակագրական կախվածությունների վրա հիմնված չափանիշների կիրառման հնարավորություններին, որոնք կարող են լրացնել պատկերների որակի գնահատման ավանդական մեթոդները։ Դիտարկվում է նաև մարդու տեսողական ընկալման առանձնահատկությունները քանակական գնահատումների հետ հնարավորինս համաձայնեցնելու խնդիրը, քանի որ թվային ցուցանիշների փոփոխությունը միշտ չէ, որ անմիջականորեն համապատասխանում է տեսողական որակի ընկալվող փոփոխությանը։ Մասնավոր ինֆորմացիայի պաշտպանության շրջանակում ուսումնասիրվում են պատկերներում անձնական կամ սահմանափակ հասանելիությամբ տեղեկատվության առկայության, արտահոսքի հավանականության և մշակման արդյունքում պահպանվող տեղեկատվական կապերի գնահատման տեսական մոտեցումները։ Կարևորվում է այնպիսի մեթոդների ձևավորումը, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատելու, թե տվյալների անանունացման, աղավաղման կամ այլ պաշտպանական մշակման արդյունքում որքանով է նվազում զգայուն տեղեկատվության վերականգնման կամ նույնականացման հնարավորությունը՝ միաժամանակ պահպանելով պատկերի անհրաժեշտ օգտակարությունը հետագա վերլուծության համար։ Այս համատեքստում ուսումնասիրվում է գաղտնիության և տվյալների օգտակարության միջև հավասարակշռության խնդիրը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել նաև առաջարկվող չափանիշների համեմատական գնահատում, ալգորիթմական մոտեցումների մշակում և դրանց փորձարարական ստուգում տարբեր բնույթի թվային պատկերների վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է ինֆորմացիայի տեսության, թվային պատկերների մշակման, համակարգչային տեսողության և տեղեկատվական անվտանգության մոտեցումները՝ ձևավորելով միասնական մեթոդաբանական հիմք պատկերների որակի և դրանցում պարունակվող մասնավոր տեղեկատվության պաշտպանվածության քանակական գնահատման համար։

Աշխատությունը նվիրված է ուռուցքային հիվանդացության ուսումնասիրմանը որպես հանրային առողջության և սոցիալ-հիգիենիկ նշանակություն ունեցող համալիր խնդրի՝ ուշադրություն դարձնելով հիվանդացության տարածվածության, բնակչության տարբեր խմբերում դրա բաշխման և առողջապահական համակարգի վրա ունեցած ազդեցության գնահատման մոտեցումներին։ Հետազոտության առանցքում համաճարակաբանական, ժողովրդագրական և սոցիալական տվյալների համակցված վերլուծությունն է, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հիվանդացության կառուցվածքը, ժամանակային փոփոխությունները և տարածքային տարբերությունները։ Քննվում է տարիքային, սեռային, սոցիալ-տնտեսական, մասնագիտական և բնակության միջավայրի հետ կապված գործոնների նշանակությունը՝ առանց հիվանդացության պատճառները որևէ առանձին գործոնով սահմանափակելու։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում առողջապահական վիճակագրության որակին, հիվանդությունների գրանցման ամբողջականությանը և տարբեր ժամանակահատվածների տվյալների համադրելիությանը, քանի որ դրանց հուսալիությունը էական նշանակություն ունի հիվանդացության իրական պատկերը գնահատելու համար։ Ուսումնասիրվում են հիվանդացության, տարածվածության և մահացության ցուցանիշների կիրառման հնարավորությունները, ինչպես նաև բնակչության կառուցվածքային տարբերությունները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը։ Սոցիալ-հիգիենիկ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուռուցքային հիվանդությունները դիտարկել ոչ միայն բժշկական, այլև հասարակական տեսանկյունից՝ ներառելով կանխարգելման, առողջապահական ծառայությունների հասանելիության, վաղ հայտնաբերման կազմակերպման և բնակչության առողջապահական իրազեկվածության հարցերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բուժօգնության կազմակերպման գնահատումը՝ հիվանդների բժշկական ծառայություններից օգտվելու հնարավորությունների, առողջապահական հաստատությունների ծանրաբեռնվածության և համապատասխան ռեսուրսների պլանավորման համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև բնակչության առողջության վրա շրջակա միջավայրի և աշխատանքային պայմանների հնարավոր ազդեցությունների ուսումնասիրման մեթոդաբանական հարցերը։ Ստացված տվյալների համակարգված վերլուծությունը կարևոր է ռիսկային խմբերի բացահայտման, հանրային առողջապահական ծրագրերի պլանավորման և առողջապահական ռեսուրսների նպատակային բաշխման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հանրային առողջության, սոցիալական հիգիենայի, համաճարակաբանության և առողջապահական վիճակագրության մոտեցումները՝ ուռուցքային հիվանդացության ուսումնասիրությունը ներկայացնելով որպես բնակչության առողջության պահպանման և առողջապահական քաղաքականության պլանավորման կարևոր ուղղություն։

Աշխատությունը նվիրված է բարդ տեխնիկական, տեխնոլոգիական կամ կազմակերպական օբյեկտների վիճակի կանխատեսման համար ավտոմատացված համակարգերի կառուցման մեթոդների մշակմանը և դրանց տեսական ու կիրառական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում տարբեր աղբյուրներից ստացվող տվյալների հավաքագրման, մշակման և վերլուծության միջոցով ուսումնասիրվող համակարգի ընթացիկ վիճակը գնահատելու և դրա հետագա փոփոխությունները կանխատեսելու խնդիրներն են։ Քննվում են բարդ օբյեկտների բնորոշ առանձնահատկությունները՝ բազմաթիվ փոխկապակցված պարամետրերի առկայությունը, գործընթացների դինամիկ բնույթը, արտաքին և ներքին գործոնների ազդեցությունը, ինչպես նաև տեղեկատվության անորոշությունն ու ոչ ամբողջականությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կանխատեսման համար նշանակություն ունեցող հատկանիշների ընտրությանը, տվյալների նախնական մշակմանը և այնպիսի մաթեմատիկական մոդելների ձևավորմանը, որոնք հնարավորություն են տալիս բացահայտելու համակարգի վիճակի փոփոխման հիմնական օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրվում են ժամանակային տվյալների վերլուծության, վիճակագրական գնահատման, մաթեմատիկական մոդելավորման, օրինաչափությունների ճանաչման և որոշումների ընդունման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ավտոմատացված համակարգի կառուցվածքի ձևավորումը՝ ներառելով տվյալների ստացման, պահպանման, վերլուծության, կանխատեսման և արդյունքների ներկայացման փոխկապակցված ենթահամակարգերը։ Դիտարկվում է նաև համակարգի աշխատանքի հուսալիության խնդիրը, քանի որ կանխատեսման արդյունքների ճշգրտությունը կախված է ինչպես մուտքային տվյալների որակից, այնպես էլ ընտրված մոդելների համապատասխանությունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են մշակվել տարբեր կանխատեսման մեթոդների համեմատման և դրանց արդյունավետության գնահատման չափանիշներ՝ կանխատեսման սխալի, հաշվարկային բարդության և նոր տվյալներին հարմարվելու հնարավորության տեսանկյուններից։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի համակարգի հարմարվողականությունը, երբ նոր տեղեկատվության ստացման պայմաններում հնարավոր է ճշգրտել մոդելի պարամետրերը և բարձրացնել հետագա կանխատեսումների արդյունավետությունը։ Նման ավտոմատացված համակարգերը կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ արտադրական գործընթացների, տեխնիկական սարքավորումների, էներգետիկական համակարգերի, տրանսպորտային համալիրների և այլ բազմապարամետր օբյեկտների վիճակի գնահատման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է համակարգային վերլուծության, մաթեմատիկական մոդելավորման, կանխատեսման և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել բարդ օբյեկտների վիճակի ժամանակին ու հիմնավորված կանխատեսման արդյունավետ ավտոմատացված միջոցներ։

Աշխատությունը նվիրված է բարձրագույն կրթության համակարգի զարգացման համար կիրառվող ֆինանսական և նյութական խթանների ձևավորման, արդյունավետության գնահատման և կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության առանցքում բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ֆինանսավորման մեխանիզմները, աշխատողների նյութական շահագրգռվածությունը, կրթական ծառայությունների որակի և ֆինանսական ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության փոխկապակցվածությունն են։ Քննվում է բարձրագույն կրթության սոցիալ-տնտեսական նշանակությունը և դրա զարգացման համար անհրաժեշտ նյութական հիմքի ձևավորման դերը՝ հաշվի առնելով պետական ֆինանսավորման, ուսման վճարների, լրացուցիչ ֆինանսական աղբյուրների և բուհերի սեփական եկամուտների հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում դասախոսական և գիտական անձնակազմի աշխատանքի վարձատրության ու խրախուսման համակարգերին, քանի որ նյութական շահագրգռվածությունը կարող է կապված լինել մասնագիտական զարգացման, գիտահետազոտական ակտիվության և կրթական աշխատանքի արդյունավետության հետ։ Ուսումնասիրվում են ֆինանսավորման բաշխման սկզբունքները, բուհերի նյութատեխնիկական բազայի զարգացումը, կրթական ենթակառուցվածքների արդիականացումը և ֆինանսական կառավարման արդյունավետությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պետական և ոչ պետական ֆինանսավորման աղբյուրների հարաբերակցության խնդիրը, ինչպես նաև ֆինանսական ինքնուրույնության և հաշվետվողականության միջև հավասարակշռության ապահովումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել ուսանողների նյութական աջակցության, կրթաթոշակների, ուսման վճարի փոխհատուցման և սոցիալական աջակցության մեխանիզմները՝ բարձրագույն կրթության հասանելիության տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կրթական հաստատությունների միջև մրցակցության, ֆինանսավորման արդյունավետության գնահատման և արդյունքների վրա հիմնված խթանման մոտեցումների նշանակությանը։ Կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները կապվում են ֆինանսական ռեսուրսների առավել նպատակային բաշխման, աշխատանքի գնահատման հստակ չափանիշների, գիտական և կրթական գործունեության խրախուսման, կառավարման թափանցիկության և նյութական բազայի շարունակական զարգացման հետ։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է կրթության տնտեսագիտության, բարձրագույն կրթության կառավարման և ֆինանսական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել այն տնտեսական ու կազմակերպական մեխանիզմները, որոնք կարող են նպաստել բարձրագույն կրթության համակարգի կայուն զարգացմանը, կրթական ծառայությունների որակի բարձրացմանը և մարդկային ու նյութական ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործմանը։