Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Լեզվաբանություն

Գրաբարի համառոտ քերականություն

Աշխատությունը նվիրված է գրաբարի՝ հայոց հին գրական լեզվի քերականական կառուցվածքի համառոտ և համակարգված ներկայացմանը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին ծանոթացնել դասական հայերենի լեզվական առանձնահատկություններին, քերականական կանոններին և գրավոր խոսքի կառուցման սկզբունքներին։ Գրաբարը հայ ժողովրդի գրավոր մշակույթի հիմնարար լեզուն է, որի միջոցով ստեղծվել և պահպանվել են հայ պատմագրության, մատենագրության, աստվածաբանության, փիլիսոփայության, մեկնողական գրականության և գիտական մտքի բազմաթիվ կարևոր երկեր։ Այն ձևավորվել է հայ գրերի ստեղծումից հետո՝ դառնալով հայ կրթության, եկեղեցական կյանքի և ազգային գրական ավանդույթի հիմնական լեզվական միջոցը։ Հետևաբար գրաբարի քերականության ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն լեզվական գիտելիքների ձեռքբերման, այլև հայ ժողովրդի պատմական ու մշակութային ժառանգության անմիջական ճանաչման համար։ Աշխատության հիմնական բովանդակային ուղղվածությունը գրաբարի հնչյունական, ձևաբանական և շարահյուսական համակարգի ներկայացումն է։ Քերականական ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում խոսքի մասերը, բառերի կազմությունն ու փոփոխությունը, գոյականի հոլովական համակարգը, թվի և հոլովի կարգերը, դերանունների տեսակները, բայի խոնարհման ձևերը, ժամանակների և եղանակների արտահայտությունը, ինչպես նաև ածականների, մակբայների, նախդիրների և շաղկապների կիրառության առանձնահատկությունները։ Լեզվի կառուցվածքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու գրաբարի քերականական հարաբերությունների արտահայտման միջոցները, բառերի ձևափոխության սկզբունքները և նախադասության անդամների փոխկապակցման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև գրաբարի և ժամանակակից հայերենի միջև եղած լեզվական տարբերությունների ընկալումը, քանի որ դասական հայերենի քերականական համակարգը մի շարք էական առանձնահատկություններով տարբերվում է աշխարհաբարի կառուցվածքից։ Այդ տարբերությունների իմացությունը կարևոր նախապայման է հին հայկական բնագրերի ճիշտ ընթերցման, բառերի ու արտահայտությունների իմաստային մեկնաբանման և պատմական տեքստերի լեզվական առանձնահատկությունների բացահայտման համար։ Աշխատության ուսումնական նշանակությունը պայմանավորված է քերականական նյութի համառոտ ներկայացման սկզբունքով, որը հնարավորություն է տալիս համակարգված կերպով ծանոթանալու լեզվի հիմնական կանոններին՝ առանց ուսումնասիրությունը սահմանափակելու միայն առանձին բառաձևերի կամ քերականական սահմանումների անգիր յուրացմամբ։ Նման ձեռնարկները նպաստում են լեզվական օրինաչափությունների գիտակցված ընկալմանը, գրաբարյան տեքստերի ինքնուրույն վերլուծության կարողության զարգացմանը և դասական հայերենի գրավոր ժառանգության հետ աշխատելու հմտությունների ձևավորմանը։ Պատմական ու մշակութային առումով աշխատությունը կապված է հայոց լեզվի ուսուցման և դասական մատենագրության ուսումնասիրության ավանդույթի հետ։ Գրաբարը դարեր շարունակ եղել է հայ կրթական հաստատությունների, վանական դպրոցների և գիտական միջավայրի հիմնական լեզուներից մեկը, իսկ նրա քերականության համակարգված ուսումնասիրությունը կարևոր դեր է ունեցել ազգային լեզվաբանական գիտելիքի պահպանման ու փոխանցման գործում։ 20-րդ դարասկզբին Վաղարշապատը շարունակում էր մնալ հայ հոգևոր, կրթական և մշակութային կյանքի կարևոր կենտրոններից մեկը, ուստի այնտեղ քերականական ձեռնարկի հրատարակությունը ներկայացնում է գրաբարի ուսուցման և դասական լեզվական ժառանգության պահպանման նկատմամբ շարունակվող հետաքրքրությունը։ Գիրքը կարևոր արժեք ունի հայ լեզվաբանության պատմության, գրաբարի դասավանդման մեթոդների և հայագիտական կրթության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչներին, ուսանողներին, բանասերներին, պատմաբաններին, մատենագետներին, աստվածաբաններին և հայ հին մատենագրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունը հատկապես կարևոր է նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ձեռք բերել գրաբարի քերականական հիմքերի վերաբերյալ ամբողջական պատկերացում, զարգացնել դասական հայերեն բնագրեր կարդալու և մեկնաբանելու կարողությունը և ավելի խորությամբ ճանաչել հայ ժողովրդի բազմադարյա գրավոր ու մտավոր ժառանգությունը։

Թարմացվել է՝ 2026-11-17
Գրաբարի համառոտ քերականություն

Անվճար

Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Տեսնել ավելին Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Տեսնել ավելին Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Տեսնել ավելին Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Տեսնել ավելին