Готовые материалы

Այս թեման վերաբերում է արտադրական հիգիենայի և աշխատանքի անվտանգության ուսումնասիրությանը՝ բյուրեղապակյա էլեկտրական ջահերի արտադրության պայմաններում, որտեղ գնահատվում են աշխատողների առողջության վրա ազդող ֆիզիկական, քիմիական և կազմակերպչական գործոնները։ Արտադրական գործընթացում կարող են առկա լինել մի շարք ռիսկային գործոններ՝ ապակու և բյուրեղի մշակման ժամանակ առաջացող մանր փոշիներ, քիմիական նյութերի օգտագործում, բարձր ջերմաստիճանային փուլեր, ինչպես նաև մեխանիկական վնասվածքների վտանգ՝ կտրող և հղկող սարքավորումների կիրառման ընթացքում։ Բացի այդ, կարևոր են նաև լուսային, աղմուկային և միկրոկլիմայական պայմանները, որոնք կարող են ազդել աշխատողների ընդհանուր ինքնազգացողության և երկարաժամկետ առողջական վիճակի վրա։ Հիգիենիկ գնահատականը ներառում է աշխատանքային միջավայրի չափանիշների համեմատում սահմանված նորմերի հետ՝ օդի մաքրության, փոշու կոնցենտրացիայի, աղմուկի մակարդակի և լուսավորության ինտենսիվության վերահսկմամբ։ Ուսումնասիրվում է նաև աշխատողների առողջական վիճակը՝ մասնագիտական հիվանդությունների, շնչառական համակարգի խնդիրների, աչքերի և մաշկի գրգռումների տարածվածության գնահատմամբ։ Աշխատանքային պայմանների բարելավման նպատակով առաջարկվում են տեխնոլոգիական արդիականացում, օդափոխության համակարգերի կատարելագործում, անհատական պաշտպանության միջոցների կիրառություն և աշխատանքի կազմակերպման ռացիոնալացում։ Այս մոտեցումները նպաստում են ոչ միայն աշխատողների առողջության պահպանմանը, այլև արտադրողականության բարձրացմանը և արտադրական ռիսկերի նվազեցմանը։

CdTe և CdS բարակ թաղանթների և դրանց հիման վրա արևային տարրերի բնութագրերի օպտիմալացումը, որոնք ստացվել են վակուումային գոլորշիացման և մագնետրոնային փոշիացման մեթոդներով, ուղղված է նյութերի կառուցվածքային, օպտիկական և էլեկտրական հատկությունների վերահսկմանը՝ առավելագույն ֆոտոէլեկտրական արդյունավետություն ապահովելու նպատակով։ CdTe/CdS համակարգը լայնորեն կիրառվում է բարակ թաղանթային արևային տարրերում, որտեղ CdS-ը հանդես է գալիս որպես լայն գոտիականությամբ n-տիպ կիսահաղորդիչ բուֆերային շերտ, իսկ CdTe-ն՝ հիմնական p-տիպ կլանող շերտ, և դրանց միջև ձևավորվող p-n հոդումը որոշիչ դեր ունի սարքի արդյունավետության մեջ։ Վակուումային գոլորշիացման մեթոդը թույլ է տալիս ստանալ համեմատաբար մաքուր և վերահսկելի հաստությամբ շերտեր, մինչդեռ մագնետրոնային փոշիացումը ապահովում է բարձր միատարրություն, լավ ադհեզիա և ստոիխիոմետրիկ ճշգրտություն, ինչը կարևոր է բյուրեղային կառուցվածքի որակի և արատների նվազեցման համար։ Օպտիմալացման հիմնական ուղղությունները ներառում են նստեցման ջերմաստիճանի, ճնշման, գազային միջավայրի կազմի, նստեցման արագության և հետագա ջերմային մշակման (annealing) պայմանների կարգավորումը, որոնք ազդում են բյուրեղային չափերի, մակերեսային ռելիեֆի, կրիչների կոնցենտրացիայի և շարժունակության վրա։ CdTe շերտերի դեպքում կարևոր է մեծացնել կլանման գործակիցը և նվազեցնել վերամիավորման կենտրոնների քանակը, իսկ CdS շերտերում՝ ապահովել օպտիկական թափանցիկություն և համապատասխան էներգետիկ շեղում, որպեսզի նվազագույնի հասցվի կորուստները միջերեսում։ Արևային տարրերի արդյունավետության բարձրացումը կապված է նաև միջերեսային դեֆեկտների նվազեցման, դոպինգի վերահսկման և շերտերի հաստությունների օպտիմալ հարաբերակցության հետ։ Ընդհանուր առմամբ, վակուումային գոլորշիացման և մագնետրոնային փոշիացման համեմատական ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս ընտրել տեխնոլոգիական ռեժիմներ, որոնք ապահովում են CdTe/CdS արևային տարրերի բարձր ֆոտոէլեկտրական փոխակերպման արդյունավետություն և երկարաժամկետ կայունություն։

Մխիթար Գոշ – Առակներ աշխատությունը միջնադարյան հայ գրականության արժեքավոր ստեղծագործություններից է, որտեղ Մխիթար Գոշը առակների միջոցով ներկայացնում է բարոյական, հասարակական և մարդկային հարաբերությունների վերաբերյալ խորիմաստ գաղափարներ, ստեղծագործությունները կառուցված են կենդանիների, մարդկանց և խորհրդանշական կերպարների մասնակցությամբ պատմությունների ձևով, որոնց միջոցով հեղինակը քննադատում է անարդարությունը, կեղծավորությունը, ագահությունը և մարդկային այլ արատներ՝ միաժամանակ քարոզելով արդարություն, իմաստություն, ազնվություն և խոհեմություն, առակները առանձնանում են պարզ և պատկերավոր լեզվով, ինչպես նաև դաստիարակչական բնույթով, ինչը դրանք դարձնում է ոչ միայն գրական, այլև բարոյափիլիսոփայական կարևոր ժառանգություն, գիրքը նաև արտացոլում է միջնադարյան հայկական հասարակության մտածողությունն ու արժեքային համակարգը՝ պահպանելով իր արդիականությունը տարբեր ժամանակաշրջաններում։

Այս գիրքը ներկայացնում է «Հայկական գորգ. մատենագիտություն» աշխատանքը՝ որպես հայկական գորգարվեստին վերաբերող գրականության, աղբյուրների և ուսումնասիրությունների համակարգված ցուցակ-ուղեցույց։ Այն ընդգրկում է տարբեր ժամանակաշրջաններում հրապարակված գիտական հոդվածներ, մենագրություններ, կատալոգներ և ուսումնասիրություններ, որոնք վերաբերում են հայկական գորգերի պատմությանը, տեխնիկային, զարդանախշերին և տարածաշրջանային առանձնահատկություններին։ Գրքում առանձնացվում են նաև գորգերի ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունները՝ արվեստաբանական, ազգագրական, պատմական և կիրառական-տեխնոլոգիական մոտեցումները։ Հեղինակը ցույց է տալիս, թե ինչպես է ձևավորվել հայկական գորգարվեստի ուսումնասիրության գիտական դաշտը և ինչ աղբյուրներ են առավել կարևոր այս ոլորտի համար։ Նյութը կարևոր օժանդակ գործիք է հետազոտողների, արվեստաբանների և մշակութաբանների համար՝ ապահովելով տեղեկատվական հենք հայկական գորգարվեստի խորքային ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է պարտադիր ժամկետային զինծառայողների սեռական հարմարվողականության և վերարտադրողական ֆունկցիայի առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը միզասեռական համակարգի տարբեր հիվանդությունների պայմաններում։ Գրքում վերլուծվում են զինվորական ծառայության ընթացքում առաջացող ֆիզիոլոգիական, հոգեբանական և սոցիալական գործոնների ազդեցությունը երիտասարդ տղամարդկանց սեռական առողջության վրա, ինչպես նաև գնահատվում է միզասեռական համակարգի հիվանդությունների դերը վերարտադրողական կարողությունների և սեռական ֆունկցիայի փոփոխությունների ձևավորման մեջ։ Հեղինակը ներկայացնում է հիվանդությունների կլինիկական առանձնահատկությունները, դրանց ազդեցությունը օրգանիզմի ընդհանուր վիճակի վրա և ուսումնասիրում է սեռական հարմարվողականության մեխանիզմները ծառայության հատուկ պայմաններում։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ախտորոշման, կանխարգելման և բուժման ժամանակակից մոտեցումները, ինչպես նաև վերարտադրողական առողջության պահպանմանն ուղղված միջոցառումների արդյունավետությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է զինծառայողների առողջական վիճակի շարունակական գնահատման, վաղ հայտնաբերման և մասնագիտացված բժշկական օգնության նշանակությունը՝ նպատակ ունենալով նպաստել կյանքի որակի, ծառայողական արդյունավետության և հետագա վերարտադրողական առողջության պահպանմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել ուրոլոգների, անդրոլոգների, զինվորական բժիշկների, վերարտադրողական առողջության մասնագետների, հետազոտողների և բժշկական բուհերի ուսանողների համար։

Այս գիրքը վերլուծում է Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական զարգացման գործընթացները անկախության տարիներին՝ կենտրոնանալով տնտեսական համակարգի փոխակերպման, շուկայական հարաբերությունների ձևավորման և կառուցվածքային բարեփոխումների վրա։ Այն ուսումնասիրում է անցումը պլանային տնտեսությունից դեպի շուկայական տնտեսություն, պետական ինստիտուտների վերափոխումը և տնտեսական աճի հիմնական փուլերը՝ ընդգծելով դրանց ազդեցությունը բնակչության կյանքի որակի և սոցիալական կառուցվածքի վրա։ Գրքում հատուկ ուշադրություն է դարձվում մարդկային կապիտալի վերարտադրության հիմնախնդիրներին՝ կրթության, առողջապահության, աշխատաշուկայի և միգրացիոն գործընթացների համատեքստում։ Հեղինակը վերլուծում է նաև ժողովրդագրական միտումները, զբաղվածության կառուցվածքը և սոցիալական անհավասարության խնդիրները՝ ցույց տալով դրանց կապը երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման հետ։ Նյութը համադրում է մակրոտնտեսական և սոցիալական վերլուծական մոտեցումներ՝ ապահովելով ամբողջական պատկերացում ՀՀ զարգացման մարտահրավերների և հեռանկարների վերաբերյալ անկախության շրջանում։

Այս գիրքը ուսումնասիրում է Նախիջևանյան հիմնահարցը 1920–1921 թվականներին՝ ընդգրկելով տարածաշրջանի քաղաքական կարգավիճակի շուրջ ծավալված պատմական գործընթացները։ Գրքում վերլուծվում են Առաջին Հանրապետության անկման, խորհրդային իշխանության հաստատման և տարածաշրջանային ուժերի՝ Հայաստանի, Ադրբեջանի, Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև ձևավորված բարդ հարաբերությունները։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև միջազգային դիվանագիտական զարգացումներին, որոնք ազդեցություն են ունեցել Նախիջևանի վերջնական կարգավիճակի ձևավորման վրա, մասնավորապես Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի համատեքստում։ Նյութում ներկայացվում են պատմական աղբյուրներ և փաստաթղթային տվյալներ՝ լուսաբանելով տարածքային վեճերի, քաղաքական որոշումների և ռազմավարական շահերի փոխազդեցությունը։ Գիրքը կարևոր ներդրում է Հարավային Կովկասի պատմության և հայ-թուրքական-ադրբեջանական հարաբերությունների ուսումնասիրության մեջ։

Հայաստանն ըստ անտիկ հեղինակների պատմաաշխարհագրական տեղեկությունների (արդի ուսումնասիրություններ և պատմական սկզբնաղբյուրների քրեստոմատիա)-ը պատմաաշխարհագրական և աղբյուրագիտական բնույթի գիտական ժողովածու է, որը համադրում է անտիկ հեղինակների վկայությունները Հայաստանի մասին և դրանց արդի գիտական մեկնաբանությունները՝ ստեղծելով ամբողջական պատկերացում, թե ինչպես է Հայկական լեռնաշխարհը ներկայացվել հունա-հռոմեական և այլ հին հեղինակների աշխատություններում, աշխատությունում ներառված են տարբեր պատմիչների, աշխարհագրագետների և ճանապարհորդների տեքստերից քաղվածքներ, որոնք վերաբերում են Հայաստանի սահմաններին, քաղաքներին, ժողովուրդներին, պետական կառուցվածքներին, բնական միջավայրին և ռազմավարական նշանակությանը, ինչպես նաև դրանց համեմատական վերլուծությունը ժամանակակից պատմագիտության տեսանկյունից, հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես են անտիկ աղբյուրները ձևավորել Հայաստանի մասին վաղ պատմական պատկերացումները և ինչ չափով են այդ տեղեկությունները համադրելի հնագիտական և պատմական տվյալների հետ, աշխատությունը միաժամանակ ծառայում է որպես քրեստոմատիա և գիտական մեկնաբանություն՝ օգնելով ուսումնասիրողներին ուղղակիորեն աշխատել սկզբնաղբյուրների հետ և հասկանալ դրանց պատմական արժեքը և սահմանափակումները, այն կարևոր ներդրում է Հայաստանի հին պատմության աղբյուրագիտության և պատմաաշխարհագրության ուսումնասիրության մեջ։

Գրքում ուսումնասիրվում է կրոնի և փիլիսոփայության փոխհարաբերության հարցը 9–13-րդ դարերի իրանական մշակույթում՝ ընդգծելով այդ ժամանակաշրջանի մտավոր շարժումների բազմազանությունը և դրանց ազդեցությունը իսլամական աշխարհի գաղափարական զարգացման վրա, վերլուծվում են աստվածաբանական (քալամ), նեոպլատոնական և արիստոտելյան փիլիսոփայական ավանդույթների փոխազդեցությունները, ներկայացվում են այն հիմնական մտածողները, ովքեր ձևավորել են բանավեճը հավատքի և բանականության հարաբերակցության շուրջ, քննարկվում է փիլիսոփայության տեղը կրոնական դոգմաների համակարգում և գիտելիքի ստացման մեթոդաբանական հարցերը, դիտարկվում են հասարակական և քաղաքական պայմանները, որոնք նպաստել կամ սահմանափակել են փիլիսոփայական մտքի զարգացումը, ինչպես նաև գիտության, միստիկայի և աստվածաբանության միջև սահմանների ձևավորումը, գիրքը համադրում է պատմափիլիսոփայական վերլուծությունը և գաղափարների պատմությունը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել իրանական միջնադարյան մշակույթի ինտելեկտուալ դինամիկան և կրոնի ու փիլիսոփայության բարդ փոխհարաբերությունների էվոլյուցիան։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ֆոսֆոբետաինների ստացման մեթոդների ուսումնասիրությանը էթօքսի-, ֆենօքսի-, ֆենիլացետիլենային և մեթօքսիալլենային միացություններից, ինչպես նաև ստացված միացությունների կայունացման ուղիների բացահայտմանը։ Գրքում ներկայացվում են օրգանական քիմիայի և ֆոսֆորօրգանական միացությունների քիմիայի տեսական հիմքերը, ռեակցիոն մեխանիզմները և միջանկյալ արտադրանքների ձևավորման առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է տարբեր սինթետիկ ուղիներ՝ ընդգծելով ռեակցիոն պայմանների ազդեցությունը ելքային նյութերի փոխակերպման արդյունավետության և վերջնական ֆոսֆոբետաինների կառուցվածքային առանձնահատկությունների վրա։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև ստացված միացությունների ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, դրանց քայքայման մեխանիզմները և կայունացման հնարավոր ռազմավարությունները՝ ներառյալ լուծիչների ընտրությունը, ջերմաստիճանային ռեժիմները և մոլեկուլային մոդիֆիկացիաները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նոր սինթետիկ մոտեցումների մշակմանը և ֆոսֆոբետաինների կիրառական նշանակությանը օրգանական սինթեզում և նյութագիտության մեջ։ Գիրքը նախատեսված է քիմիկոսների, օրգանական քիմիայի մասնագետների, նյութագետների և հետազոտողների համար՝ առաջարկելով ինչպես տեսական հիմքեր, այնպես էլ փորձարարական մոտեցումներ ֆոսֆորօրգանական միացությունների ստացման ոլորտում։

Աշխատությունը նվիրված է հարաբերական (ռելյատիվիստական) մասնիկների ալիքային և դինամիկ վարքի ուսումնասիրությանը բյուրեղային միջավայրերում՝ ակուստիկ տատանումների առկայության պայմաններում՝ դասական տեսության շրջանակներում։ Գրքում վերլուծվում է «channeling» երևույթը, երբ լիցքավորված բարձր էներգիայի մասնիկը շարժվում է բյուրեղի որոշակի ուղղություններով՝ ենթարկվելով պոտենցիալային դաշտերի սահմանափակող ազդեցությանը, և այդ շարժման վրա ակուստիկ ալիքների կողմից առաջացվող պարբերական խանգարումների ազդեցությունը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է մասնիկի տրաեկտորիայի կայունության պայմանները, շարժման հավասարումները և էներգետիկ կորուստների մեխանիզմները՝ օգտագործելով դասական մեխանիկայի և էլեկտրադինամիկայի մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ակուստիկ տատանումների կողմից ստեղծվող մոդուլացված պոտենցիալ դաշտերին, որոնք կարող են փոփոխել channeling ուղիների կառուցվածքը և ազդել մասնիկի տարածման անկյունային և էներգետիկ բաշխումների վրա։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև տեսական մոդելներ, որոնք նկարագրում են ռեզոնանսային էֆեկտները, դեֆորմացիոն ալիքների ազդեցությունը և մասնիկի dechanneling գործընթացը։ Նյութը հիմնված է դասական մոտեցումների վրա՝ առանց քվանտային նկարագրության, և նպատակ ունի բացահայտել բարձր էներգիայի մասնիկների վարքի հիմնական օրինաչափությունները պարբերական և դինամիկ միջավայրերում՝ մասնավորապես բյուրեղային կառուցվածքների և ակուստիկ ազդեցությունների համատեղ առկայության դեպքում։

Սա գիտամեթոդական և վերլուծական բնույթի աշխատություն է, որը նվիրված է Հայաստանի ԳԿՀ-երի (գիտակրթական կամ գիտամշակութային հաստատությունների) գործունեության արդյունքների ուսումնասիրմանը 1987 թվականի ընթացքում, որտեղ ներկայացվում է իրականացված աշխատանքների համապարփակ վերլուծությունը, գնահատվում են ձեռքբերումները, բացահայտվում են առկա խնդիրներն ու զարգացման միտումները, ինչպես նաև քննարկվում են կազմակերպչական և մեթոդական հարցերը, որոնք առնչվում են տվյալ հաստատությունների արդյունավետ գործունեությանը։ Աշխատությունը ներառում է տարբեր ծրագրերի, նախաձեռնությունների և գործնական աշխատանքների արդյունքների ամփոփում, դրանց արդյունավետության գնահատում և փորձի ընդհանրացում, միաժամանակ առաջարկելով մեթոդական հանձնարարականներ և գործնական ուղեցույցներ՝ հետագա գործունեության բարելավման, աշխատանքների համակարգման և մասնագիտական որակի բարձրացման նպատակով։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ոլորտի ղեկավարների, մասնագետների, մեթոդիստների և հետազոտողների համար, ովքեր զբաղվում են ծրագրերի գնահատմամբ և կազմակերպչական զարգացման հարցերով։

Հայաստանի մեքենաշինության զարգացման հիմնախնդիրները վերաբերում են երկրի արդյունաբերական կառուցվածքի այն հատվածին, որը պատմականորեն ունեցել է կարևոր դեր, սակայն անկախության տարիներից հետո զգալիորեն կորցրել է իր նախկին արտադրական ծավալներն ու տեխնոլոգիական կարողությունները, և ներկայումս կանգնած է մի շարք համակարգային դժվարությունների առաջ, որոնք պայմանավորված են ինչպես տնտեսական, այնպես էլ տեխնոլոգիական և ինստիտուցիոնալ գործոններով։ Հիմնական խնդիրներից մեկը արտադրական հզորությունների հնացումն է, քանի որ շատ ձեռնարկություններ դեռևս հիմնված են խորհրդային ժամանակաշրջանի սարքավորումների վրա, որոնք չեն համապատասխանում ժամանակակից միջազգային ստանդարտներին, ինչի հետևանքով նվազում է արտադրանքի մրցունակությունը արտաքին շուկաներում։ Բացի այդ, ոլորտը տառապում է ներդրումների պակասից, քանի որ բարձր կապիտալատար ծախսերը և երկարաժամկետ վերադարձի անորոշությունը վանում են ինչպես տեղական, այնպես էլ արտասահմանյան ներդրողներին, իսկ ֆինանսավորման սահմանափակ հասանելիությունը խոչընդոտում է նոր տեխնոլոգիաների ներդրմանը և արտադրական գործընթացների արդիականացմանը։ Մյուս կարևոր հիմնախնդիրը մասնագիտական կադրերի սակավությունն է, քանի որ ինժեներական կրթության և արդյունաբերական պրակտիկայի միջև կապը թուլացել է, ինչը հանգեցրել է բարձր որակավորում ունեցող մասնագետների արտահոսքի և երիտասարդ կադրերի ներգրավման դժվարությունների։ Շուկայի փոքր ծավալը նույնպես էական սահմանափակում է, քանի որ ներքին պահանջարկը բավարար չէ լայնածավալ արտադրություն ապահովելու համար, իսկ արտահանման հնարավորությունները սահմանափակվում են միջազգային մրցակցության բարձր մակարդակով և լոգիստիկ խնդիրներով։ Ավելին, տեխնոլոգիական հետամնացությունը և նորարարական հետազոտությունների թույլ զարգացումը խոչընդոտում են բարձր ավելացված արժեք ունեցող արտադրանքի ստեղծմանը, ինչը հատկապես կարևոր է մեքենաշինության ոլորտում մրցունակ լինելու համար։ Վերջապես, ոլորտի զարգացման վրա ազդում են նաև կառավարման և պետական քաղաքականության որոշակի բացերը, որոնք կապված են արդյունաբերական ռազմավարության ոչ բավարար համակարգվածության, ենթակառուցվածքների թերի զարգացման և արդյունաբերական կլաստերների թույլ ձևավորման հետ, ինչի արդյունքում մեքենաշինությունը դեռևս չի կարող լիարժեք վերականգնել կամ զարգացնել իր ներուժը որպես տնտեսության ռազմավարական ճյուղ։

Психология. Книга 1. Общие основы психологии աշխատությունը հոգեբանության հիմնարար ուսումնական դասընթացի առաջին հատորն է, որը ներկայացնում է հոգեբանության որպես գիտության ընդհանուր հիմունքները, դրա ուսումնասիրության առարկան, մեթոդները և հիմնական ուղղությունները, այն բացատրում է հոգեկանի կառուցվածքը և հիմնական ճանաչողական գործընթացները՝ զգայություն, ընկալում, հիշողություն, մտածողություն և երևակայություն, ինչպես նաև անձի հոգեբանական առանձնահատկությունների ընդհանուր հիմքերը, գիրքը անդրադառնում է նաև հոգեբանական հետազոտության մեթոդներին՝ դիտարկում, փորձ, հարցում և թեստավորում, միաժամանակ ներկայացնելով հոգեբանության կապը այլ գիտությունների հետ և դրա կիրառական նշանակությունը կրթության, առողջապահության և սոցիալական ոլորտներում, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր հոգեբանության ուսանողների և մասնագետների համար։